Skip to main content

Full text of "Claudii Claudiani carmina"

See other formats


This book belongs to 
THE CAMPBELL COLLECTION 

purchased with the aid of 
The MacDonald-Stewart Foundation 

and 
The Canada Council 



B. H BLACKWELL Ltd 

48t0 51BR0AD STBEET 
— — ____OXFORD 



J 



I 







-C-,Q 



«v,x-.. 



LIBRAR 



V$'o 



^nta, antai^^° 




CAMPBELl 
COLLECTION 



PRAEFATIO. 



Claudii Claudiani poetae, cuius carmina Birtius 
nuper in Mon. Germ. Hist. auct. ant. tomo decimo 
anno MDCCCXCII emisso ea mole recensuit^ ut com- 
parare sibi tantum librum aut possent aut vellent pau- 
ciores^ editionem minorem^ quia ipse vir egregius repu- 
diavit, ego suscepi ab ipsius disciplina olim profectus 
qiiique in studiis his eo duce sat multum operae con- 
locarim. Itaque tantum abest, ut illi meam operam 
opponere et cum eo in certamen ire velim, ut in gra- 
vissimis potius eum secutus sim atque in hoc ipso 
labore consiliis eius uti haud raro mihi licuerit, id 
quod grato animo confiteor. Sunt tamen quibus difFerat 
haec parva recensio ab maxima illa. De quibus in 
proximis exponam. 

Manuscripta iisdem siglis indicavi quibus Birtius. 
Novos libros sive illi minus cognitos non adhibui nisi 
duDs ad deteriorem gregem plane adgregandos, de 
quibus breviter referam.^) 

1) Cod. Rodomensis 1040 saecl. XIII. Descripsit 
et saeculo XII tribuit Omont in catalogi mss. Rodo- 
mensium tomo I p. 261.^) Ipse ex parte contuli. Incipit 
in folio 55''. col. 1: Prefacio in libnm Claudii Ckmdiani, 



1) Ex antiquis bibliothecaram catalogis exemplorum 
Claudiani memorias nuper coUegit Manitius in Musei Rhenani 
tomo XLVII a. MDCOCXCII suppl. p. 103 sqq. 

2) ^Catalogue general des manuscrits des bibliotheques 
publiques de France' tome premier. 



IV PRAEFATIO. 

Incipii liher primtis in Bufinum. Continet carmina 
maiora a Rufino usque ad Bell. Gothicum ordine eo^ 
quem secutus sum (cf. Birtii praef. p. CXXIXsqq.); 
Ruf. II praef. Bello Gildonico antecedit. Deinde minora 
carmina item eo ordine^ quem repraesentat haec editio. 
Desunt distichon ^De lanario^ (cf. Bi.^) p. CXXXVni), 
Raptus^ Panegyricus Probini et Olybrii. Ad classem y et 
praecipue ad w eum pertinere docent lectiones hae: Ruf. I 
pf. 2 rogo pro iugo, 4 tingueret, 7 speciosis, 11 iopari (sic)^ 
13 dulci, 17 angustis, lib. I 5 annique, 8 diviso, 25 sti- 
mulis quondam, 44 rapidis. Ruf. II pf. 12 Gildonis; 
lib. n 22 remittat, 23 fudit, 45 nam, 62 summaeque a 
culmine turris, 63 certamina, 71 Preceptis, 72 ainuit, 
135 metaUis. III cons. Hon. pf. 1 non aquilis fas est^ 
3 scduit . . germine; III cons. 22 scuta, 49 portare. IV 
cons. Hon. 20 tantam, 21 seriem gentis, 117 Frospera, 
126 temerata. Nupt. pf. 15 renatos; Nupt. 1 Manserat, 
2 pronoque. Gild. 19 uisu, 518 muros, 619 omnia. ManL 
Tbeod. 9 quaesitus constd, 322 augmentatus. Eutrop. 1 51 

officium patris ; II 18 Arescat ille. Stil. I 66 virga 

transfigere, 67 medus tihi cessit, 94 'i^i^os, 95 projjontiy 
222 5a?m5 (!); II 473 am^ei^; III 57 lassis. Bell. Goth. 
pf. 18 lihrl Bell. Goth. 18 tonari (! cf. C). VI cons. 
Hon. pf. 17 iunctus vel uinctus, 19 ^i(m laetus; VI 
cons. 79 teneris . . . annis, 115 materne. c. m. XXV 28* 
Utque fuit turhata comas, intecta capillos. c. m. XXX 1 cur 
tantum in tempore, 25 decus atque uni cui tanta. c. m. 
XXXI 1 primo .... numine. c. m. LIII 3 cetu, 6 crehri, 
12 voluere, 14: pudes (sic; cf. R)^ 16 Senciat, 17 Cogno- 
scat, 19 fiiae, 54 >^wZ?^5 (om. g^^e), 55 telUis rmn, 60 ruenti, 
61 ferra c?6(ii^ &is etheriis, 67 conexis, 71 erorat, 84 cnfo- 
rwm, 95 m formam, 98 mm _par^e, 99 g;^(ici^ torpor, 101 
lamast' (sic)^ 104 miratur, 108 ^*(?^, 109 PaUadiis, 113 
vivendo, 115 porfurion, 120 cuncto, 126 rogant. Patet 
tamen non prorsus spernendam esse hanc membranam; 



1) sic Birtii editionem citabimus. 



PRAEFATIO. V 

liabet enim^ nt vidisti, Stil. I 94 uisos, habet ib. 222 
salmSj Bell. Goth. 18 tonari; III cons. pf. 3 saluit; III 
cons. 22 sciita, 

2) Codex Musei Britannici collect. Egerton 
n. 2627 saec. XII (?) ^). Conlationis exempla quae sequun- 
tur summa cum liberalitate mihi suppeditavit Fridericus 
Lohr^ Wiesbadensis gymnasii professor, cui etiam hoc 
loco gratias agere non praetermittam. Incipit manu- 
scriptum in libro primo ^ln Rufinum' continetque car- 
mina maiora eo ordine^ quo expressimus; Ruf. II praef. 
bello Grildonico antecedit. Deinde sequuntur carmina 
minora eo ordine^ quem sub B Birtius composuit 
p. CXXXVj nisi quod in initio deest carmen Fesc. III 
quod ibi solet iteratum extare. Tum adnectitur Raptus 
Proserpinae; Panegyricus Probini et Olybrii non inest. 
Et primum de Raptu Proserpinae referam. Pertinet 
hic codex in Claudiano minore ad codicum classem II^ 
quam Bi. distinxit. Nam deest praefatio ^Omnia quae 
sensu' ante librum III; desunt in libro I versus 139 
— 215^ cum versus 138 sic decurrat: flava Ceres, raptus- 
que timens en eaeca futuri, deinde sequatur curarum 
secreta i. e. versus 216. In libro III desunt versus finales 
438 — 448^ item versus 280 — 360 et horum vice fungi- 
fcur interpolatus unus hic Omnis honos eqs. Difi^ert 
tamen haec membrana a classe II hac sola re, quod 
in libro II non solum versus ille commenticius 118, 
sed omnino versus 111 — 184 desiderantur. Lectionum 
in Raptu specimen hoc propono: I pf. 1 primum secuit 
qui, 8 tendere (pro pandere)-^ lib. I 13 astricta, 14 Erepti, 
15 ternas .... figuras, 18 nodos, 19 machaoniis figit . . 
tyrsis, 43 recluso, 53 pensis, 59 letum vitamque, 74 ohiecit, 
75 ad claustra, 87 compescuit undis, 96 rapta quies, 99 
grati quod, 103 thalamis, 105 flumina, 113 dicto, 118 
volutat; lib. II pf. 42 non cervam volucres; lib. II 7 
praesagium (sed i deletum); lib. III 423 arvis, 431 via-- 

1) cf. Catalogue of Additions eqs. 1882—87 (ed. 1889) p. 356. 



YI PRAEFATIO. 

nm, Quae omnia qui ventilaverit ^ nuUius fere pretii 
in Raptu librum liunc esse facile sibi persuadebit^ habet 
nonnuUa peculiaria cum S, alia cum V communia. — 
Sequitur ut quid valeat in reliquo corpore carminum^ 
demonstremus. Vide igitur lectiones: Ruf. I pf. 4 
tingueret, 7 spaciosis, 13 dulci; lib. I 44 rapidis, 47 qito 
(cf. P)^ 50 celo iupiter arcet, 54 de nostra; lib. II pf. 12 
Gildonis; lib. II 22 remittat, 23 fudit, 45 nam, 62 sum- 
moque a culmine, 63 certamina, 135 metallis; III cons. 
22 scuta, 49 portare; IV cons. 117 aspera, 126 fme- 
rato; Nupt. 2 pronoque, 25 Zma; Bell. Gild. 518 muros, 
519 obvia; Manl. Theod. 9 constd quaesitus, 45 dorida 
cum, 322 augmentatus, 323 iunctus; Eut. II 19 vivere, 
20 arescat ., ille; Stil. I 40 m armis, 94 i?i505, 95^9^0- 
j)onfe', .96 Vanternos (cf. P), 222 salius; II 473 arridet; 
Bell. Goth. 18 ^o>^'i (cf. P); VI cons. pf. 17 vinctusque; 
VI cons. 115 materne; c. m. XXV 28 tif^iee /ki^ mf^r- 
iecte cc)mas turhata capillos, 29 assurgit; c. m. XXX 1 
c?/tr tantum in tempore, 25 Penelope deciis atque uni cui; 
c. m. XXXI 1 primum . . . numine, c. m. LIII 3 ceftf, 
17 cognoscat, ib. curribus, 18 cwr, 19 nullis, 35 stringat, 
47 trepidosque, 71 exornat. Sed taedet plura adscribere; 
satis elucet ex iis^ quae dedimus, ad genus librorum w 
(nJAetP exparte) hancmembranamesse adnumerandam. 

Parvi pendo^ quae adhuc ad maioris editionis appa- 
ratum supplementa adtuli. Momenti pauUo maioris 
esse duco^ quae ad Isengrinianam editionem recte plane- 
que cognoscendam conferre possum. 

Editio Isengriniana quid in Claudiano recensendo 
valeat, et inter eos fere notum est qui hasce res tractant 
et expositum a Birtio p. CLXXXVIIsqq. Nam non 
solum versus nonnuUos Claudianeos^ in nuUo fere 
scripto libro usque adhuc detectos^ soU huic editioni 
debemus, sed etiam nobiles lectiones sat frequenter 
ipsa profert. Nihilo minus textu Isengriniano pro 
teste confidenter uti vix Ucebit nisi ibi, ubi plures 
testes accedunt in eandem lectionem conspirantes. 



PEAEFATIO. VII 

Imnio vero plurima insunt^ quae ut singularitate ex- 
cellunt ita interpolatori temerario ac saepe stupido 
sine haesitatione tribuimus. 

Est autem operae pretium totum fere harum 
lectionum ttesaurum in conspectu habere, quem qui- 
dem ita eruimus, ut Isengrinium cum Camerte con- 
feramus; ille enim quae apud hunc non invenit^ ex 
antiqua sua membrana iniecisse videtur. Qua ratione 
Bentinus, Isengriniani exemplaris editor^ officio functus 
sit, proditur exemplo Eutr. I 44^ ubi Camers ediderat 
Coepit sae])e tamen; ille verba transponenda esse in- 
specto codice suo intellexit, sed prave rem gessit 
scribens Saej^e coepit tamen; in codice enim fuerat sine 
dubio Saepe tamen coepit. Duos codices ab eo esse 
adbibitos nescio an commendetur considerato loco 
Eutr. II praef. 27, ubi Camers suhstrattis, Bentinus duas 
lectiones praebet, prostratiis in versu, suhstitit in mar- 
gine; item Bell. Gild. 124 Camers ferales, Bentinus in 
versu ferialis, in mg. feralis Acilia pugnas; Eutr. I 195 
Camers non, Bentinus in mg. nuc vel num. Sed non- 
nuUas lectiones ipsum Bentinum audacius excogitasse 
negari vix poterit. 

Et de III et IV consulatu Honorii Birtius rem 
absolvit nec non sat egit fere de Bello Gothico, de libris 
in Rufinum, de Raptu Proserpinae, denique de Panegy- 
rico Probini et Olybrii. Perraro vir doctissimus erravit 
eOj quod quas varias lectiones Camers in appendice 
editioni suae adnexuit, non contulit; patet enim ex 
bac Camertis appendice sumptas esse Isengrinianas 
scripturas has: IV cons. Hon. 284 qiwd, 291 inuideant, 
425 infda, 614 Grutunni, Ruf. I 201 regis (banc suam 
coniecturam esse Camers plane indicat)/ Bell. Gotb. 
643 gentis, Panegyr. Prob. 83 triumpJiatis, 208 omina, 
Rapt. III 320 uallata^) 

1) Memorabile in Camerte hoc dico, quod in appendice 
illa ad Aponum v. 9 et 10 adnotat : legi in vetustissimo exeplari 
sic haec duo cannina: 



VIII PRAEFATIO. 

Sequitur lectionum quas promisi catalogus plenus 
sed ita institutus^ ut et orthograpliica praetermitterem 
et eos locos^ ubi apud Isengrinium typographicos 
Camertis errores correctos esse patebat. Plerumque 
Bentinum novas lectiones in suum textum inseruisse^ 
rarius in margine imprimendas curasse scito. Denique 
eas Isengrinianas scripturas, quas non adfero, iam apud 
Camertem extare omnino teneas. Exempli causa Bell. 
Gild. 298 Birtius ne dedit ex Isengrinii margine; sed 
Isengrinius id sumpsit ex Camerte; item Gild. 301 sed, 
quod iam Camers habet in textu; item ex critica 
Camertis appendice haec adsumpsit Bentinus: Bell. 
Gild. 5 armis, 281 animus; Eutr. I 491 Omina, II 172 
unda^ 347 naso (!), ib. 231 infernis (cum Camers 1. 1. 
offerat infrenis)] Manl. Theod. 63 studiiq^. Sed iam 
rem agamus. 

In Rufinum II praef. 12 Gildonis. Bellum 
Grildonicum 19 rura, 24 lassata, 57 parilem, 78 co- 
tempta, 92 Marium uinctumq^, 99 perfert, 104 dedistis, 
124 feralis Acilia pugnas, 125 permittite, 130 Gijbele 
■sicco, 136 rescissae, 143 laxatis, 151 Dipsas, 172 Accitos, 
193 degener, 208 Separat, 214 gerens, 219 artem, 220 
motat, 222 ostendunt hella dracones, 240 a fratre recedit, 
244 erat, ib. me non, 24c6 pube, 248 defenso, 253 0, 
ib. praereptus, 264 recepta, 267 Hoc, 210 prodidere, 271 
Pyrrho, 276 Traditur hic, 281 animus nutauerit, 282 
secum Libyam, 287 Deprecor, 298 quod, 301 Et, 313 
Vos opibus iunctos conspirantesq^, 314 cadat, 322 lubens, 
336 /acte, 339 rebellem, 356 ^t^5i^s destringere, 369 6^re- 



Ludibrium neq^ eni' fas est a uate relinqui 

Huc g_ tot populis j)Uolat ore locu. 
Ergo in textu constituendo vetustissimo exemplari se usum 
esse Camers hoc quoque loco testificatur; qui quidem libsr a V 
distabat faciebatque hoc loco cum E (et PA); nam etiam E 
habet provolat; neque vero codex Veronensis, quo hodie uti- 
mur, illud vetustissimum exemplar fuit, cum in eo desit Aponus 
et defuisse iam tunc videatur (cf Bi. praef p. XCIII et CLXIV). 



PHIEFATIO. IX 

mes, 377 AUerius, 379 eontra cui, 381 Auferet, 382 de- 
cernet, 387 factu, 402 Hinc, 408 lachrymisq^, 410 JV^?^c 
qmquenunc, 411 JVk?zc, 413 tremiscat, 418 Heracleam (sic)^ 
428 a^e, 428 Romae, 430 7^6<^e5, 437 /^os^i^, 442 ^^ZK, 
461 r^fra, 488 m?^ uellite, 492 cap^(%, 496 coneussa, 513 
Fluctibus, 518 sulcos. In Eutropium I 16 ruptone, 
17 Bursum, 22 canant, 29 alium, 41 ignari, 42 ?oc^'5^ 
44 /S^^^epe coep^Y tamen, 45 Dehita, 48 mollire, 49 inguen, 
51 officium patris, 57 grandior, 63 Arantheo, 74 nititur, 
77 auitum, 87 mandasse, 91 j&, 96 5e;>^eZ, 112 finduntur, 
114 desecta, 129 inuita, 146 irrepere, 165 primumque , . 
produxit, 172 5afo'5, 184 fer^(^, 188 natisue, 193 ci^r^*-s, 
194 neglectaque, 195 ^^?ic i^eZ niim, 196 Peccet, 201 _p^- 
fe/^^i, 212 teneat, 223 Succedunt, 226 spoliis, 227 ^ir^6#, 
233 /S^c ac^^s, 235 ignominia, 237 Aggerat, 238 J.yer5a, 
250 Assyriis feruet, 253 superare, 265 tunicas, 272 me- 
^^^5 . . . praelia (et in mg. Quidam saevi ca'pi legunt), 
291 Thebas, 296 Hanc, 297 quodcunq^, 301 ornare, 
302 I?^^^ffo, 330 iT^, 337 ^*r665, 340 >^e, 353 m^a, 373 
dignabimur, 381 ^^^65, 386 defensante (et in mg.: ^^^- 
6?(X??^ defensata legunt)^ 393 pi^sfo, 401 suspecta, 405 s^^c- 
ce^si^ aristis, 420 tutum, 430 nocturna, 434 formare, 
447 tranauit, 462 uerendas, 474 ;^e, 475 iVgif, 478 
Aristhei, 479 aequalis, 486 auerte, 493 geramus, 495 
latura seges, 502 m^^!^, 504 ^^ ^^^';r agnoscit In Eutro- 
pium II praef. 8 i?fe, 14 a?^?^, 27 prostratus (et in 
mg. subsistit), 48 (7^^2^.s ^of, 52 ^it^^? si&^ 5ii&, 65 566?e; 
lib. II 8 omina uestri, 12 arfe.9, 18 runcantur (sic)^ 37 
Ohstitit, 38 fofo, 46 fatidici, 48 gi*^, 50 g^^tam, 61 (^06/^<^, 
85 plaustrum, 109 Quassauit, 126 a Tybride, 129 6?e/br- 
matasq^, 164 excutit, 170 ar?^i^5, 183 induta . . . reductas, 
192 g^?i^>>^ Roma, 205 concessaq^, 207 pertentas, 216 
amictus, amicos, 231 infernis, 239 Bithyno, 240 ?^e^^, 
250 G^raio mm, 255 cecinit, 263 Sangarius, 268 Molli' 
tur, 272 pecorum, 273 C6^^'f c^jJ, 274 Gethis populantibus, 
275 Promisere, 276 Irrupit, 279 rupibus, 280 Gyhele, 
285 mo, 286 taeitas, 293 implorat, 299 w?^ ^5fe, 307 



X PRAEFATIO. 

latromm, 308 Ad sontes, 310 iiaTlihiis, 313 uolat, 316 
Quem, 329 Venerem, 340 ohniit, ahUtit,^) 350 uulnere, 
355 heUisque relictis, 357 nequicquam, 360 procerum, 
363 ^Aoro^ 377 Cyclopea, 386 Praehuerit, 399 timidum, 
407 infausto, 414 ^im, 416 Anciraniq^, 422 Angustas 
ignoto, 430 defensa, 458 carmine, 483 Bupturasq^, 487 
Infensos, 496 condidit, 507 Aoc, 508 /loc, 513 proturhet, 
526 cessisse, 528 ^^ec flammea uultiim, non lumine sueto, 
531 ac ^om^, 543 fratrisqz,, 556 uertere, 558 dignosque 
sodales, 564 %65, 566 squallehit, 581 Proditioq^, 582 
suhegit, 584 t^acaf. Pescennina I 38 traderet; II 17 
Quirine, 29 flamineo; IV 6 mm pacata, 22 assidue, 24 
Alterum, 25 careat, 37 ^^taf. Epithalamium Honorii 
praef. 7 misceret, 9 gracilem, 14 poterat; Epithal. 7 
uultus quos finxit, mdnus quod fixit, 18 ^*6?m, 19 poUice, 
56 fundit, 60 prata, 70 cornmpit, 76 hahitu, 83 pennis, 
96 rmo, 103 MiUtifidum, 122 remouit, 143 detrectat, 
146 tendehat, 153 uolucer, 157 Alternis, 161 Tartesia, 

163 caendeae .... leaenae, 171 m(c?ae cateruat, 198 

terrihiles, 243 ^^oi?a^ 244 c^^i, 264 proprior, 267 uincto, 
iusto, 281 donahere, 286 sacram, 293 accensis, 302p)en- 
sat, 314 desidet, dissidet, 335 i^^6^ mm. Panegyricns 
Manl. Theodori praef. 10 aA; panegyr. 2 Fortunae, 
24 mra, 57 Occasu, 63 studiiq^, 80 Immensim, 82 Ifi, 
95 propius, 109 creentur, 110 flagra, 112 cometen, 121 
t<6>?a#, 125 plantis, 129 causisq^, 167 ohtundat, 196 
pluuiis, 237 minentur, 246 j9^*M, 247 remoto, 272 Cw- 
cmmi^ /(?K;^j 279 JE/^ /a^ces suhiisse lihet, 293 co?Za, 296 
deferat, 316 auenae, 322 currihus, crurihus, 325 5par- 
gentes ardua, 331 inuersa. De consulatu Stiliconis 
I 4 Sopierat . . . triumphos, 50 reddidit, 55 Persarum, 
64 5om5, 71 nataq^, 90 cewse^, 123 Aedonas, 148 iV^Z 
if&i, 157 5ac65, 161 ^^^of, 184 flammis, 188 rapidis, 190 
^^05, 200 Flumineum, 254 Jti&a, 258 Poenis, 263 /Sp?m- 



1) Ubi sic duas iuxta adfero lectiones, utramque Isengrinii 
propriam esse teneas. 



PRAEFATIO. XI 

dent, Pendent, 263 pharetrae, 276 eonmratiis, 287 qtiam, 
308 ferantj 316 Emieiiit, 328 tot iam per, 335 ?^e, 336 
siispeeto, 350 effoetos, 355 Intorquet, 373 fiierant, 380 
&e?to, 384 adorea laitrus; II 3 aetore, 4 coneesserit, 16 
infensus, 21 mw, 22 ^pse, 23 Da^, 25 coherees, 30 5o- 
rom, 43 faeilis, 64 eontentiis, 83 odiisq^, 97 /^^?^, 115 
poscit, 123 e^ nunquam meriti, 137 circumlinit, 145 ?a5- 
^at^^, 181 timentum, 186 limite, 197 ^^(iiY, 202 ?(^cm, 
212 m^e, 214 cubilia, 225 annuerit, 226 /i^rre, 230 fo- 
^am, 280 Ornatas, 285 metus, 311 credidimus, 312 itm- 
nauerit, 328 circumfluit, 331 T(? certum est, 339 gremioq^, 
346 c?e stamine, 350 fumantem, fucantem, 362 gerendum, 
374 c?o??a, 375 propiusq^, 388 belloq^, 389 Bepidsa, 392 
a^na^, 406 conspidam, 423 coronatus, 442 superhis, 459 
^^ec, 465 Scorpius, 471 ?^(fea; III praef. 1 dtictus, 5 fe^fe^, 
8 legibus; III 12 /e?i^, 13 pacator, 30 JVo^, 34 iVi?c, 
37 gravis, 41 pereant, 57 /b5S^5, 64 /^^c Stilicho, 11 so- 
lum, 88 fastos, 91 /Seg^ etiam, 95 Auxilium non iUa 
seges, 99 J3bc, 100 Lihyae, 141 /afo'5, 147 feriret, 167 
Numae est, 171 depulsurus, 173 fe^i^, 181 pignore, 182 
^Ma /acfa, 201 circundent, 249 Leontodame, 253 Hecaerge, 
266 wr6e, 290 Germinat, 304 Leontodame, 308 Hecaerge . . 
fatigetj 317 quodcunq^, 329 montanis . . . triumphis, 344 
ifieto, 358 usque, 368 saliuntq^. De sexto consulatu 
Honorii praef. 23aequatus; YI cons, 10 sihi, 23 prima, 
44 tonantis, 48 puppe, 68 Imhuit, 107 ueniens e, 109 
negatis, 118 parentans, 147 ingentes, 158 sonoris, 168 
Fuhiaq^, 203 ^'stoe (Camers Hastae), 213 strepuisse, 
214 lahoris, 230 tentahat, 234 lumina, 238 consedit in 
imo, 244 fa&^^, 271 6^j)65, 289 geminumq^, 291 Hunc, 
298 charasq^, 302 Bettudit, 314 ^mZfos ^^^, 315 infensi, 
320 tetendit, 334 urhem, 337 ^^(^(m cinxere faces, 343 
fumante, 359 uultuq^ .... corusco, 364 decernens, 369 
frenaham, 372 dicaham, 400 Pharsalica, 411 Illinc, 
422 £"^^5 433 credit, 438 /Si /ama nondim patuit, 440 
/"m^, 455 Excierant, 468 ohuia, 473 penetrauerit, 487 
Tarquinio, 489 transnaret, 491 certamine, 501 praerupta, 



XII PRAEFATIO. 

502 arte, 514 imitari, 523 ora, 524 propiore, 538 foe- 
dauerat, 597 dles, 626 tmiCj 628 acutum, 629 rcsultanSy 
630 concentus, 631 submissa. Deprecatio ad Hadria- 
num 14 Victrices, 41 ^ro fronde, 47 t^/^o, 50 flecteris, 

53 insigni. De Senatore Veronensi 1 propriis. De 
Phoenice 2 Etirumq^, 8 solusq^, 21 Zephyros, 22 ^^eper, 
28 fuerint, 30 T^mc, 46 et supplice, 52 ?ec^(), 56 missoq^, 
59 steJlis, 64 remittant, 90 Titana, 93 uulneratus, 107 
annus. De Magnete 6 Commoueat, 8 uerum, 12 5m- 
(/it^a, 15 J>^c?^s . . . scrutatur, 17 /^as . . /^a^c, 30 thalamos, 
43 Materiam, 54 56^^^. De Aponis balneis 13 J!.r- 
dentis, 14 Perforat, 23 effossi, 33 i^o^(^ niteret, 45 saeua, 
46 fe?i^5, 47 Calcaturq^, 52 exiluisse, 53 fluuio, 70 m- 
empta, 72 mfe^, 78 utrumq^, 84 J^^fer. De Nilo 20 
effrenis, 30 aestus, 39 seseq^ patentibus. In Alethium 
quaestorem 13 i^sa, 19 Ignoscat. Gigantomachia 6 
nondumq^, 8 gemino, 17 Agnoscat, 18 c^tr, 21 /?.^?^(^, 23 
jffmc, 57 g^tof, 69 /b/^fe, 76 Odrysios, 82 ternas, 89 ^/^Vo 
^o^6>, 108 JcZam, 116 rumpere, 120 Exclamant, 121 nostros .. . 
sinus, 128 succurre roganti (post feror). De Cliristo 
Servatore 11 fudere. De mulabus Grallicis 12 ra- 
^ ^c?(^5, 1 3 ordine currum, limite gressum. InIacobuml2 
J.^g^iie ^i^am vincant dolia fusa sitim. Torpedo 1 mirae, 
2 Audit et emerito, 3 ohnixa natatu, 10 Jfac confisa 
iacet. Ad Serenam 1 primum, 2 tertia, 13 JJ JVi76), 

54 Coniugis eiusdem, 60 posteriora. De muneribus2 
fabricabat, 9 decernit. De equo Honorii4 natantem. 
Laus Serenae 1 m^/^^, 10 m^^/a, 12 redempto, 25 P^^e- 
?ope 6?6C!^5 a^g'?^^ suum, 28 5ic, 51 feMaif, 77 uomit, 82 
f^^M, 83 agebat, 87 aurae, 89 quocunq^, 90 Reptares, 98 
Theudosius, 106 propius, 111 delectus, 128 Inducit, 135 
rediret, 146 6#, 151 Capaneia, 160 aulam, 161 Incertis, 
167 prouidus, 187 /to, 190 delectus, 199 Aspiceres, 
20b pauere. De Crystallo I 2 /op^s; V 4 &m6^. Ad 
Probinum 14^r(xfa. De birrbol discere. Ad Aeter- 
nalem 3 /er#. Hystrix 29 partusq^, 84 fe^i^, 35 ^^i^, 
38 mittere, 46 Cyconas. Ad Maximum 1 fe* m^#^5 



PRAEFATIO. XIII 

Maxime semper. De piis fratribus 3 Liistra, 6 At- 
toUant . . accelerentq^j 8 clara . . impliciiere, 12 aere timor, 
15 dextram erigit, 23 animos, Epithalamium Pal- 
ladii praef. 4 ille; epith. 11 iacent, 37 tentabat, 38 Dissi- 
mili, 43 relinques, 49 edissere, 62 siiccessit, 106 Permid- 
cent . . cantu, 119 CoUectas. 

Igitur quae Birtius disputavit etiam hoc scriptura- 
rum quem instituimus catalogo fere comprobatur. Pauca 
addam^ in Bello Gildonico et primo libro in Eutropium 
me continens. 

Ac primum optima simul cum V (P) et C (E), id 
est cum X et y^ dissidente z^ Isengrinius tradidit: Bell. 
Gild. 130 Cyhele sicco, 244 me non, 281 animus mitcc- 
uerit, 282 secum Libyam, 313 Vos opihus iunctos con- 
spirantesque, 314 cadat, 381 Auferet, 518 sidcos; In 
Eutropium I 44 Saepe tamen coepit (cf. supra)^ 74 ni- 
tittir, 146 irrepere, Ibbprimumq^, 201 patenti, 221 urget, 
233 Sic actas, 250 Assyriis fervet, 291 TJiehas, 302 In- 
duto, 337 urhes, 381 r^^65, 386 defensante, 420 tutum, 
447 tranauit, 475 JVm. Nonnumquam liber Capitonis 
lectiones y (C et E) confirmat obstante V (et P) : Bell. 
Gild. 104 dedistis, 264 recepta, 409 Adherhal; Eutr. I 17 
rursum, 51 offcium patris, 401 suspecta. Saepius cum 
y (P) facit obluctantibus C et E: Bell. Gild. bl pari- 
lem, 125 permittite, 151 Bipsas, 193 degener, 214c gerens, 
356 uisus destringere, 402 JTmc, 411 Nunc, 488 iam 
ueUite, 496 concussa; Eutr. I 42 ?oc^5, 87 mandasse, 96 
5eme?, 495 latura seges. 

Quodsi Bell. Gild. 253 et P et Isengrinius tra- 
dunt^ cum ibi membrana V deficiat^ de libro V ex P 
et Isengrinio conclusio conceditur. Cum solo P praebet 
noster Eutr. 1 Ql E, 434 formare (unde quid P sibi 
voluerit^ intellegitur) ; cum PB Bell. Gild. 410 Nunc; 
ib. 442 P mdli, Is. uUi. 

Rarus cum peioribus consensus: cum TlEutr. 145 
Behita, 212 praelia, 301 ornare (cf. A); cum B: Bell. 
Gild. 240 a fratre, 287 Beprecor, 336 facta, Eutr. I 



XIV PRAEFATIO. 

223 Succedunt, 235 ignominia; cum 77B BelU Grild, 
298 qmd. 

f 'l ^ Quae yero maxime singularia offert Isengrinius 
quaeque admirationem captare videntur^ futtili hario- 
lationi Bentini tribuenda esse dixi. Talia sunt aperte:. 
Bell. Gild. 92 Marium uinctumq^, 124 feralis Acilia 
pugnaSy 220 motat, 222 ostendunt hella dracones, 244 erat, 
246 pube, 248 defenso, 270 prodidere (foede vitiato 
metro)^ 271 Pyrrho (apertissimum glossema pro ^ommo), 
276 Traditur hic, 418 Heracleam, 430 neces; Eutr. I 29 
alium, 57 grandior, 77 auitum, 129 inuita, 172 safe, 
193 mm, 226 spoliis, 253 superare, 260 tunicas, 272 
mediis . . . praelia, 430 nocturna, 462 uerendas, 504 J.^ 
^^i^ agnoscit, et adde Eutr. II 274 Gethis populanti- 
hus (sic). 

His ac similibus ne quis credat opitulari se posse 
Claudiano; immo neminem fugiet summam legem liac 
in re esse cautionem. Quae cum ita sint^ ut sub finem 
ea componamus^ quae Isengriniana auctoritate aliqua- 
tenus corroborari videri possint^ haec habe: Bell. Gild. 
253 (cf. supra)^ 339 rebellem, 428 age (legatur agfi); 
Eutr. I 235 ignominia, II 399 tumidum; Nupt. 83 pen^zis; 
Stil. II 186 limite, III 167 Numae est; VI cons. Hon. 
315 infensi, ib. 597 ales; c. m. XVIII 13 limite gres- 
sum; c. m. XXVIII 20 effrenis, ib. 39 seseque patentihus; 
c. m. XLIX 3 ohnixa natatu. 

Ex solo autem Isengrinio Quot recepimus Stil. 1 161; 
soli Isengrinio haud scio an etiam fo7^te illud debeatur 
c. m. LIII 69. Quod vero ibidem versus mancus 128 
expletus est E^i iterum conuulsa feror, Succurre roganti, 
ad interpolationes procaces adscribe. 

Denique moneo c. m. XXIX 17 has non Scaligero 
deberi^ sed libro Isengriniano; quodsi reputas in eodem 
versu de lectione haec pahula inter VP et Isengrinium 
esse concordiam, etiam has in VP extare, quamvis 
taceant Birtii conlationes^ proclivis coniectura est (cf. 
hunc ipsam ad 1.). 



ADNOTATIONES CRITICAE. 



Ad panegyricum Probini et Olybrii. 

Notae librorum: 

W: cod. Antverpiensis III 59 merabr. saec. XII. 
R: cod. lat. bibl. Arras n. 438 membr. saec. XII— XIII. 
L: cod. Laurentianus pl. 33 cod, 4 membr. saec. XIII. 
F: cod. Florentinus bibl. nationalis VII 144 membr. saec. XIII. 
P: cod. Parmensis bibl. regiae n. 2504 (olim n. 516) membr. 

saec. XIII. 
B: cod. Neapolitanus IIII E 47 membr. saec. XIII. 
s: excerpta Gyraldina in margine Aldinae exemplaris Lugdu- 

nensis 767 G 2. 

9 Amniadae] scripsi Prudentium c. Symmachum I 548 secutus. 

17 servantia] cf. Yerg. Aen. X 340: Jiasta servat tenorem. 

22 aethram] arcton, quod praebent fere omnes, noctem valere 
posse collato Propertii loco difficillimo (II 22, 25) mihi uon 
constat. sed magis etiam offendit vox tradita, quia iam 
V. 25 sequitur Arctiirus et v. 26 ipsum sidus Arctos. itaque 
leepius arcem teraptavit, quod verbum absolute pro ^caelo' 
dici nequit; cf. III cons. Hon. 107 aitratas astroriim arces^ 
IV cons. Hon. 198 possessi arce poli, VI cons. Hou. pf. 13 
poli stellantis in arce. ego ipso Claudiano duce aethram 
conieci atque recipere ausus sum coll. Bell. Gild. 468, Manl. 
Theod. 116, cons. Stil. II 17. 

32 quam~\ praetuli, quamquam uni tantum codici B haec lectio 
debetur. 

36 Maeotia] ^Maeotica' falso intrudebant librarii etiam VI 
cons. Hon. 338; quod nomen vel adiectivum vel substanti- 
vum CI. ignorat. cf. Bi. indicem s. v. 'Maeoticus'. 

64 Nec] melius traditum cur reiciamus non video. 

80 Hydaspen] adsumpsi ex s; cf. Ruf. II 243. 

113 exhausto] sic PWR, exacto LFB; illud magis poeticum 

esse comprobatur Vergilii exemplo Aen. IV 14, X 57, XI 

256, Ovid. Met. XII 161. 

128 consors ac dicta Tonantis] sic elegantissime Birtius locum 

correxisse mihi videtur, cnm addicta quod habent codd. 

Clavdiani Opp., ed. Koch. "" ' b 



XVIII ADNOTATIONES CRITICAE. 

et dativum poscat necesse sit neque per asyndeton post con- 
iuncta quae praecedunt attributa quarto in loco poni possit, 
quae autem Buechelerus apud Bi. proponit, nimis artificiosa 
puto, ut vix intellegi possint. adducta LR sine sensu. 

132 Cauros] ex V suo restituit leepius, quem vide sub Bell, 
Gild. 495. 

167 iudice] uindice (BWf) repudiavi, quia in pace rectorem 
gentium fuisse Probum atque ''ad summi iuris vestigia'' 
venisse v. 57 — 60 a poeta ipso edocemur; uindicis autem 
notio magis ad res gestas spectaret. ceterum de Probi 
honoribus vide Bi. praef. p. VII. 

198 Graia] Heinsius pro graeca; sic enim scripsit ipse noster 
IV cons. Hon. 398 Graia vetustas semperque utitur voce 
Graius^ ita ut ab adiectivo ''Graecus' abhorruisse videatur. 

211 fragor] pro plausu hominum etiam legitur Senec. de tranqu. 
an. II 13. 

226 Tyhri] pro Tihri edidi ; Graecarum enim formarum Claudianus 
amantissimus erat cf. Bi. indicem s. v. aliter res se habet 
V. 98, ubi rei metricae ratio* Tiheris lectionem commendat. 

227 interfluit] ^interluit' postea commendavit Bi. in ind. s. v. 
^interfluere'. 

231 Unanimi] contra omnes libros inculcavi, non solum ut evi- 
tarem cacophoniam duorum yerborum in -es terminantium, 
sed quia illius vocis formam secundum tertiam deciinationem 
flexam Cl. non adhibuisse existumo. sic unanimi tradunt 
III cons. 189 omnes mss., Rapt. II 368 complures, Ruf. 1 105 
unanimos firmat C consentiente A^; c. m. VII 3 autem quod 
Birtius cum solo P Unanimes edidit, valde miror. quodsi 
hoc in loco repugnantibus omnibus libris audacius lectionem 
me mutavisse putaveris, non ita bonis codicibus panegyri- 
cum Prob. traditum esse contra moneo. 

232 foras] cf. adnofcationem apud Bi. 

260 Galaesus] scripsi secutus auctoritatem Vergilianorum codd. 

cf. Georg. IV 126 (Ribb.). 
267 annus] cum plerisque retinui; bene enim in exclamatione 

nominativus pro vocativo poni potest neque agnosco ca- 

cophoniam, immo exaggerationem quandam in tempus 

V. 266 et annus v. 267. 

Ad Claudianum maiorem. 

Notae librorum: 

V: codex Vaticanus n. 2809 membr. saec. XII. 
P: codex Parisinus lat. 18, 552 membr. saec. XIII. 
C: codex Bruxellensis n. 5381 saec. XI. 
Em: excerpta Florentina margini editionis Vicentinae adscripta. 



ADNOTATIONES CRITICAE. XIX 

E: eiusdem manus, cui debentur excerpta Florentina, cor- 

recturae in eodem Vicentinae exemplari extantes. 
A: editio Yicentina. 
{A^: manus prima ab Em et E diversa in eodem Vicentinae 

exemplari.) 
{A^: manus ibidem secunda, et quidem quae eadem fuisse 

videtur atque Em et E.) 
(A^: manus ibidem tertia. bae tres A^ A^ A^ fere non ob- 
servantur nisi in libris ad Rufinum.) 
JT: codex Parisinus lat. 8083 membr. saec. XIII. 
B: codex Neapolitanus Farnesianus IV E 47 membr. saec. XIII. 
A: codex Ambrosianus S 66 sup. membr. saec. XV. 
s: excerpta Gyraldina in margine Aldinae exemplaris Lugdu- 

nensis 757 G. 2. 
^: codices deteriores. 

M: codex Ambrosianus M 9 sup. membr. saec. XII/XIII, unus 
ex g, raro adhibitus. 

In Rufinum. 

I 5 mari . . . annis] cf. IV cons. Hon. 304 praescriptos Jiomini 

. . . fmes. 
47 corrupit] V optimus et^JT, corrumpit Bi. cum reliquis m&s., 

quod minus placuit; perit enim in versu sequenti perfecti 

vice fungatur necesse puto. 
51 Tluodosius] hanc omnium librorum scripturam tenendam 

esse docet versus ille in C. I. L. III 737: ^Omnia Theodosio 

cedunt subolique perenni.' ^-^.^-,^- 
126 catervas'] ex solo V recepi; nam lectio figuras nihil aliud 

valet atque simulacra quae praecedunt speciemque inter- 

polationis sive glossematis prae se fert. 
131 sentit] A solus, quod propter quatit quod sequitur ipsi 

Birtio magis placuisse videtur quam sensit; cf. eius notam 

ad 1. et praef. p. CXVI. 

141 patriis] omnes excepto V, cuius scripturam patriisque Bi. 
praetulit. 

142 sq. dehent . . . parat] dehent C consentientibus sY^ necnon 

et A^, cuius lectio dedent ex dehent per errorem fluxisse 
mihi quidem videtur; donent reliqui, quod pro ^donatura 
sint' non facile acceperis. contra dehent elegantia quadam 
singulari adridet, quippe cum parat v. 143 etiam C tradi- 
derit. et ne quem indicativus in interrogatione obliqua 
offendat, mitto ad c. m. XXIX v. 2sq., ubi vel uno in 
enuntiato et indicativo et coniunctivo promiscue poeta utitur. 
151 sq. gramine . . . gramina] de loco desperato vide Birtii 
adnotationes. ..-^«—-^^ 

b* 



XX ADNOTATIONES CRITICAE. 

154 Utavi] cf. quae exposui in dissertatione ^De codicibus 
Cuiacianis' (Marp. MDCCCLXXXIX) p. 59 et Bi. ind. s. v. 

173 Instabilesque] que omiserunt VJT et proximus editor; vix 
autem deesse potest copula secundum Claudiani consue- 
tudinem cf. Bi. praef. CCXX. 

219 Nec . . nec] quamquam solus A ^ praebet probante sane A ^, 
tamen edidi quadruplicis iterationis voculae non taedio 
captus variandique studio adlectus. 

230 caesa] obstantibus V et C, qui libri caesi (uel ce^sti C) 
legunt, praetuli grammatices regulas non sine causa gra- 
vissima neglegi debere ratus. 

238 parum est] est omisit Birtius contra omnium librorum 
consensum, observatiorubus quas de Claudiani sermonis 
consuetudine fecit, nimis ut reor indulgens; cf. eius praef. 
p. CCXXIV. 

253 Syllae] scribendum esse mss,. monent et sic Bi. restituit 
VI cons. Hon. 383; cf. eius adnotationem ad 1. 

287 cum pressa matre rehellis] cum pressa duce C edidi; rebeUis 
omnes libri (nam idem certe vult C reuellis scribens) ex- 
cepto V ^ qui rehellas tradit, quam lectionem sine necessi- 
tate, si quid video, Bi. in rehellans mutavit; cf. eius praef. 
p. CIV sq. cum pressa matre rehellas Mommsenus com- 
mendat, quod placeret, si interiectio o ante plenum enun- 
tiatum posita tolerari posset. 

314 domare] pro domari recepi Birtium secutus cuius vide 
notam ad I. 

324 famosius] CTTV^^^, animosius Bi. ex V^ consentiente A'\ 
quod cum in laudes Hunorum accipi deberet reiciendum 
est; turpitudinem enim gentis illius vividis coloribus nec 
sine odio depingit poeta. 

343 rajndos] trepidos Bi. ex V qui habet tepidos et Isengrinio ; 
quos tamen sequi nolui, quamquam haud inepte equos 
duce Formidine trepidos vocari posse concedo. 

371 non] etsi solus B praebet concordante A^^ refeci nimis 
offensus illo et . . nec uili quod recepit Bi. non vili pro 
^ne vili quidem' positum esse adparet. ceterum adtendas 
velim, quam eleganter adludat poeta ad exitum Rufini, 
cuius scilicet corpus laniatum laceratum discissum se- 
pultura omnino caruerit. 
II praef. 2 promissis] proponit Bi. (praef. p. CV), ut pleonasmus 
quo verba permissis . . . licet ire choris laborant evitetur. 
114:9 fatis] Em*'^; causis reliqui; sed hrevis causa vix dici 
posse contendo. porro autem sensus ipse ut hrevihus 
fatis pro ^brevi tempore' legatur plane flagitat, id quod 
docent versus 52 et 53. 



ADNOTATIONES CRITICAE. XXI 

55 Cdlchedqnias] sic scribendum esse ipse monet Bi. in indice 

s. V. Chalcedon. 
74 potestas] omnes exceptis YEmg, qai praebent facultas. 

illam lectionem cur praetulerim, inspecta Birtii adnota- 

tione adparebit. 
76 stipatur] V solus, stipatus cum reliquis Bi. sed cum soli 

Rufino castra hostium patuisse v. 73 videamus, quae se- 

quuntur v. 75 — 77 ex iactahat pendere nequeunt; itaque 

etiam interpunctionem mutavi. 

86 tum vultus] sic VJT nec aliter vitium, quod habet C 
tumultuSy oiiri potuit; librorum igitur optimorum VC con- 
spirationem hic agnoscere debemus, quam ubicumque licuit 
secutus sum. 

87 ne] quod Bi. coniecit ipso codice C fortasse consentiente, 
^.^^---iriet^ipere non dubitavi. 

106 Amplexus]^ cum optimis libris VCEm^ -^ego; reliqui et Bi. 

Complexus. 
141 faciem] contra rahiem, quod praebent ^^fV\ unice tenen- 

dum esse ex ipsa Birtii adnotatione elucet. 
149 volitat] lierumschivdrmf non tantum offensionis habet ut 

ad coniecturam confugiendum sit. 

159 fruatur] haec lectio, etsi non ita firma auctoritate (JT^M^^ 
necnon et Em^) sustinetur, tamen magis placuit quam 
fruetur ; quae enim anteceduntv. 156 — 158, praesens tempus 
poscunt, non futurum. 

160 Thracam] scripsi; partem codd. depravatum locum quomodo 
sariare possem, diu mecum consideravi, sed traditam lectio- 
nem quippe sensu cassam textui denuo inserere nolui. 
Thracamy quod proponere atque edere ausus sum, fortasse 
eo commendabitur, quia hostem ex Illyricis finibus Con- 
stantinopolim adgressurum Thraciae instare consentaneum 
est. de forma vocis quamvis rara tamen non insolita 
cf. e. g. Hor. Ep. I 3, 3. Birtius postmodo sic legi iubet: 
Quid aperta invadere temptat? 

167 undas] ex solo V optimo libenter accepi; reliqui umhras. 

168 quantas hic versus moverit difficultates , videas in Birtii 
adnotatione. spurium esse non puto, quia si deesset acumen 
summum et elegans desideraretur. sensum peroptatum 
adsecutus esse mihi videor, si legam: Nec mea sola meus 
ridehit funere victor. inutilia ad hunc locum adnotavit vir 
doctus in ^Litterar. Centralbl.' a. 1893 n. 3 p. 83. 

239 qua] quo ATI^^ quorum auctoritatem curBi. sequi maluerit, 

non video. 
246] figat] E solus, quod praetuli; si enim figet legimus, sequi 

debet ^haec patria erit'. 



XXII ADNOTATIONES CRITICAE. 

255 demissaque lumina velat] de hoc loco ad Iliad. lib. XVII 
V. 136 recte me misit Skutscliius; hic enim vir doctissi- 
mus eximia comitate etiam plagulas huius editionis per- 
legit, nonnulla monuit perutiliter. 

270 Clani] lam codd, , quod sine ulla dubitatione aspernatus 
sum, cum haec particula in ipso initio enuntiati regentis 
extet neque nisi aperto calami errore hic inrepserit. contra 
Clam ad sensum aptissime quadrare mihi persuasit locus 
Marcellini Comitis chronographi, qui his de rebus sub anno 
CCCXCV sic refert: Rufinus Patrieius Archadio principi 
insldias tendens Alaricum Gothorum regem missis clam 
pecuniis infestum reipuhlicae fecit. quae de rationc^S^^ 
poetam nostrum et Marcellinum Comitem intercedente 
equidem cogitarem , in Mus. Rhen. tom. XLIV p. §99 
praetereundo adumbravi, mox autem si dis placet puhlici 
iuris faciam. 

290 Haemus] Em et £, quos sequendos putavi. nam primum 
fluvius ^percurri' vix potest; deinde Hehrus (sic enim Bi. 
cum ceteris mss.) in Thracia est et in Rhodopes latere 
orientali; itaque primum deseri Rhodopen memorandum 
fuisset, dein in Thraciam. tendi , ultimo Hebrum percurri. 
ergo Haemum restitui, nam Rhodopen quasi Haemi partem 
inductam licentiae poetae facile adtribuemus. 

312 novisl nunc bono animo edidi pro ^advenis' accipiens. 
olim conieci apud Bi. ^neis, quod vel propterea displicet, 
quia in sequenti versu eadem vox occurrit. ceterum ad 
usum huius verbi Claudianeuin cf. IV cons. Hon. 35 ubi 
novis idem valet atque ^usque adhuc non visis'. 

323 quae quisque petat] cum solo Em scripsi; si enim quas 
legis, pleonasmus molestus oritur. 

350 limite] rursus quod praebent Em et s, magis placuit, quam 
tramite, quo haud ita apte terrae linguam in mare pro- 
iectam significari credo. 

371 extendere] Ef, quod etiam Bi. postea adprobavisse videtur, 
qui in indice hunc locum etiam s. v. extendere adnotaverit ; 
ipse in contextu habet intendere. cur autem illud praetu- 
lerim, seasus ipse docet; praeterea verbis incolumes v. 370, 
intendere v. 371, insperatoque v. 372 oriri cacophoniam 
putavi. 

393 rumore] eleganter excogitavit leepius ; mucrone omnes mss., 
cui lectioni interpretatione Buecheleri quamvis perspicua 
auctoritatem speciemque adcrescere negaverim. manet enim 
difficultas, quae est in ipsa verborum compositione; manet 
etiam repetitio nimis ingrata, cum idem iam valeant verba 
quae antecedunt: seges undique ferri circumfusa micat. 
porro si diligentius comparationem poeticam, qua hic locus 



p 

ADNOTATIONES CRITICAE. XXIII 

ornatus est, persequaris, Yitium illud traditionis agnoscas 
necesse est. tertium enim quod dicitm' comparationis in 
Yerbis Illa pavet strepitus . . . . et tanti miratur sihila vulgi 
positum esse quis non concedet? desiderari ergo in versu 393 
Tocem talem qualem ^clamore' in propatulo est, id quod 
confirmant v. 384 sq. verba vox desuper ingens infremuit. 
•itaque ad coniecturam delegati, quin leepio adsentiremur, 
facere non potuimus. 
525 ipsumque] Birtius proposuit, nostrumgue codd., quod an iure 
repudiaverim , nunc dubito. cf. enim Rapt. I 27 sq. Pro- 
serpina . . possedit dotqle Chaos. 

De Bello Gildonico. 

64 alerent] sc. Libya Nilusque. Birtius quare alerem ex P ^ 
solo reciperet, non satis declaravit. 

57 Pharium] Skutschius contulit Stat. Theb. III 222: Qiaec 
navis) prima Dicarcheis Pharium gravis intulit annum. 

59 — 62 interpunxi duce Mommseno. 

69 praeda] praedo Bi. ex JIB, quos testes minoris pretii sequi 
nolui. ceterum bene ipsa praeda dicitur id reliquisse, quod 
ex praeda relictum est. 

88 sq. hellis . . . agebant] hello quamquam YP commendare 
possunt, propter numerum pluralem clades et saecula reieci 
eademque de causa agebat displicet, praesertim cum haec 
lectio non nisi libris 7TA debeatur. 

91 Syphacem] de huius nominis mensura jnsolita cf. quae ex- 

posuit proximus editor in praef; p. CCXT. 
130 Cyhele sicco] hunc verborum ordinem coofidenter cum op- 
timis VC retineo; quod enim Bi. in reliquorum librorum 
scriptura sicco Cyhele magis gratam atque poeticam esse 
dixit verborum conlocationem (cf. p. CXIV), non summi 
momenti est; ceterum oppositioni membrorum nec-nec 
particulae sufficiunt. 
183 redolens] scripsi, redolent codd. mixtos redolmt unguenta 
cxU/Ores coniecit Bi., quod mea quidem sententia recusandum 
'est. sic enim totius loci compositionem intellego: poeta 
postquam saevam crudelitatem Mauri satis depinxit, inde 
a versu 182 turpissimarum libidinum, quas Gildo eiusque 
sectatores exercebant, mentionem facit. itaque v. 183 vocis 
^sanguinis' vel ^cruoris' repetitio neque ullo modo desi- 
deratur neque omnino optata videtur; nam in praecedenti- 
bus amplissime de sanguinolenta saevitia Gildonis trans- 
actum est. iam vero cum quae de novo genere libidinis 
nunc dicenda sunt, versibus 184 sqq. explicari adpareret, 



XXIV ADNOTATIONES CRITICAE. 

si enuntiatum regens efficeretur verbis mixtis . . . coronis, 
inexpectatum ingratumque existumavi. quod qui reputa- 
verit, fortasse scripturam quam obtuli probabit. 

201 ni] VPJT; nisi reliqui. 

241 Infirmo] Bi. proposuit ac defendit in praef. p. CIV n. '2. 
In primo enim, quod habent omnes libri, quis sanum esse 
sibi persuadeat? vel quis Oesnero pro ^primum in genitore' 
accipienti adsentiatur? 

247 petisset] hunc manuscriptorum consensum ut desereret 
Birtium locus Alcimi Aviti c. VI 259 movere non debuit; 
ibi enim verba ^signa petunf^habent sibi accusativum 
dependentem ^adversarios' , hic autem si legas Si signa 
petissent ohvia, traditam lectionem vix emendaveris; nisi 
quod sane transitiva sine obiecto satis in deliciis habuit 
poeta (Bi. praef. p. CCXXV). 

299 patre remoto] quid habeat offensionis hic locas quaque via 
medelam adsecutus sim, apud Bi. iam expositum est. de 
participii ^remotus' in fine versus positi usu praeamata 
cf. praeter locum illic adhibitum etiam Manl. Theod. 247, 
Nupt. 42 et 325, Rapt. I 219, Bell. Goth. 421, VI cons. 
Hon. 447; nec fortasse sine fructu conferendus est epi- 
taphius Constantii Chlori hoc ipso anno a Mommseno in 
Hermae tomo XXVIII editus, ubi versus 17: tristes stant acies 
magno ductore remoto. 

330 devictos tenuit fiducia Mauros] sic plerique et optimi libri, 
contra quos devictis tumuit dementia Mauris Birtius sine 
necessitate praetulisse videtur; cf. etiam eius adnotationem. 

347 Servati] hac voce oflFensus Bi. Devicti excogitavit, ego 
rectissimam lectionem traditam puto; ut enim Firmus 
Theodosio, ita Gildo Honorio ad vincendum servatus (i. e. 
reservatus) est, quo melior fulgeat gloria domus Theodo- 
siorum. ceterum eodem sensu vocem ^servare' adhibuit 
poeta in Eutr. II 36 sq.: Quam, numina, poenam servatis 
sceleri? 

395 Occidit] JTBA, Obtruncat cum VCs Birtius, sed ipse, quia 
per totum enuntiatum tempus praeteritum obtinet, de 
lectione optimae librorum classis dubitabat (p. CCXXIII). 

402 Hic] Hinc V ^P; sed illud cum C maxime restitui, Gesnerum 
secutus cuius verba adpono: ^Sed excusationis aliquid 
habuit Atreus, qui se Thyestae adulterium, in coniuge sua 
Aerope admissum, ultum ierit.' Hic autem i. e. ^apud 
Firmum' odium^ non poena fuit. 

414 dum] contra VP qui praebent cum, recepi; illud enim 
semper, hoc rarius indicativum postulat. 

441 oneri] ovium V solus, quam lectionem etsi sagaciter de- 
fendere proximus editor conatus est, tamen accipere nolui. 



ADNOTATIONES CRITICAE. XXV 

verba enim quae sunt Arma oneri, fuga praesidio Bon in- 
compositam repetitionem, sicut animadvertit Bi., sed totius 
sententiae, qua de armatura et pugnandi consuetudine 
Maurorum agebatur, quasi conclusionem non ineptam 
continere equidem censeo. Arma autem telis iaculisque, 
hoc est levi armaturae opposita esse memento. denique 
libro y — licet optimus sit — multo minorem fidem baben- 
dam esse in versibus et aliis et bis ipsis Gild. 420 — 445 
infra ad Fescenn. 1, 3 pluribus demonstrabo. 

473 nec mons aut silva] cum optimis libris VPC consentienti- 
bus retinui. 

488 totum versum VP secutus edidi, cum reliqui libri legant: 
^ Solvite iam, socii\ clamant ^aut rumpite funem\ quod prae- 
tulit Birtius et festinationem classiariorum verbis Solvite . . 
aut rumpite praeclare depinctam esse autumat. ego in 
contrarias partes transii, cum debilis potius ac parum 
apta haec gradatio esse nimisque glossatorem in synonymis 
ludentem resipere mihi quidem videretur. contra in verbis 
ab mss. V P traditis anaphoram efficacem et poeta nostro 
vere dignam agnoverim. 

In Eutropium. 

I 6 visasque] omnes libri praeter B, cuius lectionem hinasque 
Bi. probavit et adsumpsit coll. Plinii Hist. Nat. II c. 99; 
sed idem locus Plinianus docet in talium prodigiorum de- 
scriptione verbum ^videre' magnopere usitatum esse neque 
igitur est, cur librorum consensum fere omnium recusemus. 
ceterum lulius Obsequens 31 : interdiu etiam duae lunae 
visae; et similia idem saepius. 

13 interpunctionem post fibris a Birtio et Mommseno propo- 
sitam cave ne sequaris et ipse Bi. bene cavit. verba enim 
quae sunt Quae nova portendant superi ad tria illa quae 
praecedunt enuntiata, non ad vocem nefas solam adposita 
esse sine dubitatione contendo. porro aequabilem senten- 
tiarum illarum constructionem quis tangere audeat? 

20 diras] de hoc loco vide quae exposui ^De codicibus 
Cuiacianis' p. 58. 

23 Sic omnia nohis] cf. ibidem p. 59 et 62 (sub Addendis). si 
quis vero de lectione etiamnunc dubitet, locum adferam 
ita concinentem, ut iam desinat dubitatio, VI cons. 297: 
Sed pignora nohis JRonianus carasque nurus praedamque 
tenehatl amat scilicet Claudianus sua ipsius verba repetere. 

31 uno] uni P^JT ex coniectura ortum videtur ideoque rei- 
ciendum; domino . . . uno pro ablativo • absoluto accipio. 
similia coiitulit Gesnerus ad 1. 



XXVI ADNOTATIONES CRITICAE. 



1 



74 nitimur'] praeclare conservaverunt JT^ V ^, cum reliqui nititur 
tradant, quod recepit Birtius. sed post sententias generales, 
quae versibus 72 et 73 continentur, nunc de se ipso suique 
similibus eunuchum loqui iam verba Nos Lucina fugit 
apertissime docent. deinde si verba nec . . . amor in unum 
enuntiatum constringas, sequentia defloruit oris gratia bre- 
vitate laborant et incomposite iniecta sunt. 

91 JS/ gemino ditata mari] E pro Et solus P\ quod ita pla- 
cuit Birtio, ut in textum reciperet, fecitque boc certe suo 
iure; neque ipso mari ditatur Lais, sed iuvenibus e mari 
utroque Corinthum venientibus. 

93 tactu] iactu nulla auctoritate adiutus Hauptius commen- 
dabat, pellectus loco illo Horatii. sed ibi fenestrae quatiuntur 
iactibus, hic de ianua agitur; neque iactus pertinet nisi 
ad remotiora. 
108 rapido] ne quis rahido legendum putet, conferatur locus 
Vergilii Ecl. II 10, quem aperte noster imitatus est: et 
rapido fessis messorihus aestu. 

155 primumque] cum plerisque et optimis membranis retinui. 
Abundantius enim Eutropium primum exitium sibi produxit, 
tum rei publicae. 

156 nihil in hoc versu mutandum est. neque enim ad summos 
honores trahere debemus genetivum thalamij sed spectant 
haec ad summos magistratus, quibus potitus est Eutropius, 
quem et consulem et praefectum praetorio et magistrum 
militum fuisse a Birtio edocemur (p. XXX n. 6 et in indice 
sub nomine). verba autem quae sunt ab imis thalamis ex- 
plicationem habent iis quae v. 105 — 109 de munere eunuchi 
poeta prompsit. 

172 vota pati] offendebatur his Birtius; sed vota dlii quod pro- 
ponit iam eo intolerabile videtur, quia elisionem in hanc 
sedem hexametri ])er coniecturam inferre vix licet. hoc 
autem recte v. d. monuit, agi non de votis et somniis 
Eutropii sed aliorum, itaque vertendum est: was filr die 
Wiins&iT'd:&)*'Wenschen unertrdglich und selbst filr ihre 
Trdume unausdenlcbar ist. idem Bi. in indice p. 553 pati 
defendit conlato Ruf. II 7 ; IV cons. 177. certe satis quod 
habet Isengrinius nemini placebit. 

175 Buechelerus verba Qui . . . dissimulat in unam sententiam 
comprehendi iubet. at vero illud tantum v. 174 prorsus 
exigit, ni fallor, sibi opponi vocem nihily quae extat in 
sequenti versu. 

178 gemescunt] E et C, quod recepi, quia E summam in re 
orthographica habet auctoritatem ; cf. ^tremescere' in codd. 
Vergilianis, similia. itaque etiam in Raptu III 130 geme- 
scunt restitui. 



ADNOTATIONES CRITICAE. XXYII 

195 Claustra remoliri] cf. Statii Theb. X 527. 

211 Quo] non quod adsumpsi, quia illud optimis utriusque 
classis libris, Y et C, fulcitur. 

238 aversaque] adversaque P, quod commendari possit loco 
Statiano Theb. Y 357, quem adtulit Bi. sed recte ille 
aversaque edidit; hic enim malevolentia deorum in Eutro- 
pium, magistrum militum, exprimi debuit, quod qui in- 
tellexit Baehrensius etiam in Statii cognatum locum averso 
inferri iussit. 

267 ineptus'] sic optimi libri Y et C, quod ideo retinendum 
putavi. 

281 quin] iure Bi. offensus est versibus 281 — 284 {Geminam . . . 
decet)^ quippe qui nullo vinculo cohaererent cum praece- 
dentibus. nempe versibus 234 — 281 expositum est de 
Eutropio magistro militum, qui barbarorum devictionem 
sibi adrogat; proponitur ut potius Cybeben quam Martem 
colat. nunc subito de insidiis agitur, quibus Gildonem 
Orienti conciliaverit odiumque inter principes excitaverit. 
interrogativum quid speciem prae se fert quasi haec artis- 
sime conexa sint cum antea memoratis et quasi nunc de 
re eadem agatur de qua in prioribus. itaque quoniam 
spurii versus vix esse possunt — quis enim credat? — 
mihi persuasi vitium inesse in ipso quid. scripsi quin^ 
quod pro quin etiam legitur Eutr. II 526, Stil. II 160 '"'""" 

309 dominus] domini quod praebet solus testis f, recipere non 
ausus sum, quia deest E, qui nisi consentit, de b dubitari 
possit. dominus de Arcadio accipiatur necesse est, quem 
caate ignominia perstringere videtur poeta; idque adden- 
dum esse puto ad ea, quae conlegit Birtius in praef. p. XLI. 

357 ludaicis] nihil mutandum est; cf. Birtium in Mus. Rhen. 
tom. ^LlY.^, 491. 

367 Quod lihet ingenio] versui lucem addidit Birtius ^Zwei 
politische Satiren' p. 45 adn. sensumque quem postulavit 
prorsus probo; tamen ego in optimorum librorum lectioni- 
bus insistens sensum non mutavi dum scribo: Quod libet 
ingenio, suhigit ... de ingenio confer illud ingenium Veneris 
lib. II pf. 60. dativus autem qui exigitur ex antecedenti 
poscentibus facile suppiendus est. 

392 non longinqua] coniungendam esse monet Skutschius; cf. 
Birtium ad locum. 

412 repens] optimi tres mss. EYC, quos cur relinquamus nuUa 
causa est; sic repens clades scripsit Livius XXII 7, 4 et 8, 1. 
apud Claudianum repens adiectivi vice fungitar, quod ex 
copula sequenti terrorisque elucet. itaque Weissenbornium 
probo, qui etiam apud Livium repens pro adiectivo, non 
pro adverbio accepit. 



XXVIII ADNOTATIONES CRITICAE. 

445 igne] cf. Birtii indicem s. v. ignis. 

450 sociuni aversatus] removere nolui, cum consulto poeta voci 

adservahantur in v. 448 hanc cum iucundo ludo verborum 

opposuisse videatur; et adtendas velim ad adsonantiam 

aversatus Averno. 

456 surgas] Birtius; surgat codd.; illud cur x)lacuerit, primo 

obtutu adparet. 
499 ritu] sistro Em f , quod probaverimt omnes fere post Heinsium ; 
sed Bi. de lectione dubitationem movit in praef. p, CXII, 
refutavitque rectissime iam Geaneras argumenta Heinsii. 
sensus enim hic est: regnet sterilitas, desinant conubia, 
vivatur denique, sicut vixerant Amazones, sub imperio 
niuliebri et sine conubiis i. e. Amazonio ritu. 
504 Eurus'] non Hehrus legendum esse defendi in Philologi 

tom. XLIX p. 567 sq. . — — - 

Ilpraef. IQ procumhit] plerique et optimi libri; procumhunt BA, 
quodcorrecturamdoctilibrariisapit(cf.Bi.p.CCXXIV). 
32 facit] quibus de causis scripserim, expositum in- 

venies loco modo citato p. 568. 
40 iam] cum optimis edidi; scilicet ^a^es tui iam somnia 
non vident, sed pervigilant a somno et somnio alieni. 
II 15 hic locus ipse ulcus habere videtur, quod adhuc frustra 
sanare viri docti conati sunt. sanatus autem esset, si ex 
Stil. II 205 vulnus tectura hic inculcare quispiam auderet. 
ceterum ulcera eruperumt etiam legitur apud Senec. de 
tranqu. an. II 12. 
62 ferat] ex C restitui propter praedilectum apud Claudianum 
praedicati numeram singularem, qua de re confer Birtii 
praef. p. CCXXIV; et adnotandum est Pulmanni codicem 
unum, Plantinianum J, hoc loco exhibuisse refert, quod 
licet de fide libri dubites, certe tamen eodem tendit. 
83 videhant] quod initio scripserat P\ Buechelerum secutus 
restituendum putavi poetae. 
149 move] bene proposuit Birtius propter verte et sume, quae 

sequuntur. 
176 alae] ex aulae summa cum vi persuadendi olim restituit 

Rubenius. 
185 redeunte] Bi. ex f solo induxit retinente, quod certe prae- 
stat coniecturis leepianis. attamen sine dubio acqaiescen- 
dum est in lectione redeunte, cuius optima fides; scilicet 
mitra redit circa caput in orbem; sic ex Quintiliano 
enotant: ille qui in se redit orhis; itemque Vergilius 
Georg. II 401: redit agricolis lahor actus in orhem; alia. 
231 infernis] ex solo A recepi; neque enim intellegeretur, qua 
lege alae ipsae infernae dicerentur, requiritque etiam 
tenehris suum epitheton. 



ADNOTATIONES CKJTICAE. XXIX 

235 viderat] optimi testes VC, quorum auctoritatem cur re- 
pellamns non video. 

303 torvi lacrimis] duce C fcra.nsposui, quia amat poeta ad- 
iectivum conlocare ante pentbemimeren, si substantivum 
in fine.positum est. 

537 quod Bi. Munditiae interpungendo separavit, minus placet; 
ego rursus coniunxi minimeque viriles munditiae. hanc 
vocem autem de orationis munditia sive venustate inter- 
pretor, quod vix opus est exemplis commendare. sic tandem 
excusatur, quod inter asyndeta semel intermissa est co- 
pula que in minimeque^ quo offendebatur Birtius (cf. praef. 
p. CCXXI); est enim munditiae alterum subiectum et ipsum 
quoque ad praedicatum Jaus maxima pertinet. 

340 ohruat] Birfcius, quod ad sensum unice quadrat. de varie- 
tate scripturarnm vide eius apparatum criticum. ceterum 
defenditur quod edidi etiam versibus huius libri 37 — 39, 
ubi poeta Constantinopolim pro criminibus Eutropii Neptuno 
concedit. 

-351 defossi] Y^qp, sed o Y^ in litura, defessi ^. defossi iure 
defendit Trumpius , neque enim terga defessi dici possunt 
homines illi, qui principum munere funguntur, sed babent 
sane in tergis verberum vestigia i. e. defossa terga 
verberibus. 

597—399 praestantium codicum EC scripturam furorem eo 
magis restituendam putavi, quo faciliorem esse videbam 
errorem reliquorum m finale omittentium. unde quid lu- 
cremur, in propatulo est; tota enim harum sententiarum 
compositio concinnior facta est, ubi accusativos Tarhigilum 
et Gruihungos separare iam non iubemur. itaque inter- 
punctionem mutavi. porro timidum ex omnium fere con- 
sensu praetuli quippe quod attributum aptissimam rela- 
tionem habeat ad oves quae sequuntur; et optime in ore 
Leonis, militis gloriosi, timidus audit adversarius. 

471 puppihus] spectari e puppihus V similiterque ut videtur P\ 
quod displicet propter elisam i vocalem. infeliciter etiam 
Heinsius e rupihus coniecit; nam nautas esse, qui nuntios 
de incendiis adferant, maxime conligitur ex v. 473, ubi in 
pelago favilla velis inbaerens observatur. denique locum 
sic explico ut puppihus sit dativus: puppes ipsae in navi- 
gando spectant urbes accensas. 

489 rerum] quod praebent codices, ferre nequeo, quia eventus 
rerum certe magister non est; nec si rerum ad eventus 
trahas, id satis placet; nam eventus absolute positus est 
apud Livium XXII 39, 10 (eventus stultorum iste magister 
est) et apud Ovidium Heroid. II 85 sq. {careat successihiis^ 
opto, quisquis ah eventu facta notanda putat). recepi igitur 



XXX ADNOTATIONES CRITICAE. 

Birtii coniecturam elegantem serum, id quod non longe 

abest a lectione tradita et sane probatur coll. y. 500 sq. 
520 proiectis] contra solum V^, qui babet prostratis, retinui. 
557 Af] ex C potissimum refeci, nam V^ deficit; Sed non bene 

iteraretar ex v. 555. 
592 Has^ Stilicho, tendo lacrimas'] banc sinceram poetae esse 

scripturam mihi persuasitBirtius praef.p. CCX adn. 5 et p. CV. 

Fesceiiniiia de nuptiis Honorii Augusti. 

I 2 doctior] Horatii loco I 29, 9 pellectus cum solo V edidi — 
et ita ediderat leepius, — sed nunc ipse an iure fecerim, 
dubito, cum non solum codicis V auctoritatem in Fescenni- 
nis minorem esse eluceat ex iis quae adnotat Bi. (p. XCV), 
sed etiam lectionem certior exquisiti aliquid habere equi- 
dem concedam. 

Et de minore auctoritate, qua hac in parte V utitur, 
paullo copiosius agam. illam membranam clarissimam qui 
perscripsit librarius principalis omisit simul Belli Gild. 
V. 420 — 445 et Ruf. II v, 527 et Fescennina et Nupt. praef. 
V. 1 — 16; neque vero idem librarius fuit, sed corrector ve- 
tustus, qui alia manu et Gild. 420—445 et Fescennina et 
Nupt. 1 — 16 in folio adiecto una supplevit. haec quae 
dixi supplementa quid tandem valeant diiudicare nostrum 
est. et certo prava sunt haec: Gild. 490 adeo festinant, 
Fesc. I 18 piuSy 22 ihit (pro uret) et in (cum P), 25 horridis 
(pro acerhis), 27 9 (pro cum). 31 tu, 37 que; II 13 micius- 

c _ 

que, 14 spadus^ 30 rriax (pro stemma)^ 31 hoothe , 32 intu- 
mescit, 41 aquilone; III 5 Gratus, 8 prius; IV 5 Nec (cum B) 

et agredi (cum B), 13 Quod om., 14 hoc quotiens mdepP 
{m ex corr.), 24 hanelitus, 26 tirias; Nupt. pf. 5 chiton (sed 
corr.), 15 renatos (cf. IT et P). quae depravationum longa 
sane caterva est eoque magis scrupulos inicit, quia in P 
plerumque veriorem scripturam servatam videmus. 

Contra commendatur V his tantum scriptionibus , de 
quibus dubitari vix possit: Fesc. I 23 Quot (cum B); II 3 
herilis (cf. in E erilis); IV 37 ducit (cum JTA contra P); 
denique Fesc. I 18 voles (cum A et M); ego vero his om- 
nibus consideratis iam etiam de ipso voles haesito; fieri 
enim potest, ut potius E sequendus sit, egregius auctor, 
ex quo petes traditur. 

Denique hae sunt lectiones, de quibus in diversas partes 
discedi possit: Nupt. praef. 11 non (quod ego nunc quidem 
eo confidentius reicio); Gild. 441 ovium (de quo dictum est 
ad locum); Fesc. I 2 doctior quae maxime lectio in causa est. 



ADNOTATIONES CRITICAE. ' XXXT 

Librum P artissimo yinculo cum V ligari Birtius evicit; 
itaque haud scio an duce P conligi possit veram manum 1 
in V nonnumquam lectiones P exhibituram fuisse, e. g. 
Gild. 423 leonis, 424 iturus>^ 433 fremitus (et id ipsum 
recipiator velim non obstante nisi C); Fesc. I 29 Qui 
(pro Quis)', II 17 tyhris (pro tibris)-, II 31 uirecta. 
11 Freno] Fraedo Ba et E. quis tamen venantem Honorium 
praedonem dixerit? profectus autem ex hac iectione 
Heinsius Fraeno proposuit, qua mutatione fere nihil 
mutatur nisi littera d. pertinet autem hic ablativus ad 
reges (cf. Stil. II 371). quod vero in reliquis codicibus 
exhibetur Praeda, hanc scripturam ex illo Praedo ortam 
esse existumo. certe Gesnerus verum non adsecutus est 
explicans odore praedae cornipedem esse citatum. immo 
^equus citatus' sine ablativo solet poni, quod exemplis 
firmare opus vix est neque nisi hoc unum adpono ex 
Vergilio Aen. XII 372 sq. spurnantia frenis ora citatorum 
dextra detorsit equorum. vides iioc ipso loco Heinsii 
coniecturam adeo commendari, ut recipi queat vel debeat. 
IV 22 adsiduo] assiduis VP vel propter terminationem moleste 
repetitam displicet praetereaque eo suspicionem evo- 
cat, quod pro mvotuis perversam lectionem nuncii illi 
duo tradunt. ex hac scriptura assidms haud scio an 
fluxerit Birtii coniectura adsidui scribentis. sed ac- 
quiescendum putavi in reliquorum testimonio, quo legi- 
tur adsiduo neque causam idoneam video, qua hoc ad- 
verbium removeamus. 



De nuptiis Honorii. 

praef. 13 Centauri Faunique] quid sibi velint, aperuit Birtius 
in indice s. v. Centaurus. 

19 nectehat pollice] siciiieHores VP et E (nam nectehat A 
quod E adprobasse videtur) , quos, testes principales 
utriusque classis manuscriptorum sequi malui. patet 
enim eos libros, qui pectehat offerunt, etiam falso pectine 
offerre, ex quo concluditur in iis grassatum esse inter- 
polatorem. Birtius autem adlitteratione speciosa pel- 
lectus diversa coniunxit ex alteris pectehat adsumens, ex 
alteris pollice (cf. praef.' p. CCXIX). 

47 placidaeque'] pro placideque redintegravi; neque enim 
Amor hoc loco ^placide volare' dici potest, quia in versu 
sequenti iactantior audit. 

52 candentes] cum plerisque edidi vel propter c. m. XL 15: 
Candescet . . Meroe . . pruinis. 



XXXII ADNOTATIONES CRITICAE. 

52 sq. hos versus cur transposuerim, apud Birtium indicatum 
invenies; et yide eius indicem sub neque. 

108 rapitur'] de hoc loco cf. quae exposui in Philologo 
tom. XLIX p. 569. 

X26 solvit} hac voce complures editores necnon etBirtius offensi 
sunt et hic quidem silvis esse legendum coniecit. attamen 
solvit teneri posse puto cum Gesnero, qui similia iam con- 
tulit. confer etiam apud nostrum Ruf. II 345 solvebat colla 
et imprimis Stil. II 9 cJiaos Clemtntia solvit. de lectione 
autem fulmina quamvis debile sit librorum testimonium, 
dubitatio moveri nequit. 

135 sparsa diversi] sparsi diuisa JT^ et Birtius, quod parum 
habet auctoritatis ; sparsi diuersa plerique, quod vix suffi- 
cienter explicari potest; pars aduersi de plehe V^, quae 
verba sicut sunt, sane sensu cassa sunt, sed proxime ac- 
cedunt ad ea, quae legebat in codice (eodem?) Vaticano 
Livineius (cf. Burmanni ed. p. 795) quaeque ita speciosa 
mihi videbantur, ut textui insererem (conferas quaeso 
sparsa diversi cum (s)pars ad(i)versi de, quod habet V^). 

160 voluto] ex VP restitui, pisce voluto pro ^ea monstri parte, 
quae piscis erat, in altum erecta' interpretans. hoc verum 
esse praeclare docet Monacensis illa imago marmorea 
clarissima Nereidum in monstris marinis vehentium, quam 
quidem ad Scopam referebant viri docti. haec enim 
monstra, ut sedere possit Nereis, partem suam pisceam in 
altum volvunt. sic igitur etiam tigris haec pisce voluto 
suhlevat Nereidem. vide etiam sarcophagi sculpturam apud 
Clarac Mus. Pl. II 208; alia. 

165 onerant] ornant Bi. ex ^; illud tamen tenendum puto et 
accipiendum pro ^splendide et super modum donare' ilber' 
scliiltten. eodem prorsus sensu hoc verbo uti solet Lifius, 
cf. e. g. XXXV 11, 16 et quae ibi conlegit Weissenbornius. 

167 Psamathe] Birtius; pigmea VP, spatale reliqui, quorum 
neutrum nomen est Nereidis. lectio Fsamathe ad litteras 
traditas propius accedit quam Panope, quod excogitavit 
- leepius. fateor tamen me diu haesisse dubitantem, an 
hunc in modum corrigere liceret nomina. Skutschius ut 
in nomine Doto v. 169 adlusionem quandam ad dare, ita 
in spatale ad graecam vocem citaxdXri agnoscit. 

190 nostri] hac voce frustra editores nonnulli turbati sunt. 
Venus agmen suum adfatur, hoc agmen praecipue de 
Amoribus interpretandum esse patet, quorum numerus cum 
paene millenarius esset, certe praevalebat Gratiis et Nymphis. 
cf. etiam v. 153 Prosequitur . . . comitatus Amorum. 

243 modo] gravissimus huius lectionis testis est P ; itaque etiam 
de V, qui in his versibus deficit, conclusionem facere licet. 



ADNOTATIONES CRITICAE. XXXIII 

276 0] omnes praeter Ef qui tradunt /, quod recepit Bi; sed 
ego repudiavi, neque enim iam hoc loco ut eat admonetur 
Maria sequunturque exclamationes quae alio tendunt; 
deinde in cubiculo ipso puella ornatur. ceterum lectionem i 
ortam esse ex voce ihis quae sequitur versu 279 creden- 
dum est. 

292 notos . . amnes'] nihil mutandum esse Vergili locus XI 
492 sqq. (ubi flumine noto) ab ipso Birtio accitus apertis- 
sime docet. 

S16 quem'} quam Em et Bi., sed recte ille adnotat, si quam 
legatur, desiderari copulam velut ^et quam' vel ^aut quam'. 
propterea ego quem ex reliquis adsumpsi. 

318 clamet'] ex 'VII praetuli, nam hypothetice dictum est. 



De tertio consulatu Honorii. 

praef. 3 e scisso . . tegmine] cur scripserim, expositum est in 
Philologo tom. XLIX p. 569. 
2 Terque tuas] dubitationem quam moverat Birtius in ad- 
notatione, ipse removit in praef. p. CXXYIII. 
97 cui militat aether] imitatio apertissima Propertii, apud 
quem IV 6, 39 Apollo ad Augustum haec fatur: tibi militat 
arcus (sc. meus). 

108 oneris venturi] magis placuit, licet etiam dativus defensionis 
aliquid habeat. 

118 In te] Uenti quod olim conieceram (cf. loco modo citato 
p. 570), pro vera poetae scriptura venditare non audeo. 
simillimum enim praepositionis in usum inveni IV cons. 
Hon. 603, c. m. XXVI 94 et c. m. XXVII 110. itemque 
frustra vocem carmina tangere L. Muellerus conabatur ca- 
cumina offerens; nam oraculorum mentionem quis hoc loco 
desiderare voluerit? 

156 socrusque] sociaque co , quod quo sensu acciperem, frustra 
quaesivi; neque enim, si quid video, aula imperatoria 
Stiliconis magistri militum socia nominari poterat. mea 
scriptura socrusque novum acumen inferre mihi videtur; 
iam enim regina ipsa ^socrus' vocatur sicut v. 158 Theodosius 
ipse ^socer'. deinde iucundum est contra pohi socrum et 
nurum, taliaque praeamasse nostrum docent exempla haec : 
VI cons. Hon. Ut . . . vices pro principe consul impleret 
generoque socer et Epith. Pall. praef. 7 Carmen amor 
generi, soceri reverentia poscit. 

193 innumeris] prorsus retinendum esse arbitror et ipse contra 
se ipsum Bi. defendit in indice s. v. 

CiiAVDiANi Opp., ed. Koch. C 



XXXIV ADNOTATIONES CRITICAE. 

De quarto consulatu Honorii. 

30 prosunt] restitui veterem lectionem, cum auctoritas libri U 
possunt scribentis contra consensum reliquorum mihi non 
satisfaceret cumque scriptura vulgaris aptissima videretur; 
scilicet ad prosunt supplendum est ^incolis, qui tamen a 
Romanis debellantur'. 
33 cumulos'] tumulos iterum solus JI, quod eadem de causa 
reieci; cf. etiam ^Gallorum cumulos' apud Livium X 29,19. 

107 permixtis'] cf. Birtii praef. p. CXII. 

109 ihis] de hoc verbi ire usu cf. Bi. indicem s. v. 

156 difficultates quas hic locus viris doctis comparaverat, 
dissolvisse mihi videor in Mus. Rhen. tom. XLIV p. 587 sq. 

169 mutatur] libros plerosque et meliores secutus sum ideoque 
interpunctionem mutavi. 

188 cum luna lateret] ne quis forte cum Koenigio in re astro- 
nomica offensus subditicios hos versus arbitretur, moneo 
vertendum esse: wahrend docTi selbst der Mond unsicJit- 
har war. 

190 Arctis] astris co, quod quibus de causis reiciendum putarem, 
exposui in Philologo tom. XLIX p. 745 sq. 

233 geminas] frustra difficuHates moverunt viri docti ; rectissime 
enim Koenigius ad geminas supplevit mentes. etenim tres 
partes animi Hres mentes' vocavit poeta, perinde atque 
Cicero Tusc. I 10 secundum Platonem animum triplicem 
i. e. animos tres esse tradit. atque m^orabile puto in 
verbis nonnullis ita concinere nostrum cum Ciceronis loco, 
ut fortasse ipsum inspexisse dicendus sit. alter enim 
, rationem in capite sicut in arce posuit, alter capitis funrfavit 
in arce; alter cupiditatem supter praecordia locavit, alter 
inferius collo . . locavit; denique Cicero duas partes ei 
parere voluit, Claudianus geminas . . . praecepta summae 
doctrinae passuras. ceterum de Claudiano Ciceronis imita- 
tore cf. Birtii praef. p. CCII adn. 

266 Consulitur] cf. Stoeckeri libellum qui inscribitur ^De Clau- 
diani rerum Romanarum scientia' Marp. 1889 p. 75, quam- 
quam non taceri debet apud Sallustium Cat. 51, 6 hanc 
locutionem diverso sensu esse positam. 

278 suspectus] pro suspicax accipiendum esse recte monuit Bi. 
in indice^s. v. 

296 censesque] ex librorum praeter H consensum non recipere 
nolui. 

347 Fertemptet] edidi duce E praecipue; cum enim ante ad- 
positum sit, lectio Praetemptet nullam habet necessitatem. 

372 Necdum decimas emensus aristas] cf. quae exposui in Mus^ 
Rhen. loco citato ad v. 156. 



ADNOTATIONES CillTICAE. XXXV 

389 imhuit] dubitationes suas ipse Bi. removit in indice, con- 
ferens Rapt. II 93. 

402 MetW] cf. Stoeckerum 1. 1. p. 29 — 31. porro ad lectionem 
receptam ducere videntur corruptelae nec tu in P et mechi 
in B. 

471 sqq.] transpositio versuum 471 — 473 post versum 483 com- 
mendatur et argumento quod Bi. protulit et liac ratioci- 
natione: versibus enim 466 — 470 de quanam gente agatur, 
omnino in incertb relictum est. debuit igitur iam ipsa 
gens induci. denique v. 476 vocibus per te Honorium 
poeta adloquitur, quod facilius tolerabimus, si non prae- 
cedit invocatio et evocatio Ephyres et totius Graeciae 
V. 471 sqq., quae vocativi paene vim habent. 

481 arcu'] sic PB quod praeoptavi; actu enim, quod meliorem 
auctoritatem habet, quid sibi velit minus adsequor nec 
alibi de aquae ductu usurpatum reperio. 

500 et] de hac scriptura non est dubitandum; nam quod ex 
Isengrinio es adfertur, hoc ille sumpsit ex Camerte, qua 
re fere omnis auctoritas lectionis tollitur cf. Bi. praef. 
p. CXC n. 3. 

522 Bomanaque vota moratur] ad ea, quae apud Bi. adnotavi, 
adde etiam Stil. II 226. 

604 duhitassent] sic E cum PA non frustra tradidit; turpis 
enim esset iteratio nimia clausularum in transferret, duhi- 

• tarent, furerent, irent sic etiam e. g. Stil. I 178 sqq. iuxta 
leguntur quaterent et penetrassent. ceterum contra ea, 
quae Buechelerus apud Birtium proposuit, moneo subiecti 
notionem ad duhitassent desiderari non posse; semper enim 
in harum sententiarum compositione subiecta expressa vi- 
demus: Lydia, Nysa, hlandae tigres. 

626 Odothaeus\ rescripsi; cf. Birtii indicjem s. v. 

Panegyricus Manlii Theodori. 

praef. 1 tanlae] ex solo V ipse quoque recepi; doctae qp; 
doctrina vero in his viris ut per se intellegebutur, 
ita ne postea quidem v. 7 et 8 a poeta memoratur, 
sed sola maiestas. 
18 vohis] maiestas coetus illius, cui praelegit poeta car- 
men suum, quasi thema totius praefationis dicenda 
est neque usquam consulum vel consulatus Manlii his 
in versibus mentio fit. itaque- voce vohis concilium 
augustum sine dubio adloquitur poeta cf. quae Bi. 
exposuit in praef p. XIX et XXXIV adn. 3. 
paneg. 8 ad rura] egregie ni fallor aliquis veterum coniecit; 
libri a rure. patet, siquidem concinne loqui volebat 



XXXVI ADNOTATIONES CRITICAE. 

poeta, hoc exprimendum fuisse: sicut Honor ambit et 
vestigat Virtutem consulque ipse in mediis quaesitus aratris 
dicitur, ita lictor quoque fuit, qui vestigavit ambivit quae- 
sivit consulem futurum; ergo non a rure revertens, sed 
ad rura proficiscens inducendus fuit. 

15 honori] scripsi Birtium secutus, non honore; nam animo et 
honore ablativi vicem habere nequeunt, quia ablativus quo 
ex nihil pendens antecedit. virtus autem animi bonum est, 
splendor honoris. 

18 Struxit'] iure tradita lectione Traxit viri docti turbati sunt; 
nam vita traxit iter neque ex usu scriptum est neque satis 
convenienter; inest enim despectus in voce. de emenda- 
tionis quam conabantur propositis vide Birtium, quorum 
nullum persuadendi vim habere mihi videbatur, quippe 
cum a litteris traditis nimis abessent. contra Struxit quod 
scripsi proxime ad lectionem vulgarem accedit et proba- 
bilitatem capit ex locutionibus similibus apud Senecam 
Thyest. 810 via struitur, apud Plinium paneg. c. 75 non 
instruendum.illis^iier ad, honam famam, apud Tacitum 
Hist. in 49, 2 viam sihi ad potentiam struere. 

59 de hoc versu vide quae monui in editione magna. 

66 imponit] confer Bi. indicem s. v. 

67 secreia] offensionis nihil habet coU. v. 84 Graiorum ohscu- 
ras . . . artes, Stil. I 62 secreta Beli, Plinii Hist. Nat. pf. 17 
ex lectione voluminum^ quorum pauca admodum studiosi 
attingunt propter secretum materiae. 

69 agmina] ne quis dogmata inferat, meminerit quam parce 
Graecis vocabulis usus sit Ciaudianus cf. Bi. praef. p.VIII adn. 4. 
102 choros] hoc contra V retinui, qui quidem choQS; sed de 
chao, quomodo impulsum sit, hic non disseri elucet eo, 
quod haec quaestio quae vis impulerit artissime per copu- 
lam que nexa est quaestioni praecedenti quae vis anima- 
verit astra. numquam enim novam quaestionem nisi per 
asyndeton poeta inducit. de astris autem choros aptissime 
poni notum est et conferendum Napt. Hon. pf. 16 et Stil. 
I 84. chororum autem mentione indicatur r} ccQiiovia, quam 
in sideribus animatis valere e. g. docet Piotinus IV 4, 8. 

108 fracta] hoc verbum audacissime positum Birtium seduxit, 
ut fptcta ex B solo inculcaret. est autem audacia haec: 
tonitraa oriuntur dum nubes frangitur vento; hic autem 
ipsa tonitrua vento fracta audiunt, in quo cernitur putidus 
poetae amor omnia detorquendi. 

109 Quis] ad ventum qui praecedit trahendum mihi persuasi 
ideoque interpunctionem mutavi. 

111 rutilos tractus] de hoc loco Birtius haec mecum communi- 
cavit: ^fortasse legendum arcus; certe hic locus de pluvio 



ADNOTATIONES CRITICAE. XXXVII 

arcu interpretanclus est, nam conferenda sunt cum quaestio- 
nibus hisce Claudiani capita Aetii III 3 tcsqI ^qovt&v, ccGZQci- 
Tt&v, TiSQavvcbv; III 4 nsQi vscp&v^ vst&v, xi6v(ov^ %aXa^G}V'^ 
III 5 nsQl iQiSog et hic quidem Metrodoro auctore docemur 
otav dici vscpmv rjlioq diaXccfiipr], t6 ^sv vscpog nvavi^Siv, tqv 
S' avyrjv iQvd^Qaivsad^ai. hinc igitur rutilus iile color'. 

129 causisque] pausisque Buechelerus rei convenienter, sed grae- 
cam vocem vix admisit poeta. ego causis ita dictum putem, 
ut c. m. XXIX 3 quae causa iuhet pallescere solem. itaque 
causis pro ^certis causis' fortasse accipiendum est. 

130 indicaf} signet quod praebent fB valde adridere debet; 
tollit enim hiatum molestiorem; tamen aspernatus sum, 
quia signantem praecedit v. 126. 

173 redi~\ restitui, quamquam sic cacophonia oritur (cf. Bi. 

praef. p. CCXIX) et quamquam E discrepat. hoc enim 

acumen est poetae , iterum venire debere Theodorum i. e. 

redire et quidem nohiscum, quia lustitia Pax Fides re- 

dierunt (cf. Koenigium ad 1.) itemque in sequenti versu 

reverti ponitur. 
1 75 Jonge] pro diu bene adservavit V \ cf. Bi. indicem s. v. 
180 et] iterum V solum secutus edidi, aut reliqui. sed copulam, 

non disiunctionem quisqne expectabit. 
201 Lihyas] quod primus edidit Scaliger, commendatur simili- 

tudine litterarum; nam lydos vel lidos codd., quod intole- 

rabile est. 
205 lumina rerum] sic interpretor: ut Roma ipsa Romanis 

lumen rerum i. e. totius orbis terrarum visa est, ita quat- 

tuor illae Italiae dioeceses, quas modo descripsit poeta, 

non inepte lumina rerum dici possunt. 
215 decori] ex V ^ magis placuit quam decora. 
234 de hoc versu confer quae adnotavi apud Birtium. 

237 lassisque] nihil mutandum, nam lassi facti sunt pontes im- 
petu ruentis aquae. 

238 et volvant] bene Birtius restituit ex B, qui praebet et vol- 
vat; cf. eius praef. p. CCXX. 

243 Largior et] cum optimis V et E edidi cf. v. 234. 

261 Crescant] ex V malui propter modi concinnitatem ; sequitur 
enim floreat, quod artissime per copulam coniunctum est 
cum antecedentibus. huc accedit, quod lectionem crescite 
ortam esse ex surgite^ quod sequitur v. 264, probabile 
videtur. 

280 En] sic cum E scripsi; si enim versus 279 spurius est, de 
quo nullus dubito (cf. Birtii praef. p. CY), Et versu 280 
non sufficit. quod si pro vel esset accipiendum, id quod 
sustinet Buechelerus, non video cur non ipsum vel a poeta 
positum sit. 



XXXVIII ADNOTATIONES CRITICAE. 

300 rudant] de hac lectione vide Birtii adnotationem , quae 
etiam eo commendari videtur, quod leonem, qui perfossus 
ruit, non pallebunt homines ; pallent, si audiunt rudentem. 

311 — 324 de horum versuum compositione et conexu cf. quae 
exposui in Philologo tom. XLIX p. 744 sq. 



De consulatu Stiliclionis. 

I 16 plus splendet] ex JT recipiendum existumavi; respondet 

enim sic optime versui sequenti, ubi plus egit inermis; 

atque etiam v. 14 verbis quodcumque relinquam, maius erit 

commendatur comparativus. 

82 gerehat] ne quis legeret regehat, monuit Bi. in praef. p. CXI. 

109 Nec] praetuli quippe magis concinnum. V^ deficit, sed 
ex P ' conici debet etiam in V extitisse Nec. 

114 retunderet] VE qui gravis testium consensus sic legendum 
esse mihi persuasit, non reconderet quod habent reliqui. 
et illud confirmat res ipsa. nam ensem, quem strinxerat 
Stilico contra barbaros, recondere quidem Rufinus non 
potuit; condit enim gladium is solus, qui gerit. sed 
hebetabat vel retundebat Rufinus Stiliconis ensem eo, 
quod moras obstruebat et foedera obsessis praebebat. 

174 nullum] quod ex JIA recepi, etiam adridebat Birtio; nullis 
reliqui, quod durius et intolerabile videtur. erant enim 
Cerauniae rupes ob ipsos nimbos famosae. ad nullum 
autem ^militum tuorum' ex versibus 170 sq. facile supplebis. 

226 Alhim] sufficienter explicavit Birtius in indice s. v. Gallicus. 

263 Pendent] meliores libri VP concinente Em, Splendent re- 
liqui; sed cum pliaretra saepius et aptissime coniungit 
poeta vocem pendere cf. Bi. indicem s. v. pliaretra. 

300 ingentes'] cum librorum consensu retinui coll. VI cons. 
Hon. 147 sq. ingentes . . euras volvehat. 

303 Quae] veram esse lectionem nec vero non, id est inter- 
rogativam esse amplam hanc sententiam persuadetur mihi 
intuenti v. 309 sqq. ubi est quot . . oculi . . sufficerent? 
itemque iudicasse videtur Buechelerus (cf. apudBi.). quae 
cum ita sint, improbatur libri E auctoritas neque iam 
speciem veri habet versum 304 foetum esse interpolatoris. 
ita enim concluditur: si E illud non falso scripsit, ne in 
versu 304 quidem omittendo fides ei haberi potest, immo 
librarius vetustus, quia hic versus interciderat_, negationem 
non inepte inculcavit. 

305 posset] V cum plerisque, quod praetuli. 

331 Bomuleas leges rediisse fatemur] cf. quae d^ lectione, 
quam E offert, censuit Birtius p. CXI. 



ADNOTATIONES GRITICAE. XXXIX 

384 laurus] libris repugnantibus scripsi pro laurosi illum enim 
accusativum poeta semper praetulit cf. Bi. indicem s. v. 
118 medio] sic dedi melioribus iibris VPJI obsequens, cum 
reliqui haberent mediam. illud autem exquisitius videtur 
babetque analogiam apud Vergilium nocte volat medio 
caeli terraeque. et paulo audacius apud nostrum legimus 
VI cons. Hon. 212 helli medio Padus arhiter ibat i. e. 
belli et Romae medio Hn der Mitte zwischen Kriegsschau- 
platz und B,om\ 

62 Theodosium] cf. quae adnotavi ad paneg. PrQb, 51. 

69 sqq. de horum versuum sensu longius exposui apud Birtium 
ad V. 71. 

89 smaragdo~\ rectissime cum E legit Birtius, ut vitetur mo- 
lestus in fine trium versuum sigmatismus (v. 88 bacis, 
V. 89 smaragdis^ v. 90 hyacinthis), 

90 redundantes] cum VPJT praetuli, quia fortius est et magis 
poeticum; renidentes cp. 

136 Interius] cf. Birtium p. CXT. 

154 sub te quod] ^BA, quae conlocatio verborum multo ele- 

gantior magisque ex usu poetae esse videtur potestque E 

adprobasse in A, 
183 hoc] sic omnes boni libri, quod retinendum putavi. 

185 optant] sic libri praeter VP, qui praebent aptant; sed 
illud commendatur conlato Persio V 2. itaque sensus hic 
est: legati praesente Honorio laudationem Stiliconis habi- 
turi solemni exordio utuntur, utinam centenas voces habe- 
remus! sicut ipse poeta noster in Pan. Prob. v. 55. similia 
composuit lahnius in ed. Persii. 

186 limite] idoneos testes non habet haec lectio, nisi quod 
verisimillimum est limine in VP ex ipsa originem cepisse. 
militem autem inermem umquam dictum esse negaverim. 

191 possideant] hunc coniunctivum propter solam rei metricae 
rationem poetam posuisse adparet. 

197 huius versus sensum sufficienter iam Gesnerus explicasse 
mihi videtur; ceterum Skutschius Catullum XXXI 5 con- 
ferendum esse monet. 

198 JExsectisque] de iteratione copulae necessaria cf. Birtii 
praef. p. CCXII, quem secutus sum. 

225 adnuerit] recte recepit proximus editor, quod omissis eis, 
quae ille iam exposuit, probatur vel temporam contempla- 
tione; nempe coniunctivus perfecti vel futurum exactum 
exigitur. ii vero manuscripti , qui alteram personam ob- 
ferunt, coniunctivum habent temporis imperfecti annueres 
eoque falsi coarguuntur. 

240 dominis] sic E cum adseclis, quod praetuli cum Gesnero, 
quia fortius est. 



XL ADNOTATIONES CRITICAE. 

304 fractorum] scripsi; factoruni EJT, fatorum cp, quod plane 
sensu cassum. qua via coniecturam meam adsecutus sim, 
facile videbit, qui horum versuum inde a v. 292 serisum 
perspexerit. cavere enim vult Dea Roma, ne Stilico hono- 
rem sibi oblatum contemnat quippe poUutum ab Eutropio 
eunucho. quomodo autem illum Orientalis ministri statum 
castigare et mordere Claudianus amet, satis notum est 
lectoribus ex libris in Eutropium. atque eodem tendunt 
apertissime in v. 303 sq. adtributa turpia ad exempla et castis 
ad auribus posita; quibus impulsus lectionem fractorum 
sine dubio refeci. hanc autem vocem bene quadrare ad 
spadonem docet Hieronymus ep. 79, 9 histrio fractus in 
feminam. 

331 Fosse queas'] ex AB^ praeoptavi, non solum ut vitarem 
molestam elisionem, quae est in ceterorum lectione Te 
certum est, sed etiam quia illud exquisitius videbatur mi- 
nusque interpolatorem redolet. exempla vide apud Birtium, 
qui ipse quidem lectionem receptam commendat p. CCXXV. 

340 Minervae] Minervam edebant duce E. mihi contra pr-r- 
suasum est melius scriptum esse in Yaticano et aliis: 
insigne Minervae spirat opus i. e. das ausgezeichnete Werh 
der Wehkunst (Minervae) scheint zu atmen vel wirkliches 
Lehen zu hahen. sequuntur enim personae deseriptae quasi 
vivae: infansvagiens, Serena pallescens, equitans Eucherius. 

348 Stilicho] ad hunc locum cf. quae animadverti in Mus. Ehen. 
tom. XLIV p. 586 adn. 

350 fucantem] quod praebent S^, subesse videtur ipsi scripturae 
fugantem in V optimo. idem re ipsa commendari adparet 
itaque recepi. 

392 ames] ex E potissimum reficiendum esse Birtius me monet 
itemque defendit coniunctivum Skutschius coll. Horat. 
c. I 2, 50. 

397 vulgi] ad milia traxi; rarissime enim fortius interpungitur 
in pedis sexti initio. 

402 interpunxi Buechelerum prioresque secutus; nam quae ipse 
apud Bi. exposui, nunc nimis artificiosa mihi videntur, 
quam ut sustineam. 

420 et] VJT(P), cui reliqui; sed dativus minus placuit; neque 
enim in honorem Phoenicis redolet eius bustum. 

424 genti] de hac emendatione, qua verum adtigisse videtur 
Koenigius, vide ipsum. atque etiam hoc contra vulgatam 
menti adferri potest, speluncam illam fabulosam, de qua 
verba facit poeta, ipsius menti non imperviam fuisse; 
aliter non descripsisset. 

436 cum legihus] sic accipe ut apud Lucanum I 642 errat nuUa 
cum lege mundus. 



ADNOTATIONES CRITICAE. XLI 

467 ortus] hanc optimorum scripturam non est cur deseramus. 
de hortis Solis (sic enim vulgo) nihil compertum habeo 
neque video, quo iure hortorum mentio vallem prae- 
cedat. contrarie enim primum vallis memoranda fuit, 
deinde hortos in ea sitos esse. sufficit quod edidi; nam 
Sol novum annum suscepturus Orientem ut adiret ne- 
cesse fuit. 
III 41 olim'] contra VJT, qui praebent altui^ ^ tenendum puto; 
nam desideratur notio sempiterni vel longi temporis, 
quae respondeat voci nonnumquam quae praecedit. extra- 
ordinarium enim sicut in stellis est, quod numquam 
pereunt, ita in love, quod eius regnum tam diuturnum 
est. contra altum detrita vox est et in hoc conexu 
otiosa. 

121 sic] hanc voculam quia meliori auctoritati debetur, re- 
feci; bene enim etiam inservit anaphorae. 

139 profecta] quamquam profectas in E extare docuit Bi., 
tamen verum hoc esse non consentio; immo voces orta 
V. 138 et profecta inter se plane respondent. 

157 lusus] cf. Bi. indicem s. v. 

169 — 171 Bacchus falso ab E^ cum B hic importari nunc 
ipse Bi. me monet; facile enim observatur non nisi eos 
, deos a Claudiano hoc loco commemorari, quorum cultus 

aut genuinus Romanus erat aut publica auctoritate 
E/omam translatus est, unde firmaretur Romae aeter- 
nitas. illue pertinent luppiter, Minerva, Vesta, huc 
Magna Mater et Aesculapius. e contrario Bacchanalia 
senatum semper coercuisse satis constat. deinde versu 171 
ultro me ita ofFendebat, ut cum A B ^ hospes reficerem ; 
nec enim teZtm Aesculapius Romam venit, sed arcessitus 
est. quae cum ita sint cumque duas falsas lectiones E 
hoc loco praebere videamus, quis defensurus cum Em 
scribere velit? ego depulsurus restituiT 

231 vicif} plerique et optimi. 

235 quot] cur ediderim, ex Birtii adnotatione satis elucet. 

277 eat] quamquam sane molesti aliquid habet iuxta ire 
quod sequitur in eodem versu, tamen U soli erit legenti 
obtemperare ausus non sum. 

326 fluvios] retinui; frustra enim Bi. p. CX fluviis, quod 
praebet B concinente fortasse E, defendere conabatur; 
neque enim necesse est vertamus per fluvios ^durch die 
Flusse% sed ihat liberius dictum est pro vehehatur; quod 
si substituimus , illud per non sensum habet localem, 
sed instrumentalem, sicut etiam in loco Ausonii cognato, 
id quod recte Bi. explicavit I. I. 

347 sq. de his versibus cf. Bi. p. CCXVII. 



XLII ADNOTATIONES CRITICAE. 

357 Classis torva] sic optime difficultates , quam movet lectio 
tradita, sustulisse Bi. videtur, quem vide p. CXI. 

358 Ad] ex Em et A unice recipiendum esse docent verba in 
puppe quae praecedunt. 

De sexto consulatu Honorii. 

48 Arvaque] quibus de causis pro aeraque coniecerim, exposi- 

tum invenies in Philologo tom. XLIX p. 746. 
54 miratus] supple es; cf. de ellipsi verbi esse Bi. praef. 

p. CCXXIV. 
95 seniore] cf. Bi. indicem s. v. 

158 sorores] vix abstinere potui, quin ex V reciperem sonoris; 
sic enim si praedicantur chori, novi aliquid sensiiT ad- 
crescit. contra sorores nihil est nisi solemne et decantatum 
ornamentum Nympharum. abstinui tamen, nam videtur 
sane sonores corruptela in P indicare sorores primariam 
lectionem fuisse, inde sonoris esse effectum. 

204 Hic rursus dum] de interpunctione huius loci exposui loco 
modo citato p. 747. 

238 consedit] considit ab E scriptum esse Bi. testis est; tamen 
praetuli perfectum; certe enim eam verbi finiti formam, 
quae artissime huic de quo agitur verbo nexa est, movire 
V. 246 in eodem perfecti tempore positam videmus. 

291 Haec] sic dedi, quamvis minima librorum auctoritate fultus. 
nam postquam Appenninum montem per excursum fusius 
descripsit Alaricus, ubi narrationem redintegrat, ad montem 
respicere non poterat vocibus per iuga nisi addebat demon- 
strativum haec. 

297 sq. Interlocutoris esse verba sed pignora . . . tenehat graviore 
interpunctione indicare conatus sum. de nohis cf. ad Eutro- 
pium I 23. 

310 atque] o utinani meliores VPiT, qualem quidem hiatum 
post exclamationem nusquam alibi sibi concessit poeta cf. 
de hiatu Bi. praef. p. CCXV. 

320 tetendit] quod multo meliore auctoritate innititur, non est 
cur reiciamus. 

365 numine] hoc primus Gesnerus contra librorum consensum 
tacite supposuisse videtur, quod leepium adeo fefellit, ut 
id ipsum pro librorum manuscriptorum lectione venditaret. 
habent certe omnes libri impressi quos inspexi maximeque 
Heinsius et Burmannus nomine neque apud Clerqium differre 
lectionem adnotatur. nomine autem nimis obscure de im- 
peratore praedicatur, quem lucem sc. mundi antea v. 364 
praeclare dixerat poeta. numine si legitur, iam nemo, de 
quo id dictum sit, dubitabit. 



ADNOTATIONES CRITICAE. XLIII 

405 iustis] fuUusque quod ex E elicuerunt, propter adliteratio- 
nem placuit Birtio, immerito. iustis enim quam proprie 
et ipsi rei convenienter scriptum sit, vel unus locus Gellii 
(V, 6, 21) demonstrat, ubi exponitur non triumphari nisi 
cum bella ^cum iusto lioste' gesta sint. cf. Mommseni ius 
publ. Eom. tori£ I^ p. 133. 

460 adeunda] hoc satis tutatus esse mihi videor apud Birtium. 

463 veT] hoc loco pro et positum esse apparet, nam et gentes 
barbaras (arma extera) et legiones Romanas Stilico ad 
bellum arcessiverat. de hoc verbi vel apud Claudianum 
usu cf. Bi. indicem s. v. 

468 prosternens ohvia]^ onmia V et P, quod quamquam tolerari 
potest, illud tamen deTenditur coll. Stil. II 20 obvia prosternas. 

470 tibi] ex VJI praetuli, cum Romam adloquatur Honorius, 
Romae autem, non Honorii vates esse dicuntur; cf. v. 492, 
ubi vatum inoenia tua i. e. Romae propria vocata sunt. 

477 ecce virum] sic co^ quod valde offendit hanc ob causam, 
quod neque ecce neque en umquam aliter adhibuit Cl. nisi 
ut sequatur nQjmnativus. exempla non conligo, unusquisque 
invenire potest apud Bi. in indice. exceptio una esse crede- 
batur in Paneg. Prob. v. 203, ubi cum traderetur 'et duplici . . . 
matreni* , coniectatum est '"en duplici' eqs., quod incertum 
est. expectatur igitur nostro loco ^ecce vir' atque cor- 
ruptum locum esse credo, quamquam emendatio plausibilior 
mihi non obtigit. cogitavi de ecce vir, en. 

491 certamine] sic optimus V cum aliis. intellege doctos clioros 
de poesi Claudianea; haec docta dicitur certamine laudis 
Stiliconis, qiiia ante annum 404 iam multa carmina panxit 
ille in ducis laudem. 

497 retuso] secundo omnes editores inde ab Heinsio, iniuria; 
neque resfexeiunt exigi ad nunc amne vocabulum opposi- 
tum voci redeunte quae sequitur. agitur enim de aestuum 
recessu et accessu, quod retuso (sic enim in V et M) ita 
exprimit, ut veri speciem maximam prae se ferat. recte 
enim iam Heinsius adtulit Lucani exemplum V 601, 

512 undas] sic fons librorum VP habuisse videtur; umbras cp. 
illud recte praelatum est; si enim umbras legeretur, simi7es 
siipervacaneum foret; omnes scilicet corporis umbrae eius 
similes sunt. contra undas in hac sententia eum locum 
habet, quem flumina in sequenti versu 514 respondentque 
inter se haec nomina. 

635 cunctos] sic testes meliores, et cf. etiam v. 616 sq. totis 
septenis arcibus. 

545 undare] uno ore, quod praebent ^BA, vel propter duriorem 
elisionem ante quintam arsim improbatur cf. Bi. praef. 

p. ccxvn. 



XLIV ADNOTATIONES CRITICaE. 

550 aditu] neque hdbitu quod leepius neque actu quod ego 
coniecimus, necessitatem habet. apertum enim est sena- 
tum impetrasse ab Honorio, ne comitarentur eius currum, 
quod nimirum non impetravissent nisi clemens adituB.onoriu8 
fuisset vel nisi facilem aditum petentibus iis praebuisset. 
clemens igitur aditu, quia pectore imperator dicitur. 

556 praestaf] cum VPJT. 

557 curva] Birtius, quem vide ad locum. 

565 cernens] ne quis sicut Burmannus coniecturis indulgeat, 
cf. Nupt. 108 dum singula cernit. 

569 chalyhe] sic fere omnes; nam in V calihem dutos ex calibe 
indutos oriundum videtur; ergo accugativi solus testis 
est s; huius autem lectiones ubi non consentit E (Em), 
cum magna suspicione accipiendae sunt. estque etiam 
lenior elisio ablativi. 

577 suh aurato] bene distinxit editor maior; fortasse tamen 
potius aerato ex V recipiendum. 

601 votis] ab liac lectione, quae fere regnat in libris, recedere 
non ausus sum; vota scilicet fuerant Symmachi eiusque 
partium; id enim optaverant, ut Victoria reduceretur; haec 
vota nunc completa sunt (cf Bi. praef. p. LVIl); nec sine 
causa sequitur promittit, nempe ab his ad. nova vota pro- 
cedit Victoria. 

612 genius] species, quod offerunt VPBA, fortasse non parvam 
commendationem habet coll. Stil. II 402 antiqui species 
Bomana senatus. 

622 haec] cf. Bi. praef. p. LXVI adn. 

631 una] quidquid coniecerunt viri docti, tamen una scripsisse 
poetam persuasum habeo. sequitur enim v. 632 partitis 
inde catervis, itaque antea omnem phalangem unam fuisse 
vel in unum coercitam memorandum fuit. 

^^ • 

De bello Gothico. 

Hunc titulum solumverum esse puto et propterea restitui; 

argumenta ipse Birtius dedit in praef. p. CVIII et CCII adn. 

praef. 9 hic] falso apud Bi. ad ipsam domum Pythiam traxi, 
cum ad Romam solam respiciat. adnuit Romae prin- 
ceps titulum i. e. ut titulus Romae vel hic esset. 

B. G. 17 muti] cf. Bi. praef. p. CXin. 

20 sed] frustra Bi. sic conieciise existumo. nimirum quamvis 
non idem est quod licet v. 14 nullaque grammatica 
relatio inter hasce coniunctiones intercedit; neque licet 
hoc loco coniunctionis vicem habet; itaque gravius, ut 
priores, punxi v. 19 fine. sententiae autem sic con- 
tinuantur : Den Dichtern steht es ja frei, diese und jene 



ADNOTATIONES CRITICAE. XLV 

Wunder von der Argo zu erzdlilen. Aher (sed v. 19) wenn 

sie auch all dies Fahelhafte verdoppeln, so erreichen sie 

doch nicht die gegenwdHige Wirklichkeit. 
48 nuhesve'] C, nuhesque reliqui ; sed ve^ non que praeferendum esse 

credo in sententia negativa, praesertim cum sequatur aut. 
91 si] vulgatam bene defendit, ut opinor, Buechelerus ; confer 

etiam, quod proxime ad manum est, v. 140 si rite recordor. 
109 currus] frustra Bi. dubitationem movit et ad coniecturam con- 

fugit. hi enim currus plaustra sunt oneraria, quae in triumpho 

numquam deerant cf. Mommseni ius publ. fiom. 1 ^ 394 n. 3. 
113 furoris] cf. Bi. praef. p. CXV. 
153 helloque] offensionem habere hanc vocem concedo; de vera 

emendatione mihi minus constat. sensus fere exigit Latioque. 
167 totiensque] totidemque quod E tradit, reieci et quia adverbia 

numeralia totiens et ter decies v. 166 inter se respondent 

et quia magis magisque testi E diffidere coepi. 
174 rura] ex rerum qua via refecerim, expositum habes in 

Philologo tom. XLIX p. 747. 
180 intactum] haudquaquam tangere debebant viri docti coll. 

Manl. Theod. v. 206-210. 
233 Territat] iterativa satis rara apud Claudianum inveniuntur 

(cf. Bi. praef. p. CCXII); tamen hanc textus emendandi 

causam idoneam esse non credo. 
278 nacti] nancti C; eadem varietas apud Vergilium, ubi 

Ribbeckius codicem Romanum maxime secutus hanc par- 

ticipii formam in textu posuit, cum Hauptius daret formam 

breviorem. 
321 praetervolat] paullo audacius dictum pro pervolat, sed cf. 

Sil. Ital. X 114 hasta praetervolat auras. 
329 parat] sic ^ duo apud Burmannum p. 899, quod adsumpsi, 

quia respondet hic locus comparationis versui 313 dum 

redeo . . . referens. 
360 illi] hoc iam placuerat Heinsio neque fortasse reiecisset 

leepius, si id ipsum in E extare compertum habuisset. - 
365 et Norica rura tenehant] cf. Ovid. Met. III 2 Dictaeaque 

rura tenehat. certe nihil mutandum. 
384 longe sermone petito] longo C ; praeterea Bi. in sensu offensus est 

et coniecturam proposuit; ego acquievi in recepta lectione, 

longe pctito pro longo accipiendum esse ratus. plura ex- 

empla adferre potuisset longius petens, sed unum tantum 

adfert. ceterum cf. Gildo v. 325. 
394 gerenti] de hoc et sequentibus recte disputavit Stoeckerus 

^De Claudiani poetae veterum rerum Romanarum scientia' 

Marp. 1889 p. 57 et 58. 
407 varios] olim quod hilaros conieci, non solent hoc verbum 

ponere poetae; nunc laetos propono, unde praeter con- 



XLVl ADNOTATIONES CRITICAE. 

cinnitatem recuperatam etiam aclliteratio nascitur non in- 
iucunda. vim maiorem non in singultu sed in laetitiae 
signis inesse voluisse poetam docet etiam versus 411, ubi 
in comparatione boves gaudent fideles reddere mugitus. 

415 Vandalicis'] unice legendum esse Birtius in praef. p. XLVIII 
demonstravit; cf. ibidem p. CVI. 

436 diffudit] sic meliores, quod retinui; perfectum enim et ad 
exclamationem aptius videtur et praecedit mutata quod 
est vice perfecti et v. 437 redit contractam formam per- 
fecti esse posse notissimum est. denique versus 449 item 
perfectum offert traxit. 

441 reddidit] vitae desiderari monuit Birtius, quod quidem 
possis reponere velle v. 440 pro verbo spretae. tamen 
illam elipsin quam maxime Claudianeam esse probari puto 
ipso verbo simplici dare, quo pro luci i. e. vitae dare sive 
edere usus est poeta Fesc. v. 6 Te Leda mallet quam dare 
Castorem. itemque absolute postea legimus restituit v. 445. 

465 temptans] qua de causa ex temptat Bi. refecerit, primo ob- 
tutu videndum est. 

466 humilisque] cf. quae adnotavi de copula que ad v. 48. 
471 — 474] de horum versuum lectione ex C emendata cf. Birtium 

p. CXIII sq. 

505 nescioquam] de lectione ne dubites; tamen paene inepte 
adfectat orator Romae ignorationem. idem enim v. 507 sqq. 
bene novit urbem et de historia eius refert. 

541 servire dati] haec lectio sane satis debile est. quid enim 
mirum, subiugatos servire? non sine iure igitur proximus 
editor servare dati conatus est; quamvis hoc satis durum 
esse videatur pro in auxilium dati. ego acquiesco in tradita 
lectione eo sensu, ut quale servitium sit, in sequentibus 
exponatur. 

548 Huc iter usque datur] haec etiam verba traxit ad oraculum 
Birtius. hoc ut sensu aliquatenus commendari videtur, 
tamen minus placet, quia oraculum finiri hemistichio satis 
incredibile est. praeterea animadvertendum est in versi- 
bus 546 et 547 litterarum lusum eius aevi proprium et maxime 
in aenigmaticis receptum sententiis inesse; scilicet ipsum 
nomen ROMA per acrostichon et telestichon latet his in 
versibus. 

582 petendam] hanc lectionem ut restituerem Skutschius me 
monuit; gentis enim fides suspecta dicitur v. 591; sed dux 
ille praeclarus docuit mortem pro Latio esse petendam 
fidemque sic recuperavit. 

583 praefectus] sic Vaticanus quintus apud Clerqium, quod cum 
magna dubitatione recepi; praeclarus enim quod oj, into- 
lerabile esse fere consentient omnes. 



ADNOTATIONES CRITICAE. XLYII 

586 rescissaqne] cf. de codd. Cuiac. p. 68. 

699 et 600. in loco difficillimo Birtium sequi minus possumy 
qui fundator originis coniunxit et separavit; haec auteni 
tautologia molestissima est. praeterea quantum dederit 
mihi quidem non sufficeret; desideraretur enim genetivus 
ex quantum pendens. itaque olim temptabam quam vim 
pro quantum, quod tamen cur reiciam unusqliisque sentiet. 
denique paene persuasit mihi Gesnerus suae originis ad 
quantum ita trahens, ut intellegeret ingenium sive natu- 
ram. fatendum vero est hanc vocis originis notionem 
aliunde me firmare non posse. de structura verbi dare 
cf. c. m. XVII 43. 

634 amisit in annis] vide Philologi tom. XLIX p. 747. cf. etiam 
. Stil. I 196. 

Carmina Minora. 

Conspectus notarum. 

G: cod. Sangallensis n. 429, membr. saec. IX, non pertinens 

nisi ad Gigantomachiam. 
R: cod. Veronensis 163, membr. saec. IX. 
E: cod. Mediceus plut. 33 cod. 9, chartac. saec. XV. 
a: excerpta Gyraldina in margine Aldinae exemplaris Lugdu- 

nensis 757 G 2. 
V: cod. Vaticanus n. 2809, membr. saec. XIL 
P: cod. Parisinus lat. 18, 652, membr. saec. XIII. 
J: cod. Cantabrigiensis coll. Trinitatis, 0, 3, 22, membr. 

saec. XIII. 
A: cod. Ambrosianus S. QQ sup., membr. saec. XV. 
M: cod. Ambrosianus M 9 sup., membr. saec. XII/XIII, rarius 

adhibitus. 
S^: codices deteriores. 

I Inscriptionem Ad StilieJionem ex E restitui. 
VI 2 recte Birtius coniunxit j^^^o cuspide ferri cuncta volant, 
volare enim unice quadrai ad cuspidem, et tollitur uni- 
formitas, qua singulae sententiae singulos versus com- 
plebant. 
VII de divisione huius carminis cf. Birtii praef. p. LXIL 
debuisset ille vir doctus alteram partem numero VIII 
signare eaque ratione numerationem carminum sequen- 
tium mutare. quod nunc ne ego quidem feci, ne novi 
numeri lectoribus offerrentur. 
3 Unanimi] cum EA refeci, qua de re cf. quae exposui ad 
Prob. 231. 
IX 29 tumior] timor meliores, quod non sufficit. 
33 servatque tenorem] cf. paneg. Prob. v. 17. 



XLVIII ADNOTATIONES CRITICAE. 

XI 3 interpunxi Buechelerum secutus. 
XIII in titulo sua pro eius accipe; patet has inscriptiones 
non positas esse ab ipso poeta. 

XVII 15 Dextram exerit ille~\ editur secundum s; eregit R, quod 

fere idem valeret. neutrum sensui sufficere videtur. 
cum enim nihil sine causa in artificio sit vel descri- 
batur, si sola laeva pater portatur, dicendum fuit, 
quem ad finem dextra exeratur. iam vero ubi vestes 
volantes descriptae sunt, saepissime solet manus ho- 
minis vesti quam retineat adplicari. ne plura ad- 
. feram, in memoriam revoco locum Moschi Europae 
V. 126 sqq., quem imitatus est Ovidius, ubi puella dum 
altera manu se sustentat, altera noQcpvQsriv yiolTiov 
7tTv%a SLQvs . . . yioXnmd^ri ^' avsiioiGi TCsnXog %rX. itaque 
expecto: reiectas vento chlamides dextra adripit ille. 
sufficeret autem haec lectio: reiectae vento chlamides; 
dextra adripit ille (sc. eas). fieri tamen potest, ut 
poeta scribens dextram exerit ille tacite mente supple- 
verit adrepturus chlamides. 
20 meruere] cf. Philologi tom. XLIX p. 748. 

28 numina] hoc ne quis tangat, conferat v. 2 divino me- 
ritos semper lionore coli. 

35 patri] reposui ex A, quod quam necessarium sit, docet 
sequens versus. de elisione hac in sede versus non 
sohim permissa sed etiam non insolita cf. quae con- 
tulit Bi. in metricis quas instituit observationibus 
p. CCXVII. 

XVIII 3 murmura] haec lectio libri V et sola sensum praebet 

hoc in loco et fulcitur coU. IV cons. Hon. 65. 
9 Absentis] cf. Birtii praef. p. LXII. 
XIX 2 Accola] scripsi Barthium secutus; Incola codd. 

9 querellae] hac voce efficitur ne Birtium quidem (praef. 
p. XI sq.) prorsus sufficienter hoc carmen enarrasse. 
scilicet non solum convicia dixerat poeta (v. 10), quae 
fortasse hodie extant in carmine minore XXI, sed etiam 
querellas ad ipsum Hadrianum detulerat. sic porro 
explicatur vox dolor (v. 6), ubi Heinsius calor; ipse 
Claudianus antea ab Hadriano laesus fuerit necesse 
est, unde ad querellas illas impulsus est. qualis ille 
dolor fuerit, ne suspicari quidem potest. addo vero, 
ne hac quidem via id contingere, ut timor quod ple- 
rique scribunt v. 7 defendamus. 

29 calent] ex V optimo et A recepi propter rahiem quae 
praecedit v. 27. 

33 insignis . . . triumphus] sic edidi R secutus; insignes 
triumphos reliqui. primum enim in exclamatione ac- 



ADNOTATIONES CRITICAE. XLIX 

cusativum poni in Claudiano non memini; deinde in 
duabus sententiis v. 53 et 54, quia per aaaphoram 
iunctae sunt, eadem constructio exigitur. nimirum ad 
insignis supplendum est erit^ cui respondet orndbere. 
XXIV de hoc carmine cf. Buechelerum apud Birtium praef. 

LXXX n. 6. 
XXV 5 musto sudantem ventilat uvam] lectionem stabilivit Bi. 
nec inutiliter conferatur anthologia latina ed. Eiese 
c. 578 V. 8: musto gravidas . . uvas. 

13 vagantes'] Heinsium secutus recepi; nsim vagantur, quod 
praebent libri omnes, asyndeton efficit, quod quantum 
potest evitat poeta in tali compositione sententiarum 
per copulas coniuncta. ceterum Heinsii elegantissima 
coniectura aliquantum tollitur molesta repetitio ver- 
borum in ur terminantium. 

28 papillas'] hanc vocem solus P testatur, cuius testimo- 
nium auctoritate eo increscit, quod V^ in hoc versu 
deest, solet autem P cum V^ conspirare. capillorum 
mentio post comas certe molestissima videtur, quam- 
quam similiter peccavit Seneca apotheosis c. 4 v. 3: 
at Lacliesis redimita comas, ornata capillos. papiUas 
memorari commendat etiam versus 7, ubi pectus exutum' 
legitur. 

30 quaerit] omnes praeter E, qui habet poscit. sed quae- 
ritur Hymenaeus, quia latet, et quaesitum eum esse, 
non postulatum, docet versus 34 ubi invenitur vel con- 
spicitur tandem. denique praepositio inter v. 29 melius 
cum quaerere quam cum poscere coniungitur. 

70 matris]Ilemsm8patris, tamgravemmutationemutevite- 
mus, in Celerinae parentes accuratissime excussis poetae 
verbis inquirendum erit. et primum maximi momenti 
hoc esse videtur, quod Celerinae patris nomen prorsus 
tacetur v. 83 (genitor). cur taceatur, nescimus- sane. 
iam vero Celerina Tomis nata est et accola Danuvii 
V. 70, et indole Scytica v. 135; ergo haud veri dissi- 
militer conieceris patrem ipsum fuisse Scythicum i. e. 
aut Gothum aut similis originis. id firmatur v. 127, 
ubi Hister patrius dicitur i. e. ad patrem pertinens. 
porro de patre legimus cognomina sumpsit plena ducum, 
in quibus premenda est vox sumpsit, scilicet barbarus 
et homo novus nobilitatem ducalem ipse acquisivit 
defueratque nobilitas eius genti. quae iDterpretatio 
si non improbabilis est, intellegitur, quo iure Claudia- 
nus Celerinae sponsae nobilitatem v. 70 ex matre de- 
duxerit. pater barbarus in matrimoniium duxerat 
Celerini neptem aut proneptem nomenque Celerina 

Clavdiani Opp., ed. Koeh. d 



L ADNOTATIONES CRITICAE. 

ipsa accej)erat a matris avo, ea via fortasse ut etiam 
mater puellae vel avia idem Celerinae nomen ha- 
buisset. conferas notissimum exemplum Agrippae, 
cuius filia Agrippina, neptis item Agrippina nomi- 
nata erat. — denique si quaeris, cur v. 8:3 genitoris 
nomen tam anxie taceatur, fortasse in dactylico 
versu poni non potuit nomen barbarum. 

74 caro] cf. Birtii praef. XLV n. 5; simillime in nomine 
Carus lusit Ovidius ex Pont. IV 13, 2: ... quique, 
quod es vere, Care^ vocaris, ave. 

86 Bectoruni] sic VP; regnorum , quod in reliquis, pro 
^provinciarum' vel '"dioeceseon' ut dici posset, Birtius 
conlato Eut. I v. 212 mihi non persuasit. econtra e 
locis vocem ^rector' continentibus (cf. Bi. ind.) in- 
primis ex XVII 49 sq. lectio quam recepi commendatur 
atque adprobatur. 
132 animas'] ex M sic adrisit, ut recipere auderem. 
XXVI 9 ludihriurri] non sine aliqua offensione esse concedo, 
nimium enim est. attamen hoc loco librum V sequi 
non licet, quippe qui in sequentibus plane inter- 
polatus sit offeiens tacitumque (repetitum ex versu 9) 
pro a vate, quod nimirum desiderari nequit; neque 
enim ab aliis sed a semet ipso (vate) non celebra- 
tum esse fontem indicare vult poeta. 

16 perfodit] libri perforat, quod ]Drave repetitum ex 
versu 14. coniecturam variationis gratia proposui. 

46 levis exili cortice] cf. levior cortice Horat. III 9, 22; 
structura autem ablativi apud Claudianum offendit; 
conieci igitur: M levior vili cortice terra natat, 
cf. etiam Bi. ad locum. 

49 Facta manu credas] in interpunctione a Birtio re- 
cessi, nam Facta obiectum esse vocis credas necesse 
videtur. numquam enim credas vel similis forma 
parenthetice ponitur. cf. Bi. ind. s. v. credo. 

75 pares] sic meliores omnes, quod reicere non ausus sum. 
XXVII 21 sq.] quidquam mutare nolui coll. c. m. XLVII 11, ubi 

zona vafiata colorum floribus legitur. Birtius iridem 
in alis Fhoenicis apud Lactantium v. 133 recte com- 
paravit; idem nunc hanc suspicionem mecum com- 
municat: quas Iridis amhit flore color, ut flos Iridis 
ab exemplo plantae cognominis sumptum sit. 

24 sui] cum VA necnon et P tenendum putavi coll. 
V. 96 et 101. 

53 coactum] sufficienter explicatum est in Birtii indice s. v. 

91 Thehano] sic boni omnes libri; tliaheo A. illorum 
testimonium deserere non ausus sum, quamvis 



ADNOTATIONES CRITICAE. LI 

insuetum sit lioc adiectivum de Thebaide Aegjp- 
tiaca. 
95 mirata relucent limina^ cf. quae exposui in ^codd. 

Ouiacianis' p. 60. 
98 nares] hae non inepte ex YP receptae sunt; con- 
feratur e. g. lulius Valerius p. 217 (ed. Kuebler): 
inmque ex sacris excesseramus arhorihuSy sed adhuc 

etiam odore turis nares verherabantur. 

XXVIII 21 Gyrraeus] cf. Bi. indicem s. v. Girraeus. 

34 madidos] vox nimis abundat quidem nec sine qua- 

dam specie marihus Bi. proposuit; tamen de maris 

deminutione non agit poeta, sed fluviorum tantum. 

XXX 4 Et] aut solus V, quod praeferrem, si statuendum 

esset gemmas non originem habere ex Rubro mari. 

21 armavit] potuit Claudianus in versu ponere ^arma 

habuit' idque sensus requirebat, sed summa audacia 

eodem sensu armavit periclitatus est. 

25 de hoc versu ex V constituendo sententiam dixi ''de 

codd. Cuiac' p. 57. 
72 Turia] Duria omnes libri; sed cf. Stoeckerum 1. 1. p. 78. 
87 Najgaeae] quo iure sequerer Heinsii lectionem, ex- 

plicavi ^de codd. Cuiac' p. 61. 
90 fulgere] fluxere mss.; exigitur infinitivus historicus, 
nam sequitur nasci. ad lectionem receptam cf. Ovid. 
Amor. II 5, 37 : Quale rosae fulgent inter sua lilia mixtae. 
101 et 102] interpunctionem a Birtio novatam grato animo 
recepi. primum enim regni omen in verbis multo 
planius fuit, si illud imperat hic semper separatim 
effertur. deinde ne imperat quidem Theodosius 
atiferre Serenam, sed ipse aufert; cf. v. 99 ferehat. 
ergo auferre ex imperat non pendet. denique quod 
V. 101 syntaxis manca et quasi abrupta est quid me 
auferre, aperte depingere voluit poeta ipsam in- 
fantiam parvae puellae, quam expresse memorat 
V. 103. praeterea quid sibi vult error in versu 102, 
nisi error ille est grammaticus? haec perstrinxit 
Birtius in libello ^De amorum in arte antiqua simu- 
lacris' (Marp. 1892) p. XXXVI. 
112 intendit] V quod recipere malui. , 
139 fateri] cf. Birtium ad locum et eius indicem s. v. 
176 flumina] nihil mutandum; non insolitum enim est 
^pallescere flumina' cf. quae exposui in Philol. 
tom. XLIX p. 568. 
193 ad bunc versum cf, Bi. praef. p. XXVII n. 4, 
205 a et 205 b] versum205b praeter S' solus offert V, quo 
ego carere nolim, quamquam difficultates superesse 

d* 



LII ADNOTATIONES CRITICAE. 

sentio. scilicet in loco, qualem constituerunt editores 
priores, aegre fertur, quod deest verbum finitum, cum 
praedicati vicem habeant contenti et confessi omisso 
sunt. praeterea optime legitur TJnius imperiis tradunt ; 
respondent enim praecise verba v. 208 sq. unus eligitur 
ductor. quae cum ita sint, tamen nescio, quomodo 
defendam vocem confessae v. 206, nisi forte poeta 
summa cum audacia hanc sententiam subesse vole- 
bat: procellae confessae sunt artem (sc. gubernatoris) 
pavore (sc. nautarum), ita ut pro confitendi notione 
supponendum esset ^demonstrantes' sive ^testatae'. 
214 lumine vultus'] numina sive deos in hunc locum in- 
ferre non placuit; limina quod habet Vaticanus, quid 
sibi velint, non adsequor. denique ne himina quidem 
sive oculos Stiliconis apte respectabat mulier; aptius 
vultus. itaque hoc rescripsi, utpote cum adiectivum 
madido quod praecedit melius cum lumine quam cum 
vultu coniungendum esse facile concesseris. - 

XXXI 47 perficeret] sic RY testes optimi, quorum auctoritatem 
cur deseram non video. 
53 quatn] quae'A^ quem solum sequi non- debemus. 

XXXII 4 tu] ex optimis praetuli. cf. etiam quae adnotavi ad v. 7. 
5 numen] sciipsi; mentem quod proposuit Birtius, rei- 

ciendum puto propter Mente^ quod praecedit v. 3. 
7 hunc versum non solum Y omisit, sed etiam codex 
ille Yindobonensis saec. X, in quo extant cum aliis 
Aldhelmi epistolae et insertum est c. ^De S^alvatore'; 
cf. Bi. praef. p.LXXX n. 7. certe omi^sit eum ibi versum 
laffe, non omisit Gilesius editores ; illi vero fides habenda 
esse videtur. spurium hunc versum, quem ego ex- 
pressi ex R, esse iam senserunt Heinsius et Barthius ; 
quas difficultates Birtio paraverit, videas in eius ad- 
notatione et in praef. 1. I. et p. CCXYIII. accedit, 
quod misere claudicat structura, si v. 4 qui et v. 7 
quem legitur; totum enim carmen in sequentibus non 
enuntiata per relativum subordinata, sed prlmaria et 
coordinata continet. denique -ex verbo tumuere quo- 
modo accusativus pendere possit, nullo *pacto video. 
ergo V, 4 tu refeci ducibus RYP et ipso illo codice 
Yindobonensi; versum 7 expunxi. 
16 suppUcii] cf. ^de codd. Cuiac' p. 60. 

Adicio ad hoc carmen conspectum lectionum codicis 
Yindobonensis eius qutm dixi, earum scilicet, quibus 
discrepat a textu huius editionis. deprompsi autem 
ex laffei Monumentis Moguntinis p. 35: 1 Criste, 
2 fundit, 4 domusti, 5 corpore mundum, 6 adfarique . . -, 



ADNOTATIONES CRITICAE. LIII 

homineque^ 7 omisit, 9 areano, 11 polum . . . repetor, 

16 quinec, 19 perpetes pro repetens, luce (an te luce?), 

■ 20 ut se pedibuSy 21 Annuos in (pro ^w^i^a sinceri). 

XXXIII 2 Et fit] cum peioribus edidi coll. c. m. XXX v. 190. 

sed cf. Birtium ad locum. 
'XXXYll porrectam] solus Y, quod recepi. 

5 auxit] Sirius ardens in V ex Ruf. I 241 inlatum puto; 
nec sufficit axis. quomodo enim ardor Sirii con- 
stringere sive minuere potest aquam undique clau- 
sam? sensus autem, si quid video, hic est: umor ille 
in crystallo Iiieme quidem sive frigore non minuitur, 
aetate qua glacies dissolvi solet non augetur, denique 
temporis vi, qua omnia adroduntur, omniuo non te- 
nuatus est. itaque auxit elegantissime excogitatum 
videtur. 
XL 4 Cicerone] ne Cicerona legeretur, Birtius praecavit in 
praef. p. IX adn. 

XLIII 5 dilata] delata Heinsius; agnosco potius summam 
audaciam Claudianeam; sensus enim aperte bic est: 
pater poenam non dedit, nunc dat filius. itaque In 
prolem ruunt periuria patris sensum habet quasi 
hostilem pro ^periuriorum poena ruit in prolem'; 
haec poena igitur dilata est, ipsa periuria dilata 
dixit poeta. 
10 eadem] cf. Philolog. tom. XLIX p. 748; interpretan- 
dum est : has opes idem membrum quod paravit, i. e. 
lingua refundit. 

XLIV 6 fuit] haec vocula frustra exercuit ingenia criticorum; 
quam eodem iure scripsit Claudianus quo erat versu 4. 

XLVL4 factura] de Thetide non recte posita esset haec vox; 
itaque ad antra dei trahendam puto. 
XLVIII 7 versare] magis placuit quam vexare ; tolerabile 
utrumque. 

XLIX 6 armata] crux haec est interpretum, emendationum 
autem nullam cognovi quae non iustam dubitationem 
admittat. molestum sane est vocis armandi repetitio 
cf. V. 5. nihilominus acquiesco in interpretatione tra- 
ditae lectionis hac : frigus quo cuncta, sc. torpedinis, 
i. e. cuncta membra eius armata rigent h. e. et ar- 
mantur et rigent. 
10 suhit] suo libri. hiatum ingratum fortasse tolerarem, 
ferri nequit duplex participium extenta confisa, cura 
desit verbum finitum. leepius suo est^ sed aphaeresin 
talem post o vocalem non admisit Claudianus cf. Bi. 
praef. p. CCXVI. suhit autem optime respondet verbo 
quod sequitur resurgit. 



LIV ADNOTATIONES CRITICAE. 

L 5 et 6] transposui lios versus propterea, quia pluralis 
sanctorum sine nomine non nisi in initio stare potuit. 
refero sanctormn ad nomina Pauli et Petri. sic etiam 
bene barbarus inrumpens primo loco memoratur. 
LI 6 Syracusius'] cf. Birtii praef. p. CCXI. 

13 insontem] egregie tutatur Cerberus insons apud Hor. 
c. II 19, 29. 
LIII 13 in] ad VGr; illud tamen ^hortari in' Vergilianum est 
et magis poeticum. 

45 ipse] huius vocis quam dubii testes sint non ignoro. 
exigitur vero quia per gradationem a Manibus et Pro- 
serpina ad Plutonem ipsum procedit narratio et cf. 
Ovid. Met. V v. 356: rex pavet ipse silentum. 

69 fonte] sic traditum in nullis quod sciam manuscriptis 
nec £0 nec g. praebet autem itm luntina a. MDXIX. 

88 revelaio'] turpi cum vitio prosodiaco relevato ex mss. 
imprimendum dedit leepius. proficiscendum est vide- 
licet ex lectione iibri V quam exbibui. hanc ne emen- 
datione quidem egere credo, sed interpretatione. insulam 
Lemnum, cuius magnitudine os Mimantis quasi velo 
tectum sive velatum est, pro iaculo torquet et elevat 
supra caput; qua actione iam os revelatum est, ut cuspide 
Martis feriri possit. 
109 Palleneus] cf. Bi. indicem s. v. 

De raptu Proserpinae. 

Conspectus notarum. 

E: cod. Florentinus bibl. St. Crucis, pl. XXIV sinistr, n. 12, 

membr. saec. XII. 
W: cod. Antverpiensis III 59, membr. saec. XIII. 
D: cod. Musei Britannici 6042, membr. saec. XIII. 
A: cod. Oxoniensis Bodleianus Auct. J. 2.16, membr. saec. XIII. 
C: cod. Cantabrigiensis coll. Corporis Christi n. 228, membr. 

saec. XIII. 
B: eiusdem codicis pars tertia. 
S: cod. Parisinus lat. n. 15005, membr. saec. XIV. 
V: cod. Antverpiensis N 71, membr. saec. XIV, non ubique 

adhibitus. 
s: excerpta Gyraldina in margine Aldinae exemplaris Lugdu- 

nensis 757 G 2. 
ST: codd. deteriores. 

I praef. mihi dum praefationes reliquas Claudiani contemplor, 
animus semper eo trahitur, ut huius praefationis finem 
deesse putem. solet enim ad se reflectere poeta. sed 



ADNOTATIONES CRITICAE. LY 

quoniam imperfectum a poeta relictum esse totum carmen 
inyictis argumentrs a Birtio demonstratum est, etiam de 
praefatione idem valere facile credideris. 
8 pandere vela] cf. Propertius II 21, 14 (apud Lachm.). 

I 1 liic versus extat etiam in codice Santeniano saec. IX et 
scriptum habet adflata; cf. Bi. praef. p. LXXXI et CCVIL 

20 famulatur] numerus singulavis positum est ea lege, quam 
observavit Birtius praef. p. CCXXIV. ceterum necessarius 
videtur, ne relativa quae sequuntur falso trahantur ad 
vulgus iners, cum ad JDi pertineant videlicet. 

122 Hennaeae] Ennee AC^^ enneae s, Etlinee omnes fere reliqui. 
haec scripturarum variatio inter verba Hennaeus et Aetnaeus 
non solum apud multos auctores solemnis est, qua de 
re fuse egit Drakenborchius ad Silium Italicum I 93 (cf. 
etiam ibidem ad II 304), sed etiam apud nostrum com- 
pluribus locis in discrimen vocatur, utrum Hennaeus an 
Aetnaeus sive Henna an Aetna lectionem praeferre volueris. 
qua de causa ne singulis postea locis eadem de re longius 
tractandum sit, totam quaestionem nunc si fieri possit 
peragere liceat. difficultas autem sane haud parva haec 
est: cum Hennam, famosam illam Cereris sedem, in medio 
Siciliae insulae sitam fuisse constet (conferatur e. g. testis 
gravissimus Cicero Verr. IV 48 umhilicus Siciliae)^ Claudia- 
num saepius ita narrationem instituere videmus, quasi in 
regione quae circa Aetnam montem sita est, Ceres filiam 
abdiderit. attamen poetam nostrum illius fabulae locum 
famosissimum Hennam ignorasse ipsamque deam Cererem 
Aetnaeam vocare potuisse quis facile sibi persuaserit? ac 
re vera si libri secundi versus 101 sqq. diligentius per- 
spexeris, iam omnis, quo de loco agat poeta, dubitatio 
tollitur. neque enim cum Proserpinam cum deabus per 
prata ludentem depingat, montem alfcum sive eius clivos 
memorat Claudianus, sed mollifcer editam fuisse illam re- 
gionem et planitiem non nisi in collem crevisse expressis 
verbis describit, quam descriptionem mirum in modum 
congruere cum Ciceronis illa modo citata invenies. huc 
accedit, quod ipse poeta v. 112 Pergi lacus illius 
mentionem facit, quem haud procul ab Henna abfaisse 
notum est. nunc igitur sine ulla dubitatione statuendum 
est his de quibus modo agebatur versibus Claudianum 
Hennaeam regionem depinxisse Hennamque ipsam quasi 
sedem illius fabulae usurpasse. itaque primum versu 72 
libri secundi Henna, ib. v. 289 tua Hennay nostro loco 
I 122 Hennaeae a Birtio rectissime legitur; deinde autem 
ni 85 Hennae (cum Pulmanno) et ib. 220 Hennaea (cum 
Parrhasio) restituatur necesse est. neque probare possum, 



LVI ADNOTATIONES CRITICAE. 



1 



quae exposuit Birtius in praef. p. CLIV, utique Aetna sive 
Aetnaeus lectionem reficiendam proponens. quod autem 1 160 
a codice F solo Henneos pro Aetnaeos traditum videmus, id 
nullius momenti est; nam illo loco de Aetna et de eius 
regione agere poetam in propatulo est. denique prius- 
quam huius disquisitionis finem faciam, qua re haec inter 
varias lectiones diiudicandi difficultas mea quidem sen- 
tontia augeatur, non taceam. Claudianus enim sive ne- 
glegentia sive licentia quadam poetica abductus saepius 
rem ita narrat, quasi Hennaea regio eadem atque Aetnaea 
sit aut paulum tantum ab ea abfuerit. sic de vicinitate 
horum locorum exponit III 122 sq. et 186 sq. ; sic Aetnaeae 
regionis descriptione illa peracta (1 160 — 178) pergere audet: 
Hic uhi servandum rliater fidissima pignus ahdidit, eqs. 
quae poetae incuriositas confusionem de qua actum est 
paravisse mihi quidem videtur; habet autem ex parte ex- 
cusationem, si reputaveris apud scriptores Aetoiaeus voca- 
bulum latiore significatu pro Siculus haud raro positum 
esse (cf. Drakenb. ad Sil. II 304). 

124 sq.] in interpunctione Buechelerum secutus sum. 

143 iuncta] magna W; una reliqui, ex quo ima refici iubet 
Heinsius. eadem de lectione proficiscens iuncta Birtius 
proposuit conlato Sallusti loco cognato (Hist. IV 20). quam 
coniecturam iam pridem mihi adridentem nunc. egregie 
confirmari invenio loco Ovidi (Met. XV 290 sqq.), quem si 
comparaveris nostrum ante oculos habuisse fortasse mihi 
concedes. itaque plenum exprimere liceat: 

Zancle quoque iuncta fuisse 
Dicitur Italiae, donec confinia pontus 
Ahstulit et media tellurem reppulit unda, 

quibus versibus si Claudiani locum contra posueris nihil 

iam addendum erit: 

Trinacria quondam 
Italiae pars iuncta fuit; sed pontus et aestus 
Mutavere situm. Bupit confinia Nereus eqs. 

195 tihi] recepi, quia meliore auctoritate utitur quam cui. 
208 tumidas] cum FW, non timidas legendum esse puto; ne- 

cesse enim est bacchari etiam Gargara cum silvis. hoc ut 

exprimeret poeta, tumidas silvas inclinari dixit i. e. ex- 

ultantes venerantur deam. 
244 cingit] hanc plurimorum librorum scripturam ut reicerem, 

Lucani locus conlatus me non adducere potuit. vestit S et W. 
250 iustis] iussis A solus, quod non necessarium. loca enim 

quae iussa sunt, etiam iusta erunt elementorum. 



ADNOTATIONES CRITICAE. LVII 

II praef. 39 ducis] incommoda vox, quia in versu praecedenti 
quamvis diversa mensura legitur ducis db orhe 
greges. nec hoc satis ; sed etiam v. 62 ducis in 
orhe choros. itaque de corruptela cogitavi. nam 
etiam littera s in versu 39 iniucunde iteratur. ac- 
cedit, quod mirum est Geryonem ducem praedicari, 
quasi ad militiam aevi Constantinorum pertinuerit. 
quodsi legere velis tergeminique viri, possis ad 
Ovidium provocare, qui ita scripsit Trist. IV 7, 16. 
42 necl praetuli, etiam adlitterationis ratione habita. 

II 13 dirum'] libri FSC, quod dudum exhibent, id ex durum 

videlicet ortum est et inde haec lectio maiorem auctori- 

tatem nanciscitur. tamen dirum magis sensum iuvat; sic 

enim praedicari solent res inferoram. 

23 hunc versum qua via refecerim, indicatum habes apud 

Birtium. 
25 hahet] id recte restitutum puto ; nam erat, quod in pleris- 
que mss., offendit iam propter temporis verbi inmutatio- 
nem; praesentia enim et antecedunt et sequuntur. 
62 aduncis] hoc verissimum puto, quamquam ademptis meliore 
fide traditum est. placeret sane, si scriptum esset positis 
peltis sicut suppositis apud Statium Ach. II 85. at vero 
ademptis id non significat, sed designaret arma vi erepta 
esse. ergo statuendum est Amazonas post bellum belli- 
cosam quandam saltationem non sine peltis fecisse. 
72 Henna] cf. quae exposui ad I 122. 
80 ahnuat] ahneget S, ahnegat A\ ahnuat reliqui, quod prae- 

tuli coll. VI cons. 594 et Ruf. II 72. 
84 leto] Heinsium eo libentius secutus sum, quia extant in 
carmine illo de Phoenice v. 52 haec: proprio soles puhe- 
scere leto. ceterum cf. Birtii adnotationem. 
91 medioqtie . . sereno] sufficienter locum explicavit Gesnerus 
quem vide. 
132 germina] praetuli, quia non apte flores illi amoeni, de 

quibus agitur, gramina dici possunt. 
229 pacificas] paciferas quia solus F praebet, in textu ponere 
nolui cf. Bi. praef. p. CLVIII. attamen etiam pacifer apud 
Claudianum recepta vox est; cf. Rapt. II praef. 10. 
249 tendit] recte Birtius, non rumpit. nam illa vox est propria 

Claudianea qua de re cf. indicem. 
256 non] cum FA praetuli anaphorae inserviens. 
300 vestigia] cf. Bi; praef. p. CLVII. 

306 Sitque ratum] Sit fatum quamquam fere omnium consensus 
firmat, tamen nimis displicuit quia sequitur in eodem 



LVIII ADNOTATIONES CRITICAE. 

versu haec fatus et quia praecedunt v. 305 famulas 
et V. 304 fateri. 

340 opaci] de hac voce despero. 

345 Grine bihunt] ad ea quae apud Birtium exposui, Skutschius 
addit male in Statii Silv. V 1, 27 vulgo choris legi pro 
comis confertque ib. V 3, 278, Theb. I 90, 115; Lucan. 
IX 670; Martial. VII 1, 2. 
III 11 reverendaque] iure receptum puto ; certe quod antea 
regnabat et lucida, praeterquam quod ad sensum mi- 
nime quadrat, etiam sonum habet nimis similem voci 
placidus quae praecedit. 
37 qui] cur FC, sed illud multo melius. etenim sensus 
causalis est explicaturque, cur luppiter parcus dictus 
sit: quippe qui campos horrere situ . . velit. 

48 adeo] huic voci aptissima gradatio inest; ideo quod 
praebent FS certe ex ideos ortum est quod sequitur 
proximo versu. 
85 Hennae] cf. quae exposui ad I 122. 

105 Si tua nata, Ceres] cf. Bi. praef. p. CXLV n. 9. 

143 adlatura] non recte Birtius cam aestuat coniunxisse vi- 
detur; fuisset enim potius dicendum ^aestuat adferens 
cibos'. quid sit, de quo aestuat, indicatur v. 144 sq. 
ego adlatura ex commiserit pendere volo, quod quam 
aptum sit, unusquisque videt. 

156 interceptas] cum omnium fere consensu contra F solum 
repugnantem confidenter retinui; satis enim libri F 
auctoritatem Bi. ipse deminuit, interruptas quod habet F, 
eo magis diaplicet, quia ahrumpit legitur v. 160, potest- 
que ortum cepisse ex similitudine syllabarum rutas in 
V. 155. 

177 effusa comas et pulvere cano] difficultates quas hic locus 
viris doctis paraverat, egregie dissolvi videntur conlato 
loco Vergiliano Georg. IV 337, ubi scriptum extat: nym- 
phae . . . effusae caesariem per colla. sic re vera quod 
optimis libris firmatur etiam nostro in loco tenendum est 
effusa comas et deinde cum A pulvere cano, quod ipsum 
quidem tutatur ipse Claudianus cf. I 187 (et adde Stat. 
Silv. II 2, 7). sic etiam molestissima tautologia tollitur, 
quam effecerunt verba infusa et sordida, neque quis- 
quam negaverit ex hac quam recuperavimus lectione 
multo efficaciorem evadere sententiam. 

180 Laxavit frenosque dolor] hic Skutschius me mittit ad 
Stat Silv. II 6, 13, ubi legitur rumpat frenos dolor. cf. 
Birtium ad locum. 

189 es] commendatur vel Ovidi loci comparatione. 

213 vetitamque] cf. quae dixi apud Birtium. 



ADNOTATIONES CRITICAE. , LIX 

214 de hoc versu, quem emendatiorem praestitit Isengrinius, 
mitto ad Bi. praef. p. CXCII[. 

220 Hennaeaque] cf. quae exposui ad I 122. Parrhasius autem 
num lectionem ex libris manuscriptis sumpserit, mihi non 
constat; est tamen veri simile. 

241 decrescere'] retinendum est; frustra enim apud Bi. conieci mar- 
cescere, cum iam v. 247 legatur marcehant cumque decrescere 
vox non insolita apud Claudianum sit cf. Bi. indicem. 

249 quis] cum fere omnibus libris recepi idque dici posse ipse 
Bi. ostendit in indice s. v. quis. 

262 Vultu] elisionem exeusare 'conatus est Bi. p. CCXVIII; 
emendationem librorum ^ ultro paene probaverim. sed 
praeamat Cl. componere ^lumina' et ^'vnltum' cf. ind. s. v. 

267 nimiumque] in hoc quoque loco difficiliore eo deveni, ut 
lectionemtraditam servarem. mmmmg;i*e Cuiacianus Claverii, 
cuius auctoritatem satis profligavi; vioumque BsLrthms^ item 
fortasse S^ nonnulli, quod plane otiosum est. timidumque S 
solus, non ita male, sed tamen ut verum esse diffidam; 
praecedit enim v. 265 tremehundus, quod iam idem valet, 
neque est cur timor viri urgueatur. restat lectio tradita 
quam dixi. coniungatur nimium profundo, accipiatur ni- 
mium pro ^valde', intellegatur ^ore profundissimo'. 

312 hunc versum deesse nolo. habet enim relationem ad ver- 
sum 311, quae verba querelis Cereris omnino non inter- 
posuisset Claudianus essentque plane supervacanea, nisi in 
sequentibus adluderetur, ut me monet Birtius. 

347 Coei] cf. Bi. praef. CXCVIII n. 8. 

395 aversa] cum fere omnibus rescripsi, nam pulchre hoc et 
graphice descriptum videtur, quod Ceies in hac re frontem 
avertit. 

431 rotarum] recte ex S recepit Bi.; viarum enim vel displicet 
propter v. 440. 

Carminum minorum appendix. 

Conspectus codicum. 

R: cod. Veronensis 163 membr. saec. IX. 
V: cod. Vaticanus n. 2809 membr. saec. XII. 
M: cod. Ambrosianus M 9 sup. membr. saec. XII/XIII. 
(J: schedae Peirescianae codicis Vaticani 9135. 
H : cod. Heidelbergensis .358, 44 <^, chartac. saec. XVII. 
Camers: editio Claudiani Viennensis 1510. 
Claverius: editio Parisina 1602. 
Isengrinius: editio Basileeiisis 1534. 
Aldina: editio Aldina 1523. 



LX ADNOTATIONES CRITICAE. 

II 6 sq, hos versus, quos quam foede traditos habeamus in magna 
editione videndum est, Birtium maxime secutus rescripsi. 
nam et faveque v. 6 illius coniecturae debetur et Mente 
facile adsumi poterat ex Gellii loco a Birtio citato, ubi 
(XV 2, 8) refovere animum scriptum est. Hippocrenae^n 
accusativum esse confido. 

10 Bomana] permirum boc, tamen tangere non ausus sum; 
fortasse enim ad cultum Herculis Romanum respiciebat 
poeta et in fine carminis eam rem explicatius tractaturus 
fuit; finis nempe deest. 

12 Cui superl cumLivineio etBuechelero praetuli; Cuisemper 
enim praebet R vetustissimus. 

32 Tardataj A. Riese ex Tardatam quod legitur apud R. 
Tardata sine dubio ad pars pertinet. possis eodem sensu 
Tarda tamen a Birtio recipere; certe autem post spiris 
interpungendum non est. 

45 numen quae'] ex numenque refeci, ut servarem vulgatam 
creassety qui coniunctivus pro ^creavit' vel ""creaverit' tali 
in carmine offendere non debet. ceterum ipse codex 
Veronensis commutationem quam siiscepi, comprobat et 
commendat nomengue^ scribens (qu§ = quae). 

59 relevans] Birtius, ad sensum certe aptissime. equidem 
in locum desperatum nova conamina inferre destiti. 
Skutschius quod livens ex R ad pondus trahere vult, id 
impossibile mihi videtur. 

64 geminos inermis et iinus] cum vitio metrico traditur, qualia 
plura hoc in carmine. 

SO apros] defenditur ope Aldhelmi cf. Bi. praef. p. CLXV. 
102 nulli] non pro genetivo, sed pro dativo acceperim: agri 
nulli resonant fletibus i. e. sie geben Niemandem Widerhall 
auf sein KJagen i. e. Niemand klagt. 
116 vinci] Birtius vinctum, quod displicet propter participia 
duo asyndeta. fortasse locns sic emendari potest, ut 
legas : 

Atque supinando mirantem lumina vincis (a vinciendo) 
Argolici victor portans sub tecta tyranni. 

124 dextro] cum Buechelero retinendum putavi cf. Birtii ad- 

notationem. 
III b hoc epigramma recepi atque hoc signo ab III a distinxi. 

traditum est in schedis Peirescianis quae vocantur sive 

in folio inserto codici Vaticano 9135 ((3); cf. Bi. praef. 

p. CL.XVII et CLXIX. 
V in hoc carmine quod tantum naufragium passum est, 

quantum debeatur virorum doctorum coniecturis, suis 

locis indicatum invenies. 



ADNOTATIONES CRITICAE. LXI 

4 soJidare] post ea, quae Bi. ad locum disputavit, nihil 
mutare ausus sum. 
61 et] retinui; Bi. aes pulchre quidem, sed non necessarium; 

et sequitur aeratas v. 62. 
63 folligenis] hoc ex Aldhelmo defendit Bi. p. CLXVIII. 
79 potito] cum omnibus rescripsi; neque enim hoc passivum 
in tali carmine quemquam offendet. 
YII 4 vincli] monente Skutschio Heinsium secutus edidi ; nempe 
secura esto Venus vinculorum Lemniorum illorum, 
quae extant apud Claudianum Rapt. III 275. 
XII 4 sqq. parenthesim institui; agitur nempe de balneo Pontico 
cf. V. 2. Hic autem v, 7 refercDdum est ad cui v. 6.; 
quodsi cui ex latex v. 5 penderet, versus 7 — 10 de balneo 
Gai agerent (cf. v. 4), non de Fontico. sequitur ut cui 
illud coniungamus cum v/ndae v. 2. 
XXI a de titulo cf. quae adnotavi sub margine. 
XX de titulo quem restitui cf. Birtium p. CLXXI sq. 

Carmina Graeca. 

De horum carminum traditione cf. quae disputavit Birtius 

in praefatione p. LXX sqq. quatenus autem in textu 

huius editionis emendando viros doctos secutus sim, in 

margine suis locis indicatum videbis. 

riy. fr. II versum quem eleganter Birtius in initio huius frag- 

menti interpolare conatus est, tamen recipere ausus 

non sum. 

60 'acctsvavti] hanc formam cum in LXX extare lexica doceant, 

tutatus sum. 
68 ovv tolg ts] fortasse tolerari potest in earmine hoc serae 

graecitatis. 
72 6g TtsQL SrjQccg] aptissime ex tcsqI d^i^Qag Buechelerus refe- 
cisse videtur. nam Theram insulam olim montem flammas. 
eructantem tulisse notum est, cum quo bene comparatur 
yiyag ald^ofisvog. 
V 2 interpunxi Birtium secutus.. cf. eius praef. p. LXXITE. 



CLAUDII CLAUDIANI 



CARMINA 



PANEaYRICVS DICTVS PROBINO ET 
OLYBKIO CONSVLIBVS. 

Sol^ qui flammigeris mundum complexus habenis 
Volvis inexhausto redeuntia saecula motu^ 
Sparge diem meliore coma crinemque repexi 
Blandius elato surgant temone iugales 
Efflantes roseum frenis spumantibus ignem. 5 

lam nova germanis vestigia torqueat annus 
Consulibus^ laetique petant exordia menses. ^ 

Scis genus Auchenium^ nec te latuere potentes '' ^ '^'- 
Anmiadae; nam saepe soles ductoribus illis 
Instaurare vias et cursibus addere nomen. i6 

His neque per dubium pendet Fortuna favorem 
Nec novit mutare vices^ sed fixus in omnes \ pf^^^^ 
Cognatos procedit honos. Quemcumque require l^ 
Hac de stirpe virum: certum est de consule nasci. 
Per fasces numerantur avi semperque renata 15 

Nobilitate virent, et prolem fata sequuntur -T^^^- 
Continuum simili servantia lege tenorem. 
Nec quisquam procerum temptat, licet aere vetusto 
Floreat et claro cingatur Roma senatu^ - 1 I *C; -- t 
Se iactare parem; sed^ prima sede relicta ti t|iiraM^^.*^WwJ 
Aucheniis, de iure licet certare secundo: • ^ 

Haud secus ac tacitam Luna regnante per aethram 
Sidereae cedunt acies^ cum fratre retuso 
Aemulus adversis flagraverit ignibus orbis; 

9 Amniadae] scripsi; Anniadae. 22 aethram] scripsi; 

arcton. 

1 



^i 



2 CLAVDII CLAVDIANl 

Tunc iubar Arcturi languet^ tunc fulva Leonis 25 

Ira perit^ Plaustro iam rara intermicat Arctos 
Indignata tegi^ iam caligantibus armis 
Debilis Orion dextram miratur inertem. 

Quem prius adgrediar? Veteris quis facta Probini 
Nesciat aut nimias laudes ignoret Olybri? 30 

Vivit adhuc completque vagis sermonibus aures 
Gloria fusa Probi^ quam non ventura silebunt 
Lustra nec ignota rapiet^sub nube vetustas. 
lUum fama vehit trans aequora transque remotas 
Tetbyos ambages Atlanteosque recessus. 35 

Audiit et gelido si quem Maeotia pascit 
Sub love vel calido si quis coniunctus in axe 
Nascentem te^ Nile, bibit. Virtutibus ille 
Fortunam domuit numquamque levantibus alte 
Intumuit rebus; sed mens circumflua luxu 40 

Noverat intactum vitio servare rigorem. 
Hic non divitias nigrantibus abdidit antris 
Nec tenebris damnavit opes; sed largior imbre 
Sueverat innumeras hominum ditare catervas. 
Quippe velut denso currentia munera nimbo 45 

Cemere semper erat^ populis undare penates^ 
Adsiduos intrare inopes^ remeare beatos. 
Praeceps illa manus fluvios superabat Hiberos 
Aurea dona vomens, si quis tellure revulsa 
SoUicitis fodiens miratur coUibus aurum^ 50 

Quantum stagna Tagi rudibus stiUantia venis 
Effluxere decus^ quanto pretiosa metaUi 
Hermi ripa micat^ quantas per Lydia culta 
Despumat rutilas dives Pactolus harenas. - 

Non, mihi centenis pateant si vocibus ora 55 

^ -^ Multifidusque ruat centum per pectora Phoebus^ 

Acta Probi narrare queam^ quot in prdine gentes 
, , Rexerit, ad summi quotiens fastigia iuris 
^^^^-^''Venerit, ItaKae late cum frena teneret 



36 Maeotia] Claverius; meotica. 



(I.) PANEGYR. DICTYS PROBINO ET OLYBRIO COSS. 3 



75 ^' 



lUyricosque sinns et quos arat Africa campos. 60 

Sed nati vicere patrem solique merentur 

Victores audire Probi. Non contigit illi 

Talis honor^ prima cum parte yiresceret aevi^ 

Nec consul cum fratre fuit. Vos nuUa fatigat 

Cura diu maiora petens^ non anxia mentem 65 

Spes agit et longo tendit praecordia voto: 

Coepistis quo finis erat. Primordia vestra 

Vix pauci meruere senes^ metasque tenetis 

Ante genas dulces quam flos iuveniUs inumbret 

Oraque ridenti lanugine vestiat aetas. 70 

Tu, precor^ ignarum doceas^ Parnasia^ vatem, 

Quis deus ambobus tanti sit muneris auctor. 

Postquam fulmineis impeUens viribus hostem ^^-tv^4w^> 
BeUiger Augustus trepidas laxaverat Alpes, 
Roma Probo cupiens dignas persolvere grates 
Sedula pro natis dominum flexura rogando 
Ire parat. FamuK currum iunxere volantem 
Impetus horribiUsque Metus^ qui semper agentes 
ProeUa cum fremitu Romam comitantur anhelo, 
Sive petat Parthos seu cuspide turbet Hydaspen. 80 
Hic Ugat axe rotas; hic sub iuga ferrea nectit 
Cornipedes rigidisque docet servire lupatis. 
Ipsa, triumphatis qua possidet aethera regnis^ 
AdsiUt innuptae ritus imitata Minervae. 
Nam neque caesariem -crinaU stringere cultu 86 

CoUa nec ornatu patitur moUire retorto; 
Dextrum nuda latus^ niveos exerta lacertos^ ^ 

Au^^acem retegit mammam^ laxumque coercens 
Mor3et gemma sinum; nodus, qui sublevat ensem, 
Album puniceo pectus discriminat ostro. 90 

Miscetur decori virtus pulcherque severo 
Armatur terrore pudor^ galeaeque minaci 
Flava cruentarum praetenditur umbra iubarum^ 
Et formidato cUpeus Titana lacessit 
Lumine, quem tota variarat Mulciber arte: 95 

Hic patrius Mavortis amor fetusque notantur 

1* 



4 ' CLAVDII CLAVDIANI 

Romulei; pius amnis inest et belua nutrix; 
Electro Tiberis, pueri formantur in auro; 
Fingunt aera lupam; Mavors adamante coruscat. 

lam simul emissis rapido velocior Euro 100 

Fertur equis; strident Zephyri cursuque rotarum 
Saucia dividuis clarescunt nubila sulcis. 
, ,? Nec traxere moras, sed lapsu protinus uno, 
'"^Quem poscunt, tetigere locum: qua fine sub imo 
Angustant aditum curvis anfractibus Alpes 105 

Claustraque congestis scopulis durissima tendunt, a 
Non alia reseranda manu^ sed pervia tantum, ^f^^i^J^^^ 
Augusto geminisque fidem mentita tyrannis. * '^"^^ ^ 

Semirutae turres avulsaque moenia fumant; . 
Crescunt in cumulum strages vallemque profundam 
Aequavere iugis; stagnant inmersa cruore 111 

Corpora; turbantur. permixto funere manes. 

Haud procul exbausto laetus certamine victor 
Caespite gramineo consederat arbore fultus 
Adclines umeros; dominum gavisa coronat 115 

Terra suum, surguntque toris maioribus berbae. 
Sudor adbuc per membra calet creberque recurrit 
Halitus et placidi radiant in casside vultus: 
Qualis letifera populatus caede Grelonos 
Procubat horrendus Gretico Grradivus in arvo; 120 

Exuvias Bellona levat^ Bellona tepentes 
Pulvere solvit equos, inmensaque cornus in bastam 
Porrigitur tremulisque ferit splendoribus Hebrum. 
* Vt stetit ante ducem discussas Roma per auras, 
Conscia ter sonuit rupes et inhorruit atrum 125 

Maiestate nemus. Prior hic: ^O numen amicum' 
Dux ait ^ et legum genetrix longeque regendo 
Circumfusa polo consors ac dicta Tonantis, 
^^ U^^^ agedum, quae causa viae? cur deseris arces 
) CiA** Ausonias caelumque tuum? dic^ maxima rerum! 130 
\fXl^^ Non ego vel Libycos cessem tolerare labores 



128 ac dicta] Birtius; addicta, adducta. 



(I.) PANEGYE. DICTVS PROBINO ET OLYBRIO COSS. 5 

Sarmaticosve pati medio sub frigore Cauros^ 

Si tu^ Roma, velis; pro te quascumque per oras 

Ibimus et nuUa sub tempestate timentes 

Solstitio Meroen^ bruma temptabimus Histrum'. 135 

Tum regina refert: "^Non me latet^ inclite rector, 
Quod tua pro Latio victricia castra laborant 
Nec quod servitium rursus Furiaeque rebelles 
Edomitae paribus sub te cecidere triumphis. 
Sed precor^ boc donum cum libertate recenti 140 

Adicias^ si vera manet reverentia nostri. 
Sunt mihi pubentes alto de semine fratres^ 
Pignora cara Probi^ festa quos luce creatos 
Ipsa meo fovi gremio. Cunabula parvis 
Ipsa dedi^ cum matris onus Lucina beatum 145 

Solveret et magnos proferrent sidera partus. 
His ego nec Decios pulchros fortesve Metellos 
Praetulerim, non^ qui Poenum domuere ferocem^ 
Scipiadas Grallisque genus fatale Camillos. 
Pieriis poUent studiis multoque redundant 150 

Eloquio; nec desidiis dapibusve paratis 
Indulgere iuvat nec tanta licentia vitae 
Adripit aut mores aetas lasciva relaxat: 
Sed gravibus curis animum sortita senilem 
Ignea longaevo frenatur corde iuventus. 155 

lUis, quam propriam ducunt ab origine^ sortem 
Oramus praebere veUs annique futurum 
Devoveas venientis iter. Non improba posco, 
Non insueta dabis: domus haec de more requirit. 
Adnue: sic nobis Scythicus famuletur Araxes^ 160 

Sic Rhenus per. .utriimqjJlQ- lattis, Medisque subactis 
Nostra Semiramiae timeant insignia turres; 
Sic fluat attonitus Romana per oppida Ganges'. 

Ductor ad haec: '^Optata iubes ultroque volentem^ 
Diva, rogas; non haec precibus temptanda fuissent. 
Vsque adeone meam condunt obUvia mentem^ 166 

Vt pigeat meminisse Probi^ quo iudice totam 
Vidimus Hesperiam fessasque resurgere gentes? 



6 CLAVDII CLAVDIANI 

Ante dabunt hiemes Nilum^ per flumina dammae 
Errabunt glacieque niger damnabitur Indus^ 170 

Ante Thyesteis iterum conterrita mensis 
Intercisa dies refugos vertetur in ortus^ 
Quam Probus a nostro possit discedere sensu'. 

Dixerat et velox iam nuntius advolat urbem. 
Extemplo strepuere chori coUesque canoris 175 

Plausibus impulsi septena voce resultant. 
Laetatur veneranda parens et pollice docto 
lam parat auratas trabeas cinctusque micantes 
Stamine^ quod moUi tondent de stipite Seres 
Frondea lanigerae carpentes veUera silvae^ 180 

Et longum tenues tractus producit in aurum 
Filaque concreto cogit squalere metaUo: 
QuaUs purpureas praebebat candida vestes 
Ni^ditibus Latona suis^ cum sacra redirent 
Aaloca nutricis iam non errantia DeU, 185 

lUa feros saltus et desolata reUnquens 
Maenala lassato certis venatibus arcu^ 
Phoebus adhuc nigris rorantia tela venenis 
Extincto Pythone gerens; tunc insula notos 
Lambit amica pedes ridetque Aegaeus alumnis 190 
Lenior et blando testatur gaudia fluctu. 

Sic Proba praecipuo natos exornat amictu: 
Quae decorat mundum, cuius Romana potestas 
Fetibus augetur. Credas ex aethere lapsam 
Stare Pudicitiam vel sacro ture vocatam 195 . 

lunonem Inachiis oculos advertere tempUs. ..^ i ./ 

Talem nuUa refert antiquis pagina Ubris '^-^XM^f^^^n 
Nec Latiae cecinere tubae nec Graia vetustas. 
Coniuge digna Probo; nam tantum coetibus extat 
Femineis^ quantum supereminet iUe maritos. 200 

Ceu sibi certantes^ sexus quid possit uterque^ 
Hunc legere torum. Taceat Nereida nuptam 



198 Graia] Heinsius; grata, graeca. 201 quid] Cla- 

9)erius; qui. 202 torum] Claverius; ad herum. 



(I.) PANEGYR. DICTVS FROBINO ET OLYBRIO COSS. 7 

Pelion. duplici fecundam consule matrem 
Felicemque uterum^ qui nomina parturit annis! 

Vt sceptrum gessere manu membrisque rigentes 
Aptavere togas^ signum dat summus hiulca 206 

Nube Pater gratamque facem per inane rotantes 
Prospera vibrati tonuerunt omina nimbi. 
Accepit sonitus curvis Tiberinus in antris 
Ima valle sedens. Adrectis auribus baesit^ 210 

Vnde repentinus populi fragor. Ilicet herbis 
Pallentes tbalamos et structa cubilia musco 
Deserit ac Nympbis urnam commendat erilem. 
lUi glauca nitent birsuto lumina vultu 
Caeruleis infecta notis^ reddentia patrem 215 

Oceanum; crispo densantur gramine coUa; 
Vertice luxuriat toto crinaUs harundo^ 
Quam neque fas Zephyris frangi nec sole perustam 
Aestivo candore mori; sed vivida frondet 
Aequaevum complexa caput. Taurina levantur 220 
Cornua temporibus raucos sudantia rivos; 
DistiUant per pectus aquae; frons hispida manat 
Imbribus; in Uquidos fontes se barba repectit. 
PaUa graves umeros velat^ quam neverat uxor 
lUa percurrens vitreas sub gurgite telas. 225 

Est in Romuleo procumbens insula Thybri 
Qua medius geminas interfluit alveus urbes 
Discretas subeunte freto^ pariterque minantes 
Ardua turrigerae surgunt in culmina ripae. 
Hic stetit et subitum prospexit ab aggere votum: 230 
XJnanimos fratres iuncto stipante senatu 
Ire foras strictasque procul radiare secures 
Atque uno biiuges toUi de Umine fasces. 
Obstupuit visu suspensaque gaudia vocem 
Oppressam tenuere diu; mox inchoat ore: 235 



203 Pelion o] Glaverius; Pelione. 208 tonuerunt] 

Gronovius; tenuerunt. 231 Unanimos] scripsi; unanimes. 

232 foras] Momnsenus; forum. 



8 CLAVDII CLAVDIANI 

^Respice^ si tales iactas aluisse fluentis^ 
Eurota Spartane^ tuis. Quid protulit aequum 
Palsus olor^ valido quamvis decernere caestu 
Noverit et ratibus saevas arcere procellas? 
En nova Ledaeis suboles fulgentior astris^ 240 

Ecce mei cives^ quorum iam Signifer optat 
Adventum stellisque parat convexa futuris. 
lam per noctivagos dominetur Olybrius axes 
Pro PoUuce rubens^ pro Castore flamma Probini. 
Ipsi vela regent, ipsis donantibus auras 245 

Navita tranquillo moderabitur aequore pinum. 
Nunc pateras libare deis^ liunc solvere multo 
Nectare corda libet. Niveos iam pandite coetus^ 
Naides^ et totum violis praetexite fontem; 
Mella ferant silvae; iam profluat ebrius amnis 250 
Mutatis in vina vadis; iam sponte per agros 
Sudent inriguae spirantia balsama venae! 
Currat^ qui sociae roget in convivia mensae 
Indigenas Fluvios^ Italis quicumque suberrant 
Montibus Alpinasque bibunt de more pruinas: 255 
Yulturnusque rapax et Nar vitiatus odoro 
Bulphure tardatusque suis erroribus Vfens 
Et Pbaethonteae perpessus damna ruinae 
Eridanus flavaeque terens querceta Maricae 
Liris et Oebaliae qui temperat arva Galaesus. 260 

Semper honoratus nostris celebrabitur undis 
Iste dies^ semper dapibus recoletur opimis^. 

Sic ait et Nymphae patris praecepta secutae 
Tecta parant epulis ostroque infecta corusco 
Vmida gemmiferis inluxit regia mensis. 265 

bene signatum fraterno nomine tempus! 
consanguineis felix auctoribus annus^ 
Jncipe quadrifldum Phoebi torquere laborem. 
Prima tibi procedat hiems non frigore torpens^ 
Non canas vestita nives^ non aspera ventis, 270 



249 Naides] Scaliger; Naiades. 



(L) PANEGYR. DICTVS PROBINO ET OLYBRIO COSS. 9 

Sed tepido calefacta Noto; ver inde serenum 
Protinus et liquidi clementior aura Pavoni 
Pratis te croceis pingat-, te messibus aestas 
Induat autumnusque madentibus ambiat uvis. 
Omni nobilior lustro^ tibi gloria soli 275 

Contigit exactum numquam memorata per aevum^ 
Germanos habuisse duces; te cuncta loquetur 
Tellus; te variis scribent in floribus Horae 
Longaque perpetui ducent in saecula fasti. 



CLAVDII CLAVDIANI IN RVFINVM LIBER 

PRIMVS. 

INCIPIT PRAEFATIO. 

(II.) 

Phoebeo domitus Python cum decidit arcu 

Membraque Cirrhaeo fudit anhela iugo^ 
Qui spiris tegeret montes^ bauriret hiatu 

Flumina, sanguineis tangeret astra iubis: 
lam liber Parnasus erat nexuque soluto 5 

Coeperat erecta surgere fronde nemus 
Concussaeque diu spatiosis tractibus orni 

Securas ventis explicuere comas 
Et qui yipereo spumavit saepe veneno 

Cephisos nitidis purior ibat aquis. 10 

Omnis ^io Paean' regio sonat; omnia Phoebum 

Rura canunt; tripodas plenior aura rotat^ 
Auditoque procul Musarum carmine dulci 

Ad Themidis coeunt antra severa dei. 

Nunc alio domini telis Pythone perempto ^iM^'s^^ * 

Convenit ad nostram sacra caterva lyram^ 

Qui stabilem servans Augustis fratribus orbem 
lustitia pacem^ viribus arma regit. 



(III.) m RVFINVM LIBEli PRIMVS. 



11 



m RVFINVM 

LIBER L 

(III.) 

Saepe mihi dubiam traxit sententia mentem^ 
Curarent superi terras an nuUus inesset 
Rector et incerto fluerent mortalia casu. 
Nam cum dispositi quaesissem foedera mundi 
Praescriptosque mari fines annisque meatus 
Et lucis noctisque vices: txmc omnia rebar 
Consilio firmata dei^ qui lege moveri 
Sidera^ qui fruges diverso tempore nasci^ 
Qui yariam Phoeben alieno iusserit igni 
Compleri Solemque suo, porrexerit undis 
Litora^ tellurem medio libraverit axe. 
Sed cum res bominum tanta caligine volvi 
Adspicerem laetosque diu florere nocentes 
Vexarique pios^ rursus labefacta cadebat 
Relligio causaeque viam non sponte sequebar 
Alterius, vacuo quae currere semina motu 
Adfirmat magnumque novas per inane figuras 
Fortuna^ non arte regi, quae numina sensu 
Ambiguo vel nuUa putat vel nescia nostri. 
Abstulit bunc tandem Rufini poena tumultum 
Absolvitque deos. lam non ad culmina rerum ■ 
Iniustos crevisse queror; toUuntur in altum, 
Vt lapsu graviore ruant. Vos pandite vati^ 
Pierides^ quo tanta lues eruperit ortu. 

Invidiae quondam stimulis incanduit atrox 
AUecto^ placidas late cum cerneret urbes. 
Protinus infernas ad limina taetra sorores 
ConciUum deforme vocat. Glomerantur in unum 
Innumerae pestes Erebi^ quascumque sinistro 






10 



15 



20 






5 annisque] Heinsius; annique, amnisque. 



12 CLAYDII CLAVDIANI 

Nox genuit fetu: nutrix Discordia belli^ 30 

Imperiosa Fames^ leto yicina Senectus 

Impatiensque sui Morbus Livorque secundis 

Anxius et scisso maerens velamine Luctus 

Et Timor et caeco praeceps Audacia vultu 

Et Luxus populator opum^ quem semper adhaerens 35 

Infelix bumili gressu comitatur Egestas^ 

Foedaque Avaritiae complexae pectora matris 

Insomnes longo veniunt examine Curae. 

Complentur vario ferrata sedilia coetu 

Torvaque coUectis stipatur curia monstris. 40 

AUecto stetit in mediis vulgusque tacere 

lussit et obstantes in tergum reppuHt angues 

Perque umeros errare dedit. Tum corde sub imo 

Inclusam rabidis patefecit vocibus iram: 

^Sicine tranquiUo produci saecula cursu^ 45 

Sic fortunatas patiemur vivere gentes? 
Quae nova corrupit nostros clementia mores? 
Quo rabies innata perit? quid inania prosunt 
Verbera? quid facibus nequiquam cingimur atris? 
Heu nimis ignavae^ quas luppiter arcet Olympo, 50 
Theodosius terris. En aurea nascitur aetas^ 
En proles antiqua redit. Concordia^ Virtus 
Cumque Fide Pietas alta cervice vagantur 
Insignemque canunt nostra de plebe triumpbum. 
Pro dolor! ipsa mihi Hquidas delapsa per auras 55 
lustitia insultat vitiisque a stirpe recisis ^ 

EUcit oppressas tenebroso carcere leges. 
At nos indecores longo torpebimus aevo 
Onmibus eiectae regnis! Agnoscite tandem 
Quid Furias deceat; consuetas sumite vires 60 

Conventuque nefas tanto decernite dignum. 
lam cupio Stygiis invadere nubibus astra^ 
lam flatu violare diem^ laxare profundo 
Frena mari^ fluvios ruptis inmittere ripis 
Et rerum vexare fidem^. 65 

Sic fata cruentum 



(III.) IN RVFINVM LIBER PRIMVS. 



13 



Mugiit et totos serpentum erexit hiatus 

Noxiaque effudit concusso crine venena. 

,Anceps motus erat vulgi. Pars maxima bellum 

Indicit superis^ pars Ditis iura veretur^ 

Dissensuque alitur rumor: ceu murmurat alti 70 

Impacajta. guies pelagi^ cum fiamine fracTo 

Durat adhuc saevitque tumor3uKE3^qiia.^^^^^ aestum 

LasM feceSffitis fluitant Testigia l:enli. 

" Improbl mox: Bnrgit tristi de sede Megaera. 
Quam penes insani fremitus animique profanus 75 
Error et undantes spumis furialibus irae: 
Non nisi quaesitum cognata caede cruorem 
Inlicitumve bibit^ patrius quem fuderit ensis^ 
Quem dederint fratres; haec terruit Herculis ora 
Et defensores terrarum poUuit arcus^ 80 

Haec Athamanteae direxit spicula dextrae^ 
Haec Agamemnonios inter bacchata penates 
Alternis lusit iugulis; hac auspice taedae 
Oedipoden matri, natae iunxere Thyesten. 
Quae tunc horrisonis effatur talia dictis: 

^Signa quidem^ sociae^ divos attoUere contra 
Nec fas est nec posse reor; sed laedere mundum 
Si libet et populis commune intendere letum. 
Est mihi prodigium cunctis inmanius hydris^ 
Tigride mobilius feta^ violentius Austris 
Acribus, Euripi fulvis incertius imdis 
Rufinus, quem prima meo de matre cadentem 
Suscepi gremio. Parvus reptavit in isto 
Saepe sinu teneroque per ardua colla volutus 
Vbera quaesivit fletu linguisque trisulcis 95 

MoUia lambentes flnxerunt membra cerastae; 
Meque etiam tradente dolos artesque nocendi 
Edidicit: simulare fldem sensusque minaces 
Protegere et blando fraudem praetexere risu^ 
Plenus saevitiae lucrique cupidine fervens. 100 

Non Tartesiacis illum satiaret harenis 
Tempestas pretiosa Tagi^ non stagna rubentis 



85 



iys^f'^^^ 



14 CLAVDII CLAVDIANI 

Aurea Pactoli; totumque exhauserit HermuiQ: 
Ardebit maiore siti. Quam fallere mentes 
Doctus et unanimos odiis turbare sodales! 105 

Talem progenies hominum si prisca tulisset^ 
Perithoum fugeret Theseus^ offensus Orestem 
Desereret Pylades^ odisset Castora PoUux. 
Ipsa quidem fateor vinci rapidoque magistram 
Praevenit ingenio; nec plus sermone morabor: iio 
Solus babet scelerum quidquid possedimus omnes. 
Hunc ego, si vestrae res est accommoda turbae, 
Regalem ad summi producam principis aulam. 
Sit licet ipse Numa gravior^ sit denique Minos^ 
Cedet et insidiis nostri flectetur alumni'. 115 

Orantem sequitur clamor cunctaeque profanas 
Porrexere manus inventaque tristia laudant. 
lUa ubi caeruleo vestes conexuit angue 
Nodavitque adamante comas^ Pblegetlionta sonorum 
Poscit et ambusto flagrantis ab aggere ripae 120 

Ingentem piceo succendit gurgite pinum 
Pigraque veloces per Tartara concutit alas. 

Est locus extremum pandit qua GaUia Utus 
Oceani praetentus aquis^ ubi fertur VUxes 
Sanguine Ubato populum movisse silentem. 125 

lUic umbrarum tenui stridore volantum 
FlebiUs auditur questus; simulacra coloni 
PaUida defunctasque vident migrare catervas. 
Hinc dea prosiluit Pboebique egressa serenos 
Infecit radios ululatuque aetbera rupit 130 

Terrifico: sentit ferale Britannia murmur 
Et Senonum quatit arva fragor revolutaque Tethys 
Substitit et Rhenus proiecta torpuit urna. 
Tunc in canitiem mutatis sponte colubris 
Longaevum mentita senem rugisque seueras 135 

Persulcata genas et ficto languida passu 
Invadit muros Elusae^ notissima dudum 
Tecta petens^ ocuUsque diu Uventibus baesit 
Peiorem mirata virum^ tum taUa fatur: 



(III.) m RVFINVM LIBER PRIMVS. 15 

^Otia te^ Ruiiiie^ iuvant frustraque iuventae 140 
Consumis florem patriis inglorius arvis? 
Heu nescis quid fata tibi^ quid sidera debent, 
Quid Fortuna parat: toto dominabere mundo, 
Si parere velis! j^rtus ne sperne seniles! 
Namque mihi magicae vires aevique futuri 145 

Praescius ardor inest; novi quo Tbessala cantu 
Eripiat lunare iubar^ quid signa sagacis 
Aegypti valeant, qua gens Cbaldaea vocatis 
Imperet arte deis, nec me latuere fluentes 
Arboribus suci funestarumque potestas 150 

Herbarum^ quidquid letali gramine poUens 
Caucasus et Scythicae vernant in *gramina rupes^ 
Quas legit Medea ferox et callida Circe. 
Saepius horrendos manes sacrisque litavi 
Noctumis Hecaten et condita funera traxi 155 

Carminibus victura meis^ multosque canendo^ 
Quamvis Parcarum restarent fila^ peremi. 
Ire vagas quercus et fulmen sta>e coegi 
Versaque non prono curvavi flumina lapsu 
In fontes reditura sups. Ne vana locutum 160 

Me fortasse putes^ mutatos cerne penates'. 
Dixerat^ et niveae (mirum!) coepere columnae 
Ditari subitoque trabes lucere metallo. 

Inlecebris capitur nimiumque elatus avaro 
Pascitur aspectu. Sic rex ad prima tumebat 165 

MaeoniuSj pulchro cum verteret omnia tactu; 
Sed postquam riguisse dapes fulvamque revinctos 
In glaciem vidit latices^ tum munus acerbum 
Sensit et inviso votum damnavit in auro. 
Ergo animi victus ^sequimur quocumque vocabis, 170 
Seu tu vir seu numen' ait, patriaque relicta 
Eoas Puriae iussu tendebat ad arces 
Instabilesque olim Symplegadas et freta remis 
Inclita Tbessalicis, celsa qua Bosphorus urbe 
Splendet et Odrysiis Asiam discriminat oris. 175 

Vt longum permensus iter ductusque maligno 



16 CLAVDII CLAVDIANI 

f^-^- . Stamine fatorum claram subrepsit in aulam^ 

^l Ilicet ambitio nasci, discedere rectum^ 

J K Venum cuncta dari; profert arcana^ clientes 

: Fallit et ambitos a principe vendit honores. 180 

Ingeminat crimen^ commoti pectoris ignem 
Nutrit et exiguum stimulando vulnus acerbat. 
Ac velut innumeros amnes accedere Nereus 
Nescit et undantem quamvis hinc hauriat Histrum, 
Hinc bibat aestivum septeno gurgite Nilum, 185 

Par semper similisque manet: sic fluctibus auri 
Expleri calor ille nequit. Cuicumque monile 
Contextum gemmis aut praedia culta fuissent^ 
Rufino populandus erat^ dominoque parabat 
Exitium fecundus ager; metuenda colonis 190 

Fertilitas: laribus pellit, detrudit avitis 
Finibus-, aut aufert vivis aut occupat heres. 
Congestae cumulantur opes orbisque ruinas 
Accipit una domus: populi servire coacti 

I ^Y n f Plenaque privato succumbunt oppida regno. 195 

■Kv/^^^mM [ Quo vesane ruis? Teneas utrumque licebit 

'ji^k"^ Oceanum^ laxet rutilos tibi Lydi^ fontes^ 

^ lungatur solium Croesi Cyrique tiara: 

Numquam dives eris^ numquam satiabere quaestu. 
Semper inops quicumque cupit. Contentus honesto 
Fabricius parvo spernebat munera regum 201 

Sudabatque gravi consul Serranus aratro v 
Et casa pugnaces Curios angusta tegebat. 
Haec mihi paupertas opulentior^ haec mihi tecta 

fQ y^v Culminibus maiora tuis. Ibi quaerit inanes ,. 205. 
Luxuries nocitura cibos; hic donat inemptas ^'V 
Terra dapes. Rapiunt Tyrios ibi vellera sucos \^M.,./^-' 
Et picturatae saturantur murice vestes; ,^ ^^^ %^ f^^( 
Hic radiant flores et prati viva voluptas 
Ingenio variata suo. Fulgentibus illic 210 

Surgunt strata toris; hic moUis panditur herba 
"SoUicitum curis non abruptura soporem. 
Turba salutantum latas ibi perstrepit aedes-; 



¥ 



(III.) m RVFINVM LIBER PRIMVS. 17 

Hic avium cantus, labentis murmura rivi. ^f,.^^m^^^ Mn 
Vivitur exiguo melius; natura beatis ^15 

Omnibus esse dedit^ si quis cognoverit uti. ^ , ■) I 

Haec si nota forent^ frueremur simplice cultu^ ^ M" ^ ,>*J4 
Classica non gemerent^ non stridula fraxinus iret, 
Nec ventus quateret puppes nec machina muros. 

Crescebat scelerata sitis praedaeque recentis 220 
Incestus flagrabat amor, nullusque petendi 
Cogendive pudor: crebris periuria nectit 
Blanditiis; sociat perituro foedere dextras. 
Si semel e tantis poscenti quisque negasset, 
Effera praetumido quatiebat corda furore. 225 

Quae sic Gaetuli iaculo percussa leaena 
Aut Hyrcana premens raptorem belua partus 
Aut serpens calcata furit? lurata deorum 
Maiestas teritur; nusquam reverentia mensae. 
Non coniunx^ non ipse simul, non pignora caesa 230 
Sufficiunt odiis; non extinxisse propinquos^ 
Non notos egisse sat est; excindere cives . ^ ^ 
Funditus et nomen gentis delere laborat. K/ytj^ ^ 
Nec celeri perimit leto; crudelibus ante ^ 

Suppliciis fruitur; cruciatus, vincla, tenebras 235 

Dilato mucrone parat. Pro saevior ense 
Parcendi rabies concessaque vita dolori! 
Mors adeone parum est? Causis fallacibus instat^ 
Arguit attonitos se iudice. Cetera segnis, .^^^a ^^" 

Ad facinus velox, penitus regione remotas 2i'0' 

Impiger ire vias: non illum Sirius ardens 
Brumave Riphaeo stridens Aquilone retardat. 
Effera torquebant avidae praecordia curae, 
Effugeret ne quis gladios neu perderet ullum 
Augusto miserante nefas. Non flectitur annis, 245 
Non aetate labat: iuvenum rorantia coila 
Ante patrum vultus stricta cecidere securi; 
Ibat grandaevus nato moriente superstes 
Post trabeas exul. Quis prodere tanta relatu 
Funera, quis caedes possit deflere nefandas? 250 

CLA.VDIANI Opp., ed. Koch. 2 



18 CLAVDII CLAVDIANI 

Quid tale inmanes umquam gessisse feruntur 

Vel Sinis Isthmiaca pinu vel rupe profunda 

Sciron vel Phalaris tauro vel carcere Sylla? 

mites Diomedis equi! Busiridis arae 

Clementes! lam Cinna pius^ iam Spartace segnis 255 

Rufino coUatus eris! , 

Deiecerat omnes 
Occultis odiis terror tacitique sepultos 
Suspirant gemitus indignarique verentur. 
At non magnanimi virtus Stiliclionis eodem 
Fracta metu; solus medio sed turbine rerum 260 

Contra letiferos rictus contraque rapacem 
Movit tela feram^ volucris non praepete cursu 
Vectus equi, non Pegaseis adiutus habenis. ' 
Hic cunctis optata quies^ hic sola pericli 
' Turris erat clipeusque trucem porrectus in hostem, 
t^-^-^ Hic profugis sedes adversaque signa furori, 266 

Servandis hic castra bonis. 

Hucusque minatus 
Haerebat retroque fuga cedebat inerti: 
Haud secus hiberno tumidus cum vertice torrens 
Saxa rotat volvitque nemus pontesque revellit, 270 
Frangitur obiectu scopuli quaerensque meatum 
Spumat et inlisa montem circumtonat unda. 

' Qua dignum te laude feram, qui paene ruenti 
Lapsuroque tuos umeros obieceris orbi? 
Te nobis trepidae sidus ceu dulce carinae 275 

Ostendere dei, geminis quae lassa procellis 
Tunditur et victo trahitur iam caeca magistro. 
Inachius Rubro perhibetur in aequore Perseus 
Neptuni domuisse pecus^ sed tutior alis: 
Te non penna vehit; rigida cum Gorgone Perseus: 
Tu non vipereo defensus crine Medusae; 281 

lUum vilis amor suspensae virginis egit: 
Te Romana salus. Taceat superata vetustas, 
r Herculeos conferre tuis iam desinat actus. 
Vna Cleonaeum pascebat silva leonem; 285 



(IIL) IN HVFINVM LIBER PRLMVS. 19 

Arcadiae saltum vastabat dentibus unum 

Saeyus aper, tuque o cum pressa matre rebellis 

Non ultra Libyae fines^ Antaee^ nocebas^ 

Solaque fulmineo resonabat Creta iuvenco 

Lernaeamque virens obsederat bydra paludem. 290 

Hoc monstrum non una palus^ non una tremebat 

Insula^ sed Latia quidquid dicione subactum . 

Vivit^ et a primis Ganges borrebat Hiberis. j^^-w^ 

Hoc neque Geryon triplex nec turbidus Orci ^ 

lanitor aequabit nec si concurrat in unum 295 

Vis hydrae Scyllaeque fames et flamma Chimaerae. 

Certamen sublime diu^ sed moribus impar ^ -^^ %vH^' 
Virtutum scelerumque fuit. lugulare minatur: « i f\ ^i 
Tu probibes; ditem spoliat: tu reddis egenti; ^"^- KxU;^^,^ 
Eruit: instauras; accendit proelia: vincis. 300 

Ac velut infecto morbus crudescere caelo 
Incipiens primos pecudum depascitur artus^ 
Mox populos urbesque rapit ventisque perustis 
Corruptos Stygiam pestem desudat in amnes: 
Sic avidus praedo iam non per singula saevit. 305 
Sed sceptris inferre minas omnique perempto 
Milite Romanas ardet prosternere vires^ 
lamque Getas Histrumque movet Scythiamque receptat 
Auxilio traditque suas hostilibus armis 
Relliquias. Mixtis descendit Sarmata Dacis 310 

Et qui cornipedes in pocula vubierat audax 
Massagetes caesamque bibens Maeotin Alanus 
Membraque qui ferro gaudet pinxisse Gelonus, 
Rufino coUecta manus. Vetat ille domare 
Innectitque moras et congrua tempora diff*ert. 315 

Nam tua cum Geticas stravisset dextra catervas, 
Vlta ducis socii letum^ parsque una maneret 
Debilior facilisque capi^ tunc impius ille 
Proditor imperii coniuratusque Getarum 



287 cum pressa] scripsi; cumpressa, compressa. 314 do- 
mare] Birtius; domari. 

2* 



20 CLAVDII CLAVDIANI 

/ Distnlit instantes eluso principe pugnas 320 

Hunorum laturus opem, quos adfore bello 
Norat et invisis mox se coniungere castris. 

Est genus extremos Scythiae vergentis in ortus 
? |l Trans gelidum Tanain, quo non famosius uUum 

h Ml^-. Arctos alit. Turpes habitus obscaenaque visu 325 
Corpora; mens duro numquam cessura labori; 
Praeda cibus^ vitanda Ceres frontemque secari 
Ludus et occisos pulcbrum iurare parentes. 
Nec plus nubigenas duplex natura biformes 
Cognatis aptavit equis; acerrima nuUo 330 

Ordine mobiUtas insperatique recursus. 

' Quos tamen impavidus contra spumantis ad Hebri 
Tendis aquas^ sic ante tubas aciemque precatus: 
^MavorSj nubifero seu tu procumbis in Haemo 
^ ^ \^Seu te cana gelu Rhodope seu j-g ^ i ge M edo 335 

.^%fc|^ 'So Uicitatus Atho s seu caUgantia nigris 
^ ^ lUcibus Pangaea tenent, accingere mecum 
jW^-^ Et Thracas defende tuos. Si laetior adsit 
Gloria^ vestita spoUis donabere quercu'. 

Audiit iUa pater scopuUsque nivaUbus Haemi 340 
Surgit et hortatur celeres clamore ministros! 
^Fer galeam, BeUona, mihi nexusque rotarum 
Tende^ Pavor. Prenet rapidos Formido iugales. 
Festinas urgete manus. Meus ecce paratur 
Ad beUum StiUcho, qui me de more tropaeis 345 

Ditat et hostiles suspendit in arbore cristas. 
Communes semper Utui, communia nobis 
Signa canunt iunctoque sequor tentoria curru'. 
Sic fatus campo insiluit lateque fugatas 
Hinc StiUcho turmas, iUinc Gradivus agebat 350 

Et cUpeis et mole pares; stat cassis utrique 
Sidereis hirsuta iubis loricaque cursu 
Aestuat et largo saturatur vulnere cornus. 
Acrior interea voto muUisque Megaera 
Luxuriata maUs maestam deprendit in arce 355 

lustitiam diroque prior sic ore lacessit: 



(III.) IN RYFINVM LIBER PRIMYS. 21 

^En tibi prisca quies renovataque saecula rursus, 
Vt rebare, vigent? en nostra potentia cessit 
Nec locus est usquam Furiis? Huc lumina flecte. 
Adspice barbaricis iaceant quot moenia flammis, 360 
Quas mihi Rufinus strages quantumque cruoris 
Praebeat et quantis epulentur caedibus bydri. 
Linqrue homines sortemque meam^ pete sidera; notis 
Autfraini te redde plagis^ qua vergit in Austrum 
Signifer; aestivo sedes vicina Leoni 365 

lam pridem gelidaeque vacant confinia Librae. 
Atque utinam per magna sequi convexa liceret!' 

Diva refert: "^Non ulterius bacchabere demens. 
lam poenas tuus iste dabit^ iam debitus ultor 
Inminet, et^ terras qui nunc ipsumque fatigat 370 

Aethera, non vili moriens condetur harena. 
lamque aderit laeto promissus Honorius aevo ff '^''t-fftt- A 
\ Nec forti genitore minor nec fratre corusco, 

^^^vQui subiget Medos^ qui cuspide proteret Indos. 

^fjr^Sub iuga venturi reges; calcabitur asper p75 

J Phasis equo pontemque pati cogetur Araxes^ 

^ Tuque simul gravibus ferri religata catenis 

-^ Expellere die debellatasque draconum 

Tonsa comas imo barathri claudere recessu. 

Tum tellus communis erit, tum limite nuUo 380 >^ 

Discernetur ager; nec vomere sulcus adunco - % 

Findetur: subitis messor gaudebit aristis. 

Rorabunt querceta favis-, stagnantia passim 

Vina fiuent oleique lacus; nec murice tinctis 

Velleribus quaeretur honos^ sed sponte rubebunt 385 

Attonito pastore greges pontumque per omnem 

Ridebunt virides gemmis nascentibus algae'. 



t 



22 CLAVDII CLAVDIANI 



IN RUFINUM LIBER SECVNDVS. 

mCIPIT PHAEFATIO. 

(IV.) 

Pandite defensum reduces Helicona sorores^ 

Pandite; promissis iam licet ire choris: 
NuUa per Aonios hostilis bucina campos 

Carmina mugitu deteriore vetat. 
Tu quoque securis pulsa formidine Delphis 5 

Floribus ultorem, Delie, cinge tuum, 
NuUus Castalios latices et praescia fati 

Flumina polluto barbarus ore bibit. 

Alpheus late rubuit Siculumque per aequor 

Sanguineas belli rettulit unda notas 10 

Agnovitque novos absens Arethusa triumphos 

Et Greticam sensit teste cruore necem. tXiC ^AVl 

Inmensis^ Stilicho, succedant otia curis 

Et nostrae patiens corda remitte lyrae, 
Nec pudeat longos interrupisse labores 15 

Et tenuem Musis constituisse moram. 
Fertur et indomitus tandem post proelia Mavors 

Lassa per Odrysias fundere membra nives 
Oblitusque sui posita clementior hasta 

Pieriis aures pacificare modis. 20 



2 promissis] Birtnis; permissis. 



(V.) IN RVFINVM LIBER SECVNDVS. 23 



IN RVFINVM 

LIBER IL 

(V.) 

lam post edomitas Alpes defensaque regna 
Hegj)eriae merita complexus sede parentem 
Auctior adiecto fulgebat sidere mundus^ 
lamque tuis^ Stilicho^ Romana potentia curis 
Et rerum commissus apex^ tibi credita fratrum 5 

Utraque maiestas geminaeque exercitus aulae. 
Rufinus (neque enim patiuntur saeva quietem 
Crimina poUutaeque negant arescere fauces) 
Infandis iterum terras accendere bellis 
Inchoat et solito pacem vexare tumultu. 10 

Haec etiam secum: '^Quanam ratione tuebor 
Spem vitae fragilem? qua tot depellere fluctus 
Arte queam? Premor hinc odiis, hinc milite cingor. 
Heu quid agam? non arma mihi^ non principis uUus 
'Auxiliatur amor. Matura pericula surgunt 15 

Vndique et impositi radiant cervicibus enses. ^ 

Quid restat, nisi cuncta novo confundere luctu 
Insontesque meae populos miscere ruinae? 
Everso iuvat orbe mori; solacia leto 
Exitium commune dabit nec territus ante 20 

Discedam: cum luce simul linquenda potestas'. 

Haec fatus, ventis veluti si frena resolvat 
Aeolus^ abrupto gentes sic obice fudit 
Laxavitque viam bellis et, ne qua maneret 
Inmunis regio^ cladem divisit in orbem 25 

Disposuitque nefas. Alii per terga ferocis 
Danuvii solidata ruunt expertaque remos 
Prangunt stagna rotis; alii per Caspia claustra 
Armeniasque nives inopino tramite ducti 
Invadunt Orientis opes. lam pascua fumant 30 

Cappadocum volucrumque parens Argaeus equorum^ 



24 CLAVDII CLAVDIANI 

lam rubet altus Halys nec se defendit iniquo 
Monte Cilix. Syriae tractus vastantur amoeni 
Adsuetumque choris et laeta plebe canorum 
Proterit imbellem sonipes hostilis Orontem. 35 

Hinc planctus Asiae; Greticis Europa catervis 
Ludibrio praedaeque datur frondentis ad usg^ue , 
Dalmatiae fines: omnis quae mobile Ponti V<t|_{^ fd 
Aequor et Adriacas tellus interiacet undas 
Squalet inops pecudum^ nuUis habitata colonis, 40 
Instar anhelantis Libyae^ quae torrida semper 
Solibus humano nescit mansuescere cultu. 
Thessalus ardet ager; reticet pastore fugato 
Pelion; Emathias ignis populatur aristas. 
Nam plaga Pannoniae miserandaque moenia Thracum 
Arvaque Mysorum iam nuUi flebile damnum^ 46 

Sed cursus soUemnis erat campusque furori 
Expositus, sensumque malis detraxerat usus. 
Eheu qi^am brevibus pereunt ingentia fatis! 
Imperium tanto quaesitum sanguine^ tanto 50 

Servatum, quod mille ducum peperere labores^ 
Quod tantis Romana manus contexuit annis, 
Proditor unus iners angusto tempore vertit. 
)^^^ Vrbs etiam^ magnae quae ducitur aemula Romae 
Et Calchedonias contra despectat harenas^ 65 

lam non finitimo Martis terrore movetur, 
Sed propius lucere faces et rauca sonare 
Cornua vibratisque peti fastigia telis 
Adspicit. Hi vigili muros statione tueri^ 
Hi iunctis properant portus munire carinis. 60 

Obsessa tamen ille ferus laetatur in urbe 
Exultatque malis summaeque ex culmine turris 
Impia vicini cernit spectacula campi: 
Vinctas ire nurus^ hunc in vada proxima mergi 
Seminecem, hunc subito percussum vulnere labi 65 
Dum fugit^ hunc animam portis efflare sub ipsis; 
Nec canos prodesse seni puerique cruore 
Matemos undare sinus. Inmensa voluptas 



(V.) IN RYFINVxM LIBER SECYNDVS. 25 

Et risus plerumque subit; dolor afficit unus, 

Quod feriat non ipse manu. Videt omnia late 70 

Exceptis incensa suis et crimine tanto x^^ri?, ^ ?< K^ 

Luxuriat carumque sibi non abnuit hostem; ' 

lactabatque ultro^ quod soli castra paterent 

Sermonumque foret vicibus permissa potestas. 

Egregii quotiens exisset foederis auctor, ^^ ^A>Jd4jf 

Stipatur sociis^ circumque armata clientum 

Agmina privatis ibant famulantia signis; 

Ipse inter medios^ ne qua de parte relinquat 

Barbariem, revocat fulvas in pectora pelles 

Frenaque et inmanes pharetras arcusque sonoros 80 

Adsimulat mentemque palam proclamat amictu, 

Nec pudet Ausonios currus et iura regentem 

Sumere deformes ritus vestemque Getarum; 

Insignemque babitum Latii mutare coactae 

Maerent captivae pellito iudice leges. 85 

Quis populi tum vultus erat! quae murmura furtim! 
(Nam miseris ne flere quidem aut lenire dolorem 
CoUoquiis impune licet): ^Quonam usque feremus 
Exitiale iugum? durae quis terminus umquam 
Sortis erit? quis nos funesto turbine rerum 90 

Aut tantis solvet lacrimis^ quos barbarus illinc, 
Hinc Rufinus agit^ quibus arva fretumquenegatur? 
Magna quidem per rura lues^ sed maior oberrat 
Intra tecta timor. Tandem succurre ruenti Ot^i^^ivi, 

Heu patriae^ Stilicho! Dilecta hic pignora certej 95 
Hic domus^ hic thalamis primum geiaialibus omen^ lu.^ Vv.^ 
Hic tibi felices erexit regia taedas. 
Vel solus sperate veni. Te proelia viso 
Languescent avidique cadet dementia monstri'. 

Talibus urgetur discors Aurora procellis. lOO 

At Stilicho, Zephyris cum primum bruma remitti 
Et iuga diffusis nudari coepta pruinis, J^^k.^4^% v^^'- '-'^'^M: 
Partibus Italiae tuta sub pace relictis 
Vtraque castra movens Phoebi properabat ad ortus^ 
Gallica discretis Eoaque robora turmis 105 



iM. 



26 CLAVDir CLAVDIANI 

Amplexus. Numquain tantae dicione sub una 
Convenere manus nec tot discrimina vocum: 

¥^^ lUinc Armeniae vibratis crinibus alae 
Herbida coUectae faciU velamina nodo; 
Inde truces flavo comitantur vertice GaUi^ 110 

Quos Rliodanus velox^ Araris quos tardior ambit 
Et quos nascentes explorat gurgite Rhenus 
Quosque rigat retro pernicior unda Garunnae^ 

j Oceani pleno quotiens impeUitur aestu. 

/P* Mens eadem cunctis animique recentia ponunt 115 ^ 

r ^*"^ Vulnera; non odit victus victorve superbit. fC^^ 

Et quamvis praesens tumor et civiUa nuper 
Classica beUatrixque etiamnunc ira caleret, 
In ducis eximii conspiravere favorem. 
Haud aUter Xerxen toto simul orbe secutus 120 

Narratur rapuisse vagos exercitus amnes 
Et teUs umbrasse diem, cum classibus iret 
Per scopulos tectumque pedes contemneret aequor. 
Vix Alpes egressus erat nec iam amplius errat 
Barbarus adventumque timens se cogit in unam 125 
? Planitiem tutoque includit pascua gyro: 

^ ^.i Tum dupUci fossa non exuperabile vaUum 
^^' Asperat alternis sudibus murique locata 
In speciem caesis obtendit plaustra iuvencis. 

At procul exanguis Rufinum^ percuUt horror; 130 
Infectae paUore genae; stetit ore gelato 
Incertus peteretne fugam, veniamne subactus 
Posceret an fidos sese transferret in hostes. 
Quid nunc divitiae, quid fulvi vasta metaUi 
Congeries, quid purpureis effulta columnis 135 

Atria prolataeve iuvant ad sidera moles? 
Audit iter numeratque dies spatioque viarum 
Metitur vitam. Torquetur pace futura 
Nec recipit somnos et saepe cubiUbus amens 
Excutitur poenamque luit formidine poenae. 140 

Sed redit in faciem scelerumque inmane resumit 
Ingenium sacrasque fores praedivitis aulae 



(V.) IN EVFINVM LIBER SECVNDVS. 27 

Intrat et Arcadium mixto terrore precatur: i..' ^ 



i^rTis^mv^'^ 



Ter fratris regale iubar^ per facta parentis 
Aetherii floremque tui te deprecor aevi, ^^tfi^ yi 

Eripe me gladiis; liceat Stiliclionis iniquas 
Evitare minas. In nostram Gallia caedem 
Coniurata venit. Quidquid rigat ultima Tethys^ 
Extremos ultra volitat gens si qua Britannos^ 
Mota mihi. Tantis capiendi credimur armis; 150 

Tot signis unum petitur caput. Vnde cruoris 
Ista sitis? Greminum caeli sibi vindicat axem 
Et nuUum vult esse parem. Succumbere poscit 
Cuncta sibi: regit Italiam Libyamque coercet; 
Hispanis Gallisque iubet; non orbita solis^ 155 

Non illum natura capit. Quascumque paravit ^ ct2i 
Hic Augustus opes et quas post bella recepit^ h^]^^^- 
Solus habet^ possessa semel nec reddere curat. ' ' 

SciUcet ille quidem tranquilla pace fruatur; 
Nos premat obsidio. Quid Thracam invadere temptat? 
Deserat lUyricos fines; Eoa remittat 161 

Agmina; fraternas ex aequo dividat hastas 
Nec sceptri tantum fueris^ sed miUtis heres. 
Quodsi dissimulas nostrae succurrere morti 
Nec prohibere paras^ Manes et sidera testor: 165 

Haec cervix non sola cadet; miscebitur alter 
Sanguis; nec Stygias ferar incomitatus ad undas 
Nec mea securus ridebit funera victor!' 

Haec ubij dictatur facinus missusque repente 
Qui ferat extortas invito principe voces. 170 

Interea StiUcho iam laetior hoste propinquo 
Nec multo spatii distantibus aequore vaUis 
Pugnandi cupidas accendit voce cohortes. 
Armeniis frons laeva datur; per comua GaUos 
Dexteriora locat. Spumis ignescere frena^ 175 

Pulveris extoUi nimbos lateque videres 
Surgere purpureis undantes anguibus hastas 



A^^J^^ 



160 Thracam] scripsi; partem. 



28 CLAYDn CLAVDIANI 

Serpentumque vago caelum saevire volatu. 
Implet Thessaliam ferri nitor, antraque docti 
Comipedis teneroque amnis reptatus Achilli 180 

Et nemus Oetaeum radiat. Clamore nivalis 
Ossa tonat pulsoque fragor geminatur Olympo. 
Intumuit virtus et lucis prodigus arsit 
Impetus; haud illos rupes^ haud alta vetarent 
Flumina: praecipiti stravissent omnia cursu. 185 

Si tunc his animis acies coUata fuisset^ 
Prodita non tantas vidisset Graecia caedes^ 
Oppida semoto Pelopeia Marte vigerent^ 

, ^^Lr~ Starent Arcadiae, starent Lacedaemonis arces; 

^ "Non mare fumasset geminum flagrante Corintho' 190 
Nec fera Cecropiae traxissent vincula matres. 
lUa dies potuit nostris imponere finem 
Cladibus et sceleris causas auferre futuri. 

^ ; Invida pro quantum rapuit Fortuna triumphum! 
* p^ Inter equos interque tubas mandata feruntur 195 

A^ Regia et armati veniunt ductoris ad aures. 

Obstupuit; simul ira virum^ simul obruit ingens 
Maeror et ignavo tantum Ucuisse nocenti 
Miratur. Dubios anceps sententia volvit 
Eventus: peragat pugnas an fortia coepta 200 

Deserat? lUyricis ardet succurrere damnis; 
Praeceptis obstare timet. Reverentia frangit 
Virtutis stimulos: hinc publica commoda suadent^ 
Hinc metus invidiae. Tandem indignatus ad astra 
ExtoUit palmas et ab imo pectore fatur: 205 

"^Numina Romanis necdum satiata ruinisy 
Si iuvat imperium penitus de stirpe reveUi^ 
Vno si placuit deleri saecula lapsu^ 
Si piget humani generis: prorumpat in arva 
Libertas effrena maris vel Umite iusto 210 

Devius errantes Phaethon confundat habenas. 
Cur per Rufinum geritur? Procumbere mundum 
Hoc auctore pudet. Mediis revocamur ab armis 
(Pro dolor!) et strictos deponere cogimur enses. 



(V.) IN RVFINVM LIBER SECVNDVS. 29 

Vos, arsurae urbes perituraque moenia^ testor: 215 
Cedo equidem et miserum permitto casibus orbem. 
Plectite signa^ duces. Redeat iam miles Eous. 
Parendum est. Taceant litui. Prohibete sagittas. it 

Parcite contiguo — Rufinus praecipit! — bosti.' -^.A.-j 

His dictis omnes una fremuere manipli 220 

Quantum non Italo percussa Ceraunia fluctu^ 
Quantum non madidis elisa tonitrua Cauris^ 
Secernique negant ereptaque proelia poscunt, 
Insignemque ducem populus defendit uterque 
Et sibi quisque trahit. Magno certatur amore^ 225 
Alternamque fidem non inlaudata lacessit 
Seditio talique simul clamore queruntur: 

"^Quis mihi nudatos enses, quis tela lacertis 
Excutit et solvi curvatos imperat arcus? 
Quisnam audet stricto leges imponere ferro? 230 

Inflammata semel nescit mitescere virtus. 
lam mihi barbaricos sitientia pila cruores 
Sponte volant ultroque manus mucrone furenti 
Ducitur et siccum gladium vagina recusat. 
Non patiar. Semperne Getis discordia nostra 235 

Proderit? En iterum belli civilis imago! 
Quid consanguineas acies^ quid dividis olim 
Concordes aquilas? Non dissociabile corpus 
Coniunctumque sumus. Te qua libet ire sequemur. 
Te vel Hyperboreo damnatam sidere Thylen, 240 

Te vel ad incensas Libyae comitabor harenas.' j 

Indorum si stagna petas Rubrique recessus 
Litoris, auriferum veniam poturus Hydaspen; 
Si calcare Notum secretaque noscere Nili 
Nascentis iubeas^ mundum post terga relinquam; 245 
Et quocumque loco Stilicho tentoria figat^ 
Haec patria est.' 

Dux inde vetat: ^Desistite, quaeso, 
Atque avidam differte manum. Cadat iste minacis 
Invidiae cumulus. Non est victoria tanti, '^ 

Vt videar vicisse mihi. Vos fida iuventus 250 



30 CLAYDII CLAVDIANI 

Ite^ mei quondam socii/ Nec plura locutus 

Flexit iter: vacuo qualis discedit hiatu 

Impatiens remeare leo^ quem plurima cuspis 

Et pastorales pepulerunt igne catervae^ 

Inclinatque iubas demissaque lumina velat 255 

Et trepidas maesto rimatur murmure silvas. 

Vt sese legio vidit disiuncta relinqui^ 
Ingentem toUit gemitum galeasque solutis 
Vmectat lacrimis pressamque morantia vocem 
Thoracum validos pulsant suspiria nexus: 260 

^Tradimur^ heu^ tantumque sequi prohibemur amorem!' 
Exclamant. ^Spernisne tuas^ dux optime^ dextras^ 
Quas tibi victrices totiens Bellona probavit? 
Nos adeo viles? adeo felicior axis 
Hesperius^ meruit qui te rectore teneri? 265 

Quid nobis patriam, quid cara revisere tandem 
Pignora dilectosve iuvat coluisse penates? 
Te sine dulce nibil. lam formidata tjranni 
Tempestas subeunda mihi^ qui forte nefandas 
Clam parat insidias^ qui nos aut turpibus Hunis 270 
Aut impacatis famulos praebebit Alanis; 
Quamquam non adeo robur defecerit omne 
Tantave gestandi fuerit penuria ferri. 
Tu^ licet occiduo maneas sub cardine caeli, 
Tu mihi dux semper, Stilicbo^ nostramque vel absens 275 
Experiere fidem. Dabitur tibi debita pridem 
Victima: promissis longe placabere sacris.' 

Tristior Haemoniis miles digressus ab oris 
Tangebat Macetum fines murosque subibat^ 
Tbessalonica^ tuos. Sensu dolor baeret in alto 280 
Abditus et tacitas vindictae praestruit iras, 
Spectaturque favens odiis locus aptaque leto 
Tempora. Nec quisquam tanta de pube repertus^ 
Proderet incautis qui corda minantia verbis. 
Quae non posteritas^ quae non mirabitur aetas 285 



270 Clara] scripsi; iam. 



(V.) IN RVFINYM LIBER SECVNDVS. 31 

Tanti consiliuin vulgi potuisse taceri ft^ViiM 

Aut facinus tam grande tegi mentisque calorem 
Non sermone viae^ non inter pocula rumpi? 
Aequalis tantam tenuit constantia turbam 
Et fuit arcanum populo. Percurritur Haemus^ 290 
Deseritur Rhodope Thracumque per ardua tendunt, 
Donec ad Herculei perventum nominis urbem. 

Vt cessisse ducem^ propius venisse cohortes 
Cognita Rufino, magna cervice triumphat 
Omnia tuta ratus sceptrumque capessere fervet 295 
Et coniuratos hortatur voce clientes: 
^VicimuSj expulimus^ facilis iam copia regni. 
NuUus ab hoste timor. Quis enim^ quem poscere solum 
Horruit^ hunc tanto munitum milite vincat? 
Quis ferat armatum^ quem non superavit inermem? 300 
I nunc^ exitium nobis meditare remotus 
Incassum^ Stilicho^ dum nos longissima tellus 
Dividat et mediis Nereus interstrepat undis. 
Alpinas transire tibi me sospite rupes 
Haud dabitur. laculis illinc me figere tempta. 305 
Quaere ferox ensem, qui nostra ad moenia tendi 
Possit ab Italia. Non te documenta priorum, 
Non exempla vetant? quisnam conatus adire 
Has iactat vitasse manus? Detrusimus orbe 
Te medio tantisque simul spoliavimus armis. 310 

Nunc epulis tempus^ socii^ nunc larga parare 
Munera donandumque novis legionibus aurum! 
Opportuna meis oritur lux crastina votis. 
Quod nolit rex ipse velit iubeatque coactus 
In partem mihi regna dari. Contingat in uno 315 
Privati fugisse modum crimenque tyranni.' 

Talibus adclamat dictis infame nocentum 
Concilium^ qui perpetuis crevere rapinis 
Et quos una facit Rufino causa sodales : 
Inlicitum duxisse nihil; funesta tacere 320 

Nexus amicitiae. lamiam conubia laeti 
Despondent aliena sibi frustraque vicissim 



32 CLAVDII CLAVDIANI 

Promittunt^ quae quisque petat, quas devoret urbes. 

Coeperat humanos alto sopire labores 
Nox gremio^ nigrasque sopor diffuderat alas. 325 

lUe diu curis animum stimulantibus aegre 
Labitur in somnos. Toto vix corde quierat^ 
Ecce videt diras adludere protinus umbras, 
Quas dedit ipse neci; quarum quae clarior una 
Visa loqui: Tro! surge toro. Quid plurima volvis 330 
Anxius? Haec requiem rebus finemque labori 
Adlatura dies: omni iam plebe redibis 
Altior et laeti manibus portabere vulgi.' 
Has canit ambages. Occulto fallitur ille 
Omine nec capitis sentit praesagia fixi. 335 

lam summum radiis stringebat Lucifer Haemum 
a^^ Festinamque rotam solito properantior urget 
Tandem Rufini visurus funera Titan: 
Desiluit stratis densaeque capacia turbae 
Atria regifico iussit splendere paratu 340 

Exceptura dapes et, quod post vota daretur, 
InscTJipi propriis aurum fatale figuris. 
Ipse salutatum reduces post proelia turmas 
lam regale tumens et principe celsior ibat 
CoUaque femineo solvebat moUia gestu 345 

Imperii certus, tegeret ceu purpura dudum 
Corpus et ardentes ambirent tempora gemmae. 
I^ Vrbis ab angusto tractu^ qua vergit in Austrum, 

i^.,^^jj>^ Planities vicina patet: nam cetera pontus 

Circuit exiguo dirimi se Hmite passus. 350 

Hic ultrix acies ornatu lucida Martis 

ExpUcuit cuneos. Pedites in parte sinistra 

Consistunt. Equites iUinc poscentia cursum 

Ora reluctantur pressis sedare lupatis; 

Hinc aUi saevum cristato vertice nutant 355^ 

Et tremulos umeris gaudent vibrare colores/ 

Quos operit formatque cbalybs; coniuncta per artem 

FlexiUs inductis animatur lamina membris; 

Horribiles visu: credas simulacra moveri 



(V.) IN HVFINVM LIBER SECVNDVS. , 33 

Ferrea cognatoque yiros spirare metallo. 360 

Par vestitus equis: ferrata fronte minantur 
Ferratosque levant securi vulneris armos. 
Diviso stat quisque loco. Metuenda voluptas 
Cernenti pulcherque timor^ spirisque remissis 
Mansuescunt varii vento cessante dracones. 365 

Augustus veneranda prior vexilla salutat. 
Rufinus sequitur^ quo fallere cuncta solebat 
Callidus adfatu^ devotaque brachia laudat; 
Nomine quemque vocat; natos patresque reversis 
Nuntiat incolumes. lUi dum plurima ficto 370 

Certatim sermone petunt^ extendere longos 
A tergo flexus insperatoque suprema 
Circuitu sociare parant; decrescere campus 
Incipit, et clipeis in se redeuntia iunctis 
Curvo paulatim sinuantur cornua ductu 375 

(Sic ligat inmensa virides indagine saltus 
Venator; sic attonitos ad litora pisces 
Aequoreus populator agit rarosque plagarum 
Contrahit anfractus et hiantes coUigit oras). 
Excludunt alios. Cingi se fervidus iUe 380 

Nescit adhuc graviterque adprensa veste morantem 
Increpat Augustum: scandat subHme tribunal^ 
Participem sceptri^ socium declaret honoris — 
Cum subito stringunt gladios; vox desuper ingens ,%,.,.,j,,,K 
Infremuit: ^Nobis etiam^ deterrime^ nobis 385 

Sperasti famulas imponere posse catenas? 
Vnde redi nescis? Patiarne audire sateUes^ 
Qui leges aUis Ubertatemque reduxi? 
Bis domitum civile nefas^ bis rupimus Alpes. 
Tot nos beUa docent nuUi servire tyranno.' 390 

Deriguit. Spes nuUa fugae; seges undique ferri 
Circumfusa micat; dextra laevaque revinctus 
Haesit et ensiferae stupuit rumore coronae, 
Vt fera^ quae nuper montes amisit avitos 



393 rumore] Jeepius; mucrone. 
Clavdiani Opp., M/ i^o^ii. 



34 CLAVDII CLAVDIANI 

Altorumque exul nemorum damnatur harenae 395 

Muneribus^ commota ruit; vir murmure contra 
Hortatur nixusque genu yenabula tendit; 
lUa pavet strepitus cuneosque erecta theatri 
Respicit et tanti miratur sibila vulgi. 

Vnus per medios audendi pronior ense 400 

Prosilit exerto dictisque et yulnere torvus 
Impetit: 'Hac Stilicho^ quem iactas pellere^ dextra 
Te ferit; boc absens invadit viscera ferro/ 
Sic fatur meritoque latus transverberat ictu. 

Felix illa manus^ talem quae prima cruorem 405 .. | 
Hauserit et fessi poenam libaverit orbis! >c a^ll* 

Mox omnes laniant hastis artusque trementes -'n^ 

Dilacerant; uno tot corpore tela tepescunt 
Et non infecto puduit mucrone reverti. 
Hi vultus avidos et adhuc spirantia vellunt 410 

Lumina^ truncatos alii rapuere lacertos. 
Amputat ille pedes^ umerum quatit ille solutis 
Nexibus; bic fracti reserat curvamina dorsi; 
Hic iecur^ hic cordis fibras^ hic pandit anhelas 
Pulmonis latebras. Spatium non invenit ira 415 

Nec locus est odiis. Consumpto funere vix tum 
Deseritur sparsumque perit per tela cadaver. 
Sic mons Aonius rubuit^ cum Penthea ferrent 
Maenades aut subito mutatum Actaeona cornu 
Traderet insanis Latonia visa Molossis. 420 

Criminibusne tuis credis^ Fortuna^ mederi 
Et male donatum certas aequare favorem 
Suppliciis? Vna tot milia morte rependis. 
Eversis agedum Rufinum divide terris. 
Da caput Odrysiis, truncum mereantur Achivi. 425 
Quid reliquis dabitur? nec singula membra peremptis 
Sufficiunt populis. 

Vacuo plebs undique muro 
lam secura fiuit; senibus non obstitit aetas 
Virginibusve pudor; viduae^ quibus ille maritos 
Abstulit^ orbataeque ruunt ad gaudia matres 430 



(V.) m RYFINVM LIBER SECVNDVS. 35 

Insultantque alacres. Laceros iuvat ire per artus 
Pressaque calcato vestigia sanguine tingui. 
Nec minus adsiduis flagrant elidere saxis 
Prodigiale caput^ quod iam de cuspide summa 
Nutabat digna rediens ad moenia pompa. 435 

Dextera quin etiam ludo concessa vagatur 
Aera petens poenasque animi persolvit avari 
Terribili lucro vivosque imitata retentus 
Cogitur adductis digitos inflectere nervis. 

Desinat elatis quisquam confidere rebus 440 

Instabilesque deos ac lubrica numina discat. 
lUa manuSj quae sceptra sibi gestanda parabat^ 
Cuius se totiens summisit ad oscula supplex 
Nobilitas^ inbumata diu miseroque revulsa 
Corpore feralem quaestum post fata reposcit. 445 

Adspiciat quisquis nimium sublata secundis 
CoUa gerit: triviis calcandus spargitur ecce^ 
Qui sibi pyramidas^ qui non cedentia templis 
Ornatura suos extruxit culmina manes^ 
Et qui Sidonio velari credidit ostro^ 450 

Nudus pascit aves. lacet en^ qui possidet orbem, 
Exiguae telluris inops et pulvere raro 
Per partes tegitur nusquam totiensque sepultus. 

Senserunt convexa necem tellusque nefandum 
Amolitur onus iam respirantibus astris. 455 

Infernos gravat umbra lacus. Pater Aeacus horret 
Intrantemque etiam latratu Cerberus urget. 
Tunc animae^ quas ille fero sub iure peremit^ 
Circumstant nigrique trabunt ad iudicis urnam 
Infesto fremitu: veluti pastoris in ora 460 

Commotae glomerantur apes^ qui dulcia raptu 
Mella vebit^ pennasque cient et spicula tendunt 
Et tenuis saxi per propugnacula cinctae 
Rimosam patriam dilectaque pumicis antra 
Defendunt pronoque favos examine velant. 465 

Est locus infaustis quo conciliantur in unum 
Cocytos Pblegethonque vadis; inamoenus uterque 



li 



36 CLAVDII CLAVDIANI 

Alveus; liic volvit lacrimas, liic igne redundat. 

Turris per geminos, flammis vicinior^ amnes 

Porrigitur solidoque rigens adamante sinistrum 470 

Proluit igne latus; dextro Cocytia findit 

Aequora triste gemens et fletu concita plangit. 

Huc post emeritam mortalia saecula vitam 

Deveniunt. Ibi nuUa manent discrimina fati, 

NuUus honos vanoque exutum nomine regem 475 

Proturbat plebeius egens. Quaesitor in alto 

Conspicuus solio pertemptat crimina Minos 

Et iustis dirimit sontes. Quos noUe fateri 

Viderit, ad rigidi transmittit verbera fratris. 

Nam iuxta Rhadamantbys agit. Cum gesta superni 480 

Curriculi totosque diu perspexerit actus^ 

Exaequat damnum meritis et muta ferarum 

Cogit vincla pati. Truculentos ingerit ursis 

Praedonesque lupis; fallaces vulpibus addit. 

At qui desidia semper vinoque gravatus^ 485 

Indulgens Veneri^ voluit torpescere luxu^ 

Hunc suis inmundi pingues detrudit in artus. 

Qui iusto plus esse loquax arcanaque suevit 

Prodere, piscosas fertur victurus in undas^ 

Vt nimiam pensent aeterna silentia vocem. 490 

Quos ubi per varias annis ter mille figuras 

Egit^ Letbaeo purgatos flumine tandem 

Rursus ad bumanae revocat primordia formae. 

Tum quoque, dum lites Stygiique negotia solvit 
Dura fori veteresque reos ex ordine quaerit, 495 

Rufinum procul ecce notat visuque severo 
Lustrat et ex imo concussa sede profatur: 

^Huc superum labes^ buc insatiabilis auri 
Proluvies pretioque nihil non ause parato^ 
, Quodque mihi summum scelus est^ huc improbe 
M-' legum 500 

Venditor^ Arctoi stimulator perfide Martis! 
Cuius ob innumeras strages angustus Averni 
lam sinus et plena lassatur portitor alno. 



(V.) IN RVFINVM LIBER SECVNDVS. 37 

Quid demens manifesta negas? En pectus inustae 
Deformant maculae vitiisque inolevit imago 506 

Nec sese commissa tegunt. Genus omne dolorum 
In te ferre libet: dubio tibi pendula rupes 
Inmineat lapsu^ volucer te torqueat axis^ 
Te refugi fallant latices atque ore natanti 
Arescat decepta sitis, dapibusque relictis 510 

In tua mansurus migret praecordia vultur. 
Quamquam omnes alii, quos liaec tormenta fatigant, 
Pars quota sunt^ Rufine^ tui! Quid tale vel audax 
Fulmine Salmoneus vel lingua Tantalus egit 
Aut inconsulto Tityos deliquit amore? 515 

Cunctorum si facta simul iungantur in unum^ 
Praecedes numero. Cui tanta piacula quisquam 
Supplicio conferre valet? quid denique dignum 
Omnibus inveniam^ vincant cum singula poenas? 
ToUite de mediis animarum dedecus umbris. 520 

Adspexisse sat est. Oculis iam parcite nostris 
Et Ditis purgate domos. Agitate flagellis 
Trans Styga^ trans Erebum^ vacuo mandate barathro 
Infra Titanum tenebras infraque recessus 
Tartareos ipsumque Chaos^ qua noctis opacae 525 

Pundamenta latent; praeceps ibi mersus anbelet^ 
Dum rotat astra polus^ feriunt dum litora venti.' 



525 ipsumque] Birtius; nostrumque. 



DE BELLO GILDONICO 

LIBER I. 

(XV.) 

Redditus imperiis Auster subiectaque rursus 
Alterius conyexa poli. Rectore sub uno 
Conspirat geminus frenis communibus orbis. 
lunximus Europen Libyae. Concordia fratrum 
Plena redit. Patriis solum quod defuit armis^ 5 

Tertius occubuit nati virtute tyrannus. ^ 
Horret adhuc animus manifestaque gaudia differt^ 
Dum stupet et tanto cunctatur credere voto. 
Necdum Cinypbias exercitus attigit oras: 
lam domitus Gildo. NuUis victoria nodis 10 

Haesitj non spatio terrae, non obice ponti. 
Congressum profugum captum vox nuntiat una 
Rumoremque sui praevenit laurea belli. 
Quo^ precor^ haec effecta deo? Robusta vetusque 
Tempore tam parvo potuit dementia vinci: 15 

Quem veniens indixit hiems^ ver perculit hostem. 

Exitium iam Roma timens et fessa negatis 
Frugibus ad rapidi limen tendebat Olympi 
Non solito vultu nec qualis iura Britannis 
Dividit aut trepidos summittit fascibus Indos. . 20 
Vox tenuis tardique gradus oculique iacentes 
Interius; fugere genae; ieiuna lacertos 
Exedit macies. Vmeris vix sustinet aegris 
Squalentem clipeum; laxata casside prodit 
Canitiem plenamque trahit rubiginis hastam. 25 

Attigit ut tandem caelum genibusque Tonantis 
Procubuit^ tales orditur maesta querellas: 



(XV.) DE BELLO GILDONICO LIBER PRIMVS. 39 

^Si mea mansuris meruerunt moenia nasci, 
luppiter^ auguriis^ si stant inmota Sibyllae 
Carmina^ Tarpeias si necdum respuis arces: 30 

Advenio supplex^ non ut proculcet Araxen 
Consul oyans nostraeve premant pharetrata secures 
Susa^ nec ut Rubris aquilas figamus harenis. 
Haec nobis^ haec ante dabas; nunc pabula tantum 
Roma precor. Miserere tuae^ pater optime^ gentis^ 35 
Extremam defende famem. Satiavimus iram 
Si qua fuit; lugenda Getis et flenda Suebis 
Hausimus; ipsa meos horreret Parthia casus. 
Quid referam morbive luem tumulosve repletos 
Stragibus et crebras corrupto sidere mortes? 40 

Aut fluvium per tecta vagum summisque minatum 
CoUibus? Ingentes vexi summersa carinas 
Remorumque sonos et Pyrrhae saecula sensi. 

^Ei mihi^ quo Latiae vires urbisque potestas 
Decidit! in qualem paulatim fluximus umbram! 45 
Armato quondam populo patrumque vigebam 
Conciliis; domui terras urbesque revinxi 
Legibus: ad solem victrix utrumque cucurri. 
Postquam iura ferox in se communia Caesar 
Transtulit et lapsi mores desuetaque priscis 50 

Artibus in gremium pacis servile recessi^ 
Tot mihi pro meritis Libyam Nilumque dedere^ 
Vt dominam plebem bellatoremque senatum 
Classibus aestivis alerent geminoque vicissim 
Litore diversi complerent horrea venti. 55 

Stabat certa salus: Memphis si forte negasset, 
Pensabam Pharium Gaetulis messibus annum^ 
Frugiferas certare rates lateque videbam 
Punica Niliacis concurrere carbasa velis. 
Cum subiit par Roma mihi divisaque sumpsit 60 

Aequales Aurora togas, Aegyptia rura 
In partem cessere novae. Spes unica nobis 
Restabat Libyae^ quae vix aegreque fovebat; 
Solo ducta Noto^ numquam secura futuri^ 



40 CLAVDII CLAVDIANI 

Semper inops, ventique fidem poscebat et anni. 65 

Hanc quoque nunc Grildo rapuit sub fine cadentis 

Autumni. Pavido metimur caerula voto^ 

Puppis si qua venit, si quid fortasse potenti 

Vel pudor extorsit domino vel praeda reliquit. 

Pascimur arbitrio Mauri nec debita reddi^ 70 

Sed sua concedi iactat gaudetque diurnos 

Vt famulae praebere cibos vitamque famemque 

Librat barbarico fastu vulgique superbit 

Fletibus et tantae suspendit fata ruinae. 

Romuleas vendit segetes et possidet arva 75 

Vulneribus quaesita meis. Ideone tot annos 

Plebile cum tumida bellum Carthagine gessi? 

Idcirco voluit contempta luce reverti 

Regulus? hoc damnis, genitor, Cannensibus emi? 

Incassum totiens lituis navalibus arsit 80 

Hispanum Siculumque fretum vastataque tellus 

Totque duces caesi ruptaque emissus ab Alpe 

Poenus et attonitae iam proximus Hannibal urbi? 

Scilicet ut domitis frueretur barbarus Afris, 

Muro sustinui Martem noctesque cruentas 85 

CoUina pro turre tuli? Gildonis ad usum 

Carthago ter victa ruit? Hoc mille gementis 

Italiae clades impensaque saecula bellis^ 

Hoc Fabius fortisque mihi Marcellus agebant^ 

Vt Gildo cumularet opes? Haurire venena 90 

Compulimus dirum Syphacem fractumque Metello 

Traximus inmanem Marii sub vincla lugurtham^ 

Et Numidae Gildonis erunt? Pro funera tanta^ 

Pro labor! in Bocchi regnum sudavit uterque 

Scipio. Romano vicistis sanguine Mauri. 95 

lUe diu miles populus^ qui praefuit orbi, 

Qui trabeas et sceptra dabat^ quem semper in armis 

Horribilem gentes^ placidum sensere subactae^ 

Nunc inhonorus egens perfert miserabile pacis 

Supplicium nuUoque palam circumdatus hoste loo 

Obsessi discrimen habet. Per singula letum - 



(XV.) DE BELLO GILDONICO LIBER PRIMVS. 41 

Impendet momenta mihi dubitandaque pauci 
Praescribunt alimenta dies. Heu prospera fata! 
Quid mibi septenos montes turbamque dedistis^ 
Quae parvo non possit ali? Felicior essem 105 

Angustis opibus; mallem tolerare Sabinos 
Et Veios; brevior duxi securius aevum. 
Ipsa nocet moles. Vtinam remeare liceret 
Ad veteres fines et moenia pauperis Anci. 
Sufficerent Etrusca mihi Campanaque culta iio 

Et Quincti Curiique seges^ patriaeque petenti 
Rusticus inferret proprias dictator aristas. 

"^Nunc quid agam? Libyam Gildo tenet, altera 

Nilum. 
Ast ego, quae terras umeris pontumque subegi^ 
Deseror: emeritae iam praemia nuUa senectae. 115 
Di^ quibus iratis crevi, succurrite tandem^ 
Exorate patrem; tuque o si sponte per altum 
Vecta Palatinis mutasti coUibus Idam 
Praelatoque lavas Pbrygios Almone leones^ 
Maternis precibus natum iam fiecte^ Cybebe. 120 

Sin prohibent Parcae falsisque elusa vetustas 
AuspiciiSj aUo saltem prosternite casu 
Et poenae mutate genus. Porsenna reducat 
Tarquinios; renovet ferales AUia pugnas; 
Me potius saevi manibus permittite Pyrrbi, 125 

Me Senonum furiis, Brenni me reddite fiammis. 
Cuncta fame leviora mihi.' 

Sic fata refusis 
Obticuit lacrimis. Mater Cytherea parensque 
Flet Mavors sanctaeque memor Tritonia Vestae^ 
Nec Cybele sicco nec stabat lumine luno. 130 

Maerent indigetes et si quos Roma recepit 
Aut dedit ipsa deos. Genitor iam corde remitti 
Coeperat et sacrum dextra sedare tumultum^ 
Cum procul insanis quatiens ululatibus axem 

120 Cybebe] cybele. 



42 CLAVDII CLAVDIANI 

Et contusa genas mediis adparet in astris 135 

Africa: rescissae vestes et spicea passim 
Serta iacent; lacero crinales vertice dentes 
Et fractum pendebat ebur^ talique superbas 
Inrupit clamore fores: 

^Quid magne moraris 
luppiter avulso nexu pelagique solutis 140 

Legibus iratum populis ininittere fratrem? 
Mergi prima peto; veniant praerupta Pachyno 
Aequora^ laxatis subsidant Syrtibus urbes. 
Si mihi Gildonem nequeunt abducere fata^ 
Me rape Gildoni. Pelicior illa perustae 145 

Pars Libyae^ nimio quae se munita calore 
Defendit tantique vacat secura tyranni. 
Crescat zona rubens; medius flagrantis Olympi 
Me quoque limes agat; melius deserta iacebo 
Vomeris impatiens. Pulsis dominentur aristis 150 

Dipsades et sitiens attoUat glaeba cerastas. 
Quid me temperies iuvit? quid mitior aether? 
Gildoni fecunda fui. lam solis habenae 
Bis senas torquent hiemes^ cervicibus ex quo 
Haeret triste iugum. Nostris iam luctibus ille 155 
Consenuit regnumque sibi tot vindicat annos. 
Atque utinam regnum! Privato iure tenemur 
Exigui specie fundi. Quod Nilus et Atlas 
Dissidet^ occiduis quod Gadibus arida Barce 
Quodque Paraetonio secedit litore Tingi^ 160 

Hoc sibi transcripsit proprium. Pars tertia mundi 
Vnius praedonis ager. 

^Distantibus idem 
Inter se vitiis cinctus: quodcumque profunda 
Traxit avaritia^ luxu peiore refundit. 
Instat terribilis vivis^ morientibus heres^ 165 

Virginibus raptor^ thalamis obscaenus adulter. 
NuUa quies: oritur praeda cessante libido^ 



160 TingiJ pingais; ganges. 



(XV.) DE BELLO GILDONICO LIBER PRIMVS. 43 

Divitibusque dies et nox metuenda maritis. 
Quisquis vel locuples pulclira vel coniuge notus^ 
Crimine pulsatur falso; si crimina desunt^ 170 

Accitus conviva perit. Mors nulla refugit 
Artificem: varios sucos spumasque requirit 
Serpentum virides et adhuc ignota novercis 
Gramina. Si quisquam vultu praesentia damnet 
Liberiusve gemat^ dapibus crudelis in ipsis 175 

Emicat ad nutum stricto mucrone minister. 
Fixus quisque toro tacita formidine libat 
Carnifices epulas incertaque pocula pallens 
Haurit et intentos capiti circumspicit enses. 
Splendet Tartareo furialis mensa paratu 180 

Caede madens^ atrox gladio, suspecta veneno. 
Vt vino calefacta Venus^ tum saevior ardet 
Luxuries^ mixtis redolens unguenta coronis: 
Crinitos inter famulos pubemque canoram 
Orbatas iubet ire nurus nuperque peremptis 185 

Adridere viris. Phalarim tormentaque flammae 
Profuit et Siculi mugitus ferre iuvenci 
Quam tales audire cboros. Nec damna pudoris 
Turpia sufficiunt: Mauris clarissima quaeque 
Fastidita datur. Media Carthagine ductae 190 

Barbara Sidoniae subeunt conubia matres; 
Aethiopem nobis generum^ Nasamona maritum 
Ingerit; exterret cunabula discolor infans. 
His fretus sociis ipso iam principe maior 
Incedit; peditum praecurrunt agmina longe; 195 

Circumdant equitum turmae regesque clientes^ 
Quos nostris ditat spoliis. Proturbat avita 
Quemque domo; veteres detrudit rure colonos. 
Exiliis dispersa feror. Numquamne reverti 
Fas erit errantesque solo iam reddere cives?^ 200 

Iret adhuc in verba dolor^ ni luppiter alto 
Coepisset solio (voces adamante notabat 



183 redolens] scripsi; redolent. 



44 CLAVDII CLAVDIANI 

Atropos et Lacliesis iungebat stamina dictis): 
^Nec te^ Roma^ diu nec te patiemur inultam^ 
Africa. Communem prosternet Honorius hostem. 205 
Pergite securae. Vestrum vis nulla tenorem 
Separat et soli famulabitur Africa Romae.' 

Dixit et adflavit Romam meliore iuventa. 
Continuo redit ille vigor seniique colorem 
Mutavere comae. Solidatam crista resurgens 210 

Erexit galeam clipeique recanduit orbis 
Et levis excussa micuit rubigine cornus. 

Ymentes iam noctis equos Lethaeaque Somnus 
Prena regens tacito volvebat sidera curru. 
lam duo divorum proceres^ maiorque minorque 215 
Theodosii, pacem laturi gentibus ibant, 
Qui lovis arcanos monitus mandataque ferrent 
Pratribus et geminis sancirent foedera regnis: 
Sic cum praecipites artem vicere procellae 
Adsiduoque gemens undarum verbere nutat 220 

Descensura ratis^ caeca sub nocte vocati 
Naufraga Ledaei sustentant vela Lacones. 
Circulus ut patuit Lunae^ secuere meatus 
Diversos: Italas senior tendebat in oras; 
At pater^ intrantem Pontum qua Bosphorus artat^ 225 
Arcadii thalamis urbique inlapsus Eoae. 
Quem simulac vidit natus (nam clara nitebat 
Cynthia)^ permixto tremuerunt gaudia fletu 
Complexuque fovens^ quos non speraverat^ artus 
^O mihi post Alpes nunc primum reddite^ dixit^ 230 
Vnde tuis optatus ades? da tangere dextram, 
Qua gentes cecidere ferae. Quis tale removit 
Praesidium terris? Vt te mortalia pridem 
Implorant longeque pium fortemque requirunt!' 

Cui pater in tales rupit suspiria voces: 235 

^Hoc erat? in fratres medio discordia Mauro 
Nascitur et mundus germanaque dissidet aula? 
Gildonisne salus tanti sit palma furoris? 
Scilicet egregius morum magnoque tuendus 



(XV.) DE BELLO GILDONICO LIBER PRIMVS. 45 

Et cuius meritis pietas in fratre recedat! 240 

Ijifirmo genitore, vide^ civile calebat 

Dis6i3ium; dubio stabant Romana sub ictu; 

Quis procul Armenius vel quis Maeotide ripa 

Rex ignotus agit^ qui me non iuvit euntem 

Auxilio? Fovere Gretae^ venere Geloni. 245 

Solus at hic non puppe data, non milite misso 

Subsedit fluitante fide. Si signa petisset 

Obvia^ detecto summissius hoste dolerem: 

Restitit in speculis fati turbaque reductus «-^£0, 

Libravit geminas eventu iudice vires 250 

Ad rerum momenta cliens seseque daturus 

Victori; fortuna simul cum mente pependit. 

si non cupidis essem praereptus ab astris^ 

Exemplum sequerer TuUi laniandaque dumis 

Impia diversis aptarem membra quadrigis. 255 

Germani nunc usque tui responsa colebat: 

En iterum calcat. Tali te credere monstro 

Post patrem fratremque paras? Sed magna rependit 

Inque tuam sortem numerosas transtulit urbes! 

Ergo fas pretio cedet? mercede placebit 260 

Proditio? Taceo^ laesi quod transfuga fratris^ 

Quod levis ingenio. Quamvis discrimine summo 

Proditor adportet suspensa morte salutem: 

Numquam gratus erit. Damnamus luce reperta 

Perfidiam nec nos patimur committere tali. 265 

Hoc genus emptori cives cum moenibus oflfert, 

Hoc vendit patriam. Plerique in tempus abusi 

Mox odere tamen: tenuit sic Graia Philippus 

Oppida; Pellaeo libertas concidit auro. 

Romani scelerum semper sprevere ministros. 270 

Noxia poUicitum domino miscere venena 

Fabricius regi nudata fraude remisit^ 

Infesto quem Marte petit, beUumque negavit 

Per famuli patrare nefas, ductosque CamiUus 

241 InfirmoJ Birtius; in primo. 



46 CLAVDII CLAVDIANI 

Trans murum pueros obsessae reddidit urbi. 275 

"^Traduntur poenis alii^ cum proelia toUunt; 
Hic manet ut moveat? Quod respuit alter in bostem^ 
Suscipis in fratrem? Longi pro dedecus aevi! 
Cui placet^ australes Gildo condonat babenas 
Tantaque mutatos sequitur provincia mores. 280 

Quaslibet ad partes animus nutaverit anceps^ 
Transfundit secum Libyam refluumque malignus 
Commodat imperium. Mauri fuit Africa munus. 
ToUite Massylas fraudes^ removete bilingues 
Insidias et verba soli spirantia virus. 285 

Ne consanguineis certetur comminus armis^ 
Ne^ precor. Haec trucibus Tliebis^ baec digna Mycenis; 
In Mauros hoc crimen eat. 

^Quid noster iniquum 
Molitur Stilicho? quando non ille iubenti 
Paruit? An quisquam nobis devinctior extat? 290 
Vt sileam varios mecum quos gesserit actus^ 
Quae vidi post fata^ loquar. Cum divus abirem/ 
Res incompositas (fateor) tumidasque reliqui. 
Stringebat vetitos etiamnum exercitus enses 
Alpinis odiis^ alternaque iurgia victi 295 

Victoresque dabant. Vix haec amentia nostris 
Excubiis^ nedum puero rectore quiesset. 
Heu quantum timui vobis^ quid libera tanti 
Militis auderet moles^ cum patre remoto 
Ferveret iam laeta novis. Dissensus acerbus 300 

Et gravior consensus erat. Tunc ipse paterna 
Successit pietate mibi tenerumque rudemque 
Fovit et in veros eduxit principis annos^ 
Rufinumque tibi^ quem tu tremuisse fateris^ 
Depulit. Hunc solum memorem solumque fidelem 305 
Experior. Volui si quid^ dum vita maneret^ 
Aut visus voluisse^ gerit; venerabilis illi 
Ceu praesens numenque vocor. Si tanta recusas. 



299 patre remoto] sm^s^'; carcere moto, ceca remoto. 



(XV.) DE BELLO GILDONICO LIBER PRIMVS. 47 

At soceri reverere faces^ at respice fratris 
Conubium pignusque meae regale Serenae. 310 

Debueras etiam fraternis obvius ire 
Hostibus^ ille tuis. Quae gens^ quis Rhenus et Hister 
Vos opibus iunctos conspirantesque tuKsset? 
Sed tantum permitte^ cadat. Nil poscimus ultra. 
IUe licet sese praetentis Syrtibus armet 315 

Oppositoque Atlante tegat^ licet arva referta 
Anguibus et solis medios obiecerit aestus: 
Novi consilium^ novi Stilicbonis in omnes 
Aequalem casus animum: penetrabit harenas^ 
Inveniet virtute viam.' 

Sic divus et inde 320 

Sic natus: ^lussis^ genitor^ parebitur ultro. 
Amplector praecepta libens^ nec carior alter 
Cognato Stilichone mihi. Commissa profanus 
IUe luat; redeat iam tutior Africa fratri.' 
' Talia dum longo secum sermone retexunt^ 325 

Hesperiam pervenit avus castumque cubile 
Ingreditur^ Tyrio quo fusus Honorius ostro r^xct^MJk^Au^ 
Carpebat teneros Maria cum coniuge somnos. 
Adsistit capiti; tunc sic per somnia fatur: 

^Tantane devictos tenuit fiducia Mauros^ 330 

Care nepos? Iterum post me coniurat in arma 
Progenies vesana lubae bellumque resumit 
Victoris cum stirpe sui? Pirmumne iacentem 
Obliti Libyam nostro sudore receptam 
Rursus habent? ausus Latio contendere Gildo 335 
Germani nec fata timet? Nunc ire profecto^ 
Nipic vellem notosque senex ostendere vultus: 
Nonne meam fugiet Maurus cum viderit umbram? 
Quid dubitas? exurger toris^ invade rebellem, 
Captivum mihi redde meum. Desiste morari. 340 

Hoc generi fatale tuo: dum sanguis in orbe 
Noster erit^ semper pallebit regia Bocchi. 
lungantur spoliis Firmi Gildonis opiiua; 
Exornet geminos Maurusia laurea currus; 



48 CLAVDII CLAVDIANI 

Vna domus totiens una de gente triumphet. 345 

Di bene^ quod tantis interlabentibus annis 
Servati Firmusque mibi fraterque nepoti/ 
Dixit et adfiatus vicino sole refugit. 

At iuuenem stimulis inmanibus aemula virtus 
Exacuit; iam puppe vehi^ iam stagna secare 350 

Fervet et absentes invadere cuspide Mauros. 
Tum iubet acciri socerum dextramque vocato 
Conserit et^ quae sit potior sententia^ quaerit: 

^Per somnos mihi^ sancte pater^ iam saepe futura 
Panduntur multaeque canunt praesagia noctes. 355 
Namque procul Libycos venatu cingere saltus 
Et iuga rimari canibus Gaetula videbar. 
Maerebat regio saevi vastata leonis 
Incursu; pecudum strages passimque iuvenci 
Semineces et adhuc infecta mapalia tabo 360 

Sparsaque sanguineis pastorum fanera campis. 
Adgredior latebras monstri mirumque relatu 
Conspicio: dilapsus honos^ cervice minaces 
Defluxere iubae; fractos inglorius armos 
Supposuit servile gemens iniectaque vincla 365 

Ynguibus et subitae coUo sonuere catenae. 
Nunc etiam paribus secum certare tropaeis 
Hortator me cogit avus. Quonam usque remoti 
Cunctamur? Decuit pridem complere biremes 
Et pelagi superare moras. Transmittere primus 370 
Ipse paro; quaecumque meo gens barbara nutu 
Stringitur^ adveniat: Germania cuncta feratur 
Navibus et socia comitentur classe Sygambri. 
Pallida translatum iam sentiat Africa Rhenum. 
An patiar tot probra sedens iuvenisque relinquam 375 
Quae tenui rexique puer? Bis noster ad Alpes 
Alterius genitor defensum regna cucurrit. 
Nos praedae faciles insultandique iacemus?' 

^Finierat. Stilicho contra cui talia reddit: 
^Adversine tubam princeps dignabere Mauri? 380 

Auferet ignavus clari solacia leti, 



(XV.) DE BELLO GILDONICO LIBER PRIMVS. 49 

Te bellante mori? Decernet Honorius inde, 

Hinc Grildo? Prius astra Chaos miscebit Averno. 

Vindictam mandasse sat est; plus nominis horror 

Quam tuus ensis aget. Minuit praesentia famam. 385 

Qui stetit aequatur campo^ coUataque nescit 

Maiestatem acies. Sed quod magis utile factu 

Atque hosti gravius (sensus adverte) docebo. 

Est illi patribus, sed non et moribus isdem 

Mascezel^ fugiens qui dira piacula fratris 390 

Spesque suas vitamque tuo commisit asylo. 

Hunc ubi temptatis frustra mactare nequivit 

Insidiis^ patrias in pignora contulit iras 

Et^ quos ipse sinu parvos gestaverat^ una 

Occidit iuvenes inhumataque corpora vulgo 395 

Dispulit et tumulo cognatas arcuit umbras 

Naturamque simul fratremque hominemque cruentus 

Exuit et tenuem caesis invidit harenam. 

Hoc facinus refugo damnavit sole Mycenas 

Avertitque diem; sceleri sed reddidit Atreus 400 

Crimen et infandas excusat coniuge mensas. 

Hic odium^ non poena fuit. Te perdita iura^ 

Te pater ultorem, te nudi pulvere manes, 

Te pietas poUuta rogat; si flentibus aram 

Et proprium miseris numen statuistis Athenae, 405 

Si Pandionias planctu traxere phalanges 

Inachides belloque rogos meruere maritis^ 

Si maesto squalore comae lacrimisque senatum 

In Numidas pulsus solio commovit Adherbal: 

Hunc quoque nunc Grildo^ tanto quem funere mersit, 

Hunc doleat venisse ducem seseque minorem 411 

Supplicibus sciat esse tuis. Quem sede fugavit^ 

Hunc praeceps fugiat^ fregit quem clade^ tremiscat 

Agnoscatque suum^ trahitur dum victima^ fratrem.' 

Haec ubi sederunt genero, notissima Marti 415 
Robora^ praecipuos electa pube maniplos 
Disponit portuque rates instaurat Etrusco. 
Herculeam suus Alcides loviamque cohortem 

CLAYDi.viii Opp., ed. Koch. 4 



50 CLAVDII CLAVDIANI 

Rex ducit superum, premitur nec signifer ullo 
Pondere: festinant adeo vexilla moveri. 4*20 

Nervius insequitur meritusque vocabula Felix 
Dictaque ab Augusto legio nomenque probantes 
Invicti clipeoque animosi teste Leones. 

Dictis ante tamen princeps confirmat ituros 
Aggere conspicuus; stat circumfusa iuventus 425 

Nixa liastis pronasque ferox accommodat aures: 

"^Gildonem domitura manus, promissa minasque 
Tempus agi. Si quid pro me doluistis^ in armis 
Ostentate mibi; iusto magnoque triumpho 
Civiles abolete notas; sciat orbis Eous 430 

Sitque palam Gallos causa, non robore vinci. 
Nec vos^ barbariem quamvis coUegerit omnem, 
Terreat. An Mauri fremitum raucosque repulsus 
Vmbonum et vestros passuri comminus enses? 
Non contra clipeis tectos gladiisque micantes 435 

Ibitis: in solis longe fiducia telis. 
Exarmatus erit, cum missile torserit, hostis. 
Dextra movet iaculum, praetentat pallia laeva; 
Cetera nudus eques. Sonipes ignarus habenae; 
Virga regit. Non uUa fides, non agminis ordo: 440 
Arma oneri, fuga praesidio. Conubia miUe; 
Non iUis generis nexus, non pignora curae: 
Sed numero languet pietas. Haec copia vulgi. 
Vmbratus dux ipse rosis et marcidus ibit 
Vnguentis crudusque cibo titubansque Lyaeo, 445 

Confectus senio, morbis stuprisque solutus. 
Excitet incestos turmaHs bucina somnos, 
Imploret citharas cantatricesque choreas 
Oifensus stridore tubae discatque coactus, 
Quas vigilat Veneri, castris impendere noctes. 450 

^Nonne mori satius, vitae quam ferre pudorem? 
Nam quae iam regio restat^ si dedita Mauris 
Regibus lUyricis accesserit Africa damnis? 
lus Latium^ quod tunc Meroe Rubroque solebat 
Oceano cingi^ Tyrrhena clauditur unda; 455 



(XV.) DE BELLO GlLDONICO LIBER PEIMVS. 51 

Et cui non Nilus^ non intulit India metas^ 
Romani iam finis erit Trinacria regni. 
Ite recepturi^ praedo quem sustulit^ axem 
Ereptumque Notum; caput insuperabile rerum 
Aut ruet in vestris aut stabit Roma lacertis. 460 

Tot mihi debetis populos^ tot rura^ tot urbes 
Amissas: uno Libyam defendite bello. 
Vestros imperium remos et vestra sequatur 
Carbasa; despectas trans aequora ducite leges. 
Tertia iam solito cervix mucrone rotetur 465 

Tandem funereis finem positura tyrannis.' 

Omina conveniunt dicto fulvusque Tonantis 
Armiger a liquida cunctis spectantibus aetlira 
Correptum pedibus curvis innexuit hydrum^ 
Dumque reluctantem morsu partitur obunco, 470 

Haesit in ungue caput; truncatus decidit anguis. 
Ilicet auguriis alacres per saxa citati 
Torrentesque ruunt; nec mons aut silva retardat: 
Pendula ceu parvis moturae bella colonis 
Ingenti clangore grues aestiva relinquunt 475 

Thracia^ cum tepido permutant Strymona Nilo: 
Ordinibus variis per nubila texitur ales 
Littera pennarumque notis conscribitur aer. 

Vt fluctus tetigere maris^ tunc acrior arsit 
Impetus; adripiunt naves ipsique rudentes 480 

Expediunt et vela legunt et cornua summis 
Adsociant malis; quatitur Tyrrhena tumultu 
Ora nec Alpheae capiunt navalia Pisae: 
Sic Agamemnoniam vindex cum Graecia classem 
Solveret, innumeris fervebat vocibus Aulis. 485 

Non illos strepitus impendentisque procellae 
Signa nec adventus dubii deterruit Austri. 
'Vellite' proclamant *^socii, iam uellite funem. 
Per vada Gildonem quamvis adversa petamus. 
Ad bellum nos trudat hiems per devia ponti. 490 

Quassatis cupio tellurem figere rostris. 
Heu nimium segnes^ cauta qui mente notatis^ 

4* 



52 CL. CLAVDIANI DE BELLO GILDONICO LIBER PRIM. 

Si revolant mergi^ graditur si litore cornix. 
Ora licet maculis adsperserit occiduus sol 
Lunaque conceptis livescat turgida Cauris 495 

Et contusa vagos iaculentur sidera crines; 
Imbribus umescant Haedi nimbosaque Taurum 
Ducat Hyas totusque fretis descendat Orion: 
Certa fides caeli, sed maior Honorius auctor; 
IUius auspiciis inmensa per aequora miles^ 500 

Non Plaustris Arctove regor. Contemne Booten^ 
Navita^ turbinibus mediis permitte carinas. 
Si mihi tempestas Libyam ventique negabunt^ 
Augusti Portuna dabit.' 

lam classis in altum 
Provebitur; dextra Ligures^ Etruria laeva 505 

Linquitur et caecis vitatur Corsica saxis. 
Humanae specie plantae se magna figurat 
Insula (Sardiniam veteres dixere coloni), 
Dives ager frugum^ Poenos Italosve petenti 
Opportuna situ: quae pars vicinior Afris^ 510 

Plana solo^ ratibus clemens; quae respicit Arcton^ 
Inmitis, scopulosa^ procax subitisque sonora 
Platibus; Insanos infamat navita montes. 
Hic bominum pecudumque lues, si pestifer aer 
Saevit et exclusis regnant Aquilonibus Austri. 515 

Quos ubi luctatis procul effugere carinis^ 
Per diversa ruunt sinuosae litora terrae. 
Pars adit antiqua ductos Carthagine Sulcos; 
Partem litoreo complectitur Olbia muro. 
Vrbs Libyam contra Tyrio fundata potenti 520 

Tenditur in longum Caralis tenuemque per undas 
Obvia dimittit fracturum flamina coUem; 
Efficitur portus medium mare^ tutaque ventis 
Omnibus ingenti mansuescunt stagna recessu. 
Hanc omni petiere manu prorisque reductis 525 

Suspensa Zepliyros expectant classe faventes. 



IN EVTROPIVM 

LIBER PRIMVS. 

(XVIII.) 

Semiferos partus metuendaque pignora matri 
Moenibus et mediis auditum nocte luporum 
Murmur et attonito pecudes pastore locutas 
Et lapidum duras liiemes nimboque minacem 
Sanguineo rubuisse lovem puteosque cruore 5 

Mutatos visasque polo concurrere lunas 
Et geminos soles mirari desinat orbis: 
Omnia cesserunt eunuclio consule monstra. 
Heu terrae caelique pudor! trabeata per urbes 
Ostentatur anus titulumque effeminat anni. 10 

Pandite pontifices Cumanae carmina vatis, 
Fulmineos soUers Etruria consulat ignes 
Inmersumque nefas fibris exploret haruspex^ 
Quae nova portendant superi. Nilusne meatu 
Devius et nostri temptat iam transfuga mundi 15 

Se Rubro miscere mari? ruptone Niphate 
Rursum barbaricis Oriens vastabitur armis? 
An morbi ventura lues? an nuUa colono 
Responsura seges? Quae tantas expiet iras 
Victima? quo diras iugulo placabimus aras? 20 

Consule lustrandi fasces ipsoque litandum 
Prodigio; quodcumque parant hoc omine fata, 
Eutropins cervice luat. 

Sic omnia nobis, 
Hoc regni, Fortuna^ tenes? Quaenam ista iocandi 
Saevitia? bumanis quantum baccbabere rebus? 25 
Si tibi servili placuit foedare curules 



54 CLAVDII CLAVDIANI 

Crimine, procedat laxata compede consul, 

Rupta Quirinales sumant ergastula cinctus; 

Da saltem quemcumque virum. Discrimina quaedam 

Sunt famulis splendorque suus, maculamque minorem 

Condicionis habet^ domino qui vixerit uno. 31 

Si pelagi fluctus, Libyae si discis harenas, 

Eutropii numerabis eros. Quot iura^ quot ille 

Mutavit tabulas vel quanta vocabula vertit! 

Nudatus quotiens, medicum dum consulit emptor^ 35 

Ne qua per occultum lateat iactura dolorem! 

Omnes paenituit pretii venumque redibat^ 

Dum vendi potuit. Postquam deforme cadaver 

Mansit et in rugas totus defluxit aniles, ^ 

lam specie doni certatim limine pellunt 40 

Et foedum ignaris properant obtrudere munus. 

Tot translata iugis summisit coUa^ vetustum 

Servitium semperque novum^ nec destitit umquam, 

Saepe tamen coepit. 

Cunabula prima cruentis 
Debet suppliciis; rapitur castrandus ab ipso 45 

Vbere; suscipiunt matris post viscera poenae. 
Advolat Armenius certo mucrone recisos 
Edoctus moUire mares damnoque nefandum 
Aucturus pretium; fecundum corporis ignem 
Sedibus exhaurit geminis unoque sub ictu 50 

Eripit officium patris nomenque mariti. 
Ambiguus vitae iacuit^ penitusque supremum 
In cerebrum secti traxerunt frigora nervi. 
Laudemusne manum, quae vires abstulit hosti^ 
An potius fato causam tribuisse queramur? 55 

Profuerat mansisse virum; felicior extat 
Opprobrio; serviret adhuc^ si fortior esset. 

Inde per Assyriae trahitur commercia ripae, 
Hinc fora venalis Galata ductore frequentat 
Permutatque domos varias; quis nomina possit 60 

Tanta sequi? Miles stabuli Ptolomaeus in illis 
Notior: hic longo lassatus paelicis usu 



(XVIIL) IN EYTROPIVM LIBER PRIMVS. 55 

Donat Arintliaeo; neque enim iam dignus haberi 

Nec maturus emi. Cum fastiditus abiret^ 

Quam gemuit^ quanto planxit divortia luctu! 65 

^Haec erat, heu^ Ptolomaee^ fides? hoc profuit aetas 

In gremio consumpta tuo lectusque iugalis 

Et ducti totiens inter praesaepia somni? 

Libertas promissa perit? "Tiduumne relinquis 

Eutropium tantasque premunt oblivia noctes^ 70 

Crudelis? Generis pro sors durissima nostri! 

Femina^ cum senuit^ retinet conubia partu, 

Vxorisque decus matris reverentia pensat. 

Nos Lucina fugit, nec pignore nitimur uUo. 

Cum forma dilapsus amor; defloruit oris 75 

Gratia: qua miseri scapulas tutabimur arte? 

Qua placeam ratione senex?' 

Sic fatus acutum 
Adgreditur lenonis opus, nec segnis ad artem 
Mens erat officiique capax omnesque pudoris 
Hauserat insidias. Custodia nuUa tuendo 80 

Pida toro; nuUi poterant excludere vectes: 
lUe vel aerata Danaen in turre latentem 
EUceret. Pletus domini fingebat amantis 
Indomitasque mora^ pretio lenibat avaras 
Lascivasque iocis; non blandior uUus euntis 85 

AnciUae tetigisse latus leviterque reductis 
Vestibus occulto crimen mandasse susurro 
Nec furtis quaesisse locum nec fraude reperta 
Cautior elusi fremitus vitare mariti. 
Haud aUter iuvenum fiammis Ephyreia Lais 90 

E gemino ditata mari; cum serta refudit 
Canities, iam turba procax noctisque recedit 
Ambitus et raro pulsatur ianua tactu 
Seque reformidat speculo damnante senectus; 
Stat tamen atque aUas succingit lena ministras 95 
Dilectumque diu quamvis longaeva lupanar 
Circuit et retinent mores^ quod perdidit aetas. 

Hinc honor Eutropio; cumque omnibus unica virtus 



56 CLAVDII CLAVfilANI 

Esset in eunuchis tlialanios servare pudicos^ 

Solus adulteriis crevit. Nec verbera tergo loo 

Cessavere tamen^ quotiens decepta libido 

Irati caluisset eri^ frustraque rogantem 

lactantemque suos tot iam per lustra labores 

Dotalem genero nutritoremque puellae 

Tradidit. Eous rector consulque futurus 105 

Pectebat dominae crines et saepe lavanti 

Nudus in argento lympham gestabat alumnae. 

Et cum se rapido fessam proiecerat aestu^ 

Patricius roseis pavonum ventilat alis. 

lamque aevo laxata cutis^ sulcisque genarum iio 
Corruerat passa facies rugosior uva: 
Flava minus presso finduntur vomere rura, 
Nec vento sic vela tremunt. Miserabile turpes 
Exedere caput tineae; deserta patebant 
Intervalla comae: qualis sitientibus arvis 115 

Arida ieiunae seges interlucet aristae 
Vel qualis gelidis pluma labente pruinis 
Arboris inmoritur trunco brumalis birundo. 
Scilicet ut trabeis iniuria cresceret olim^ 
Has in fronte notas^ hoc dedecus addidit oris 120 

Luxuriae Fortuna suae^ cum pallida nudis 
Ossibus borrorem dominis praeberet imago 
Decolor et macies occursu laederet omnes, 
Aut pueris latura metus aut taedia mensis 
Aut crimen famulis aut procedentibus omen, 125 

Et nihil exbausto caperent in stipite lucri. 
Sternere quippe toros vel caedere ligna culinae 
Membra negant; aurum^ vestes^ arcana tueri 
Mens infida vetat; quis enim committere vellet 
Lenoni tbalamum? Tandem ceu funus acerbum 130 
Infaustamque suis trusere penatibus umbram. 
Contemptu iam liber erat: sic pastor obesum 
Lacte canem ferroque ligat pascitque revinctum, 
Dum validus servare gregem vigilique rapaces 
Latratu terrere lupos; cum tardior idem 135 



(XVIII.) IN EVTROPmi LIBER PHiMVS. 57 

lam scabie laceras deiecit sordidus anres^ 
Solvit et exuto lucratiir vincula coUo. 

Est ubi despectus nimius iuvat. Vndique pulso 
Per cunctas licuit fraudes impune vagari 
Et fatis aperire viam. Pro quisquis Olympi 140 

Summa tenes, tanto libuit mortalia risu 
Vertere? Qui servi non est admissus in usum, 
Suscipitur regnis^ et quem privata ministrum 
Dedignata domus^ moderantem sustinet aula. 
Vt primum vetulam texere palatia vulpem^ 145 

Quis non ingemuit? quis non inrepere sacris 
Obsequiis doluit totiens venale cadaver? 
Ipsi quin etiam tali consorte fremebant 
Regales famuli^ quibus est inlustrior ordo 
Servitii, sociumque diu sprevere superbi. 150 

Cernite^ quem Latiis poscant adnectere fastis: 
Cuius et eunuchos puduit! Sed vilior ante 
Obscurae latuit pars ignotissima turbae, 
Donec Abundanti furiis — qui rebus Bois 
Exitium primumque sibi produxit — ab imis 155 

Evectus thalamis summos invasit honores. 
Quam bene dispositum terris^ ut dignus iniqui 
Fructus consilii primis auctoribus instet. 
Sic multos fluvio vates arente per annos 
Hospite qui caeso monuit placare Tonantem^ 160 

Inventas primus Busiridis imbuit aras 
Et cecidit saevi^ quod dixerat^ hostia sacri. 
Sic opifex tauri tormentorumque repertor^ 
Qui funesta novo fabricaverat aera dolori^ 
Primus inexpertum Siculo cogente tyranno 165 

Sensit opus docuitque suum mugire iuvencum. 
NuUius Eutropius^ quam qui se protulit^ ante 
Direptas possedit opes nuUumque priorem 
PercuHt exiUo solumque hoc rite peregit^ 
Auctorem damnare suum. 

Postquam obsitus aevo 170 
Semivir excelsam rerum sublatus in arcem^ 



58 CLAVDII CLAVDIANI 

Quod nec vota pati nec fingere somnia possunt^ 
Vidit sub pedibus leges subiectaque colla 
Nobilium tantumque sibi permittere fata^ 
Qui nihil optasset plus libertate mereri. 175 

lamiam dissimulat dominos alteque tumescunt 
Serviles animi. Procerum squalore repletus 
Carcer et exulibus Meroe campique gemescunt 
Aetbiopum; poenis hominum plaga personat ardens; 
Marmaricus claris violatur caedibus Hammon. 180 

Asperius nihil est humili cum surgit in altum: 
Cuncta ferit dum cuncta timet^ desaevit in omnes 
Vt se posse putent^ nec belua taetrior ulla 
Quam servi rabies in libera terga furentis; 
Agnoscit gemitus et poenae parcere nescit, 185 

Quam subiit^ dominique memor^ quem verberat^ odit. 
Adde^ quod eunuchus nuUa pietate movetur 
Nec generi natisve cavet. Clementia cunctis 
In similes, animosque ligant consortia damni; 
Iste nec eunuchis placidus. 

Sed peius in aurum 190 
Aestuat; hoc uno fruitur succisa libido. 
Quid nervos secuisse iuvat? Vis nuUa cruentam 
Castrat avaritiam. Parvis exercita furtis 
Quae vastare penum neglectaque sueverat arcae 
Claustra remoliri^ nunc uberiore rapina 195 

Peccat in orbe manus. Quidquid se Tigris ab Haemo 
Dividit, hoc certa proponit merce locandum 
Institor imperii^ caupo famosus honorum. 
Hic Asiam villa pactus regit; ille redemit 
Coniugis ornatu Syriam; dolet ille paterna 200 

Bithynos mutasse domo. Subfixa patenti 
Vestibulo pretiis distinguit regula gentes: 
Tot Galatae, tot Pontus eat^ tot Lydia nummis; 
Si Lyciam tenuisse velis^ tot miUia ponas^ 
Si Phrygas^ adde; parum! Propriae solacia sorti 205 
Communes vult esse notas et venditus ipse 
Vendere cuncta cupit. Certantum saepe duorum 



(XVIII.) IN EVTROPJVM LIBER PRIMVS. 59 

Diversum suspendit onus; cum pondere iudex 
Vergit, et in geminas nutat provincia lances. 

Non pudet heu^ superi^ populos venire sub liasta? 
Vendentis certe pudeat. Quo iure sepultum 211 

Mancipium tot regna tenet, tot distrahit urbes? 
PoUentem solio Croesum victoria Cyri 
Fregit, ut eunucho flueret Pactolus et Hermus? 
Attalus heredem voluit te^ Roma^ relinqui^ 215 

Restitit Antiochus praescripto margine Tauri, 
Indomitos curru Servilius egit Isauros 
Et Pharos Augusto iacuit vel Creta Metello, 
Ne non Eutropio quaestus numerosior esset? 
In mercem veniunt Cilices^ ludaea, Sophene 220 

Romanusque labor Pompeianique triumphi. 

Quo struis hos auri cumulos? quae pignora tantis 
Succedent opibus? Nubas ducasve licebit: 
Numquam mater eris, numquam pater; hoc tibi ferrum^ 
Hoc natura negat. Te grandibus India gemmis, 225 
Te foliis Arabes ditent, te vellere Seres: 
NuUus inops adeo, nullum sic urget egestas^ 
Vt velit Eutropii fortunam et membra pacisci. 

lamque oblita sui nec sobria divitiis mens 
In miseras leges hominumque negotia ludit. 230 

ludicat eunuchus; quid iam de consule miror? 
Prodigium^ quodcumque gerit. Quae pagina lites 
Sic actas meminit? quibus umquam saecula terris 
Eunuchi videre forum? Sed ne qua vacaret 
Pars ignominia neu quid restaret inausum, 235 

Arma etiam violare parat portentaque monstris 
Aggerat et secum petulans amentia certat. 
Erubuit Mavors aversaque risit Enyo 
Dedecus Eoum^ quotiens intenta sagittis 
Et pharetra fulgens anus exercetur Amazon 240 

Arbiter aut quotiens belli pacisque recurrit 
Adloquiturque Getas. Gaudet cum viderit hostis 
Et sentit iam deesse viros. Incendia fumant^ 
Muris nuUa fides, squalent populatibus agri 




60 CLAVDII clavi)ia:ni 

Et medio spes sola mari. Trans Phasin aguntur 245 

Cappadocum matres, stabulisque abducta paternis 

Caucasias captiva bibunt armenta pruinas 

Et Scythicis mutant Argaei pabula silvis. 

Extra Cimmerias, Taurorum claustra^ paludes 

Flos Syriae servit. Spoliis nec sufficit atrox 250 

Barbarus: in caedem vertunt fastidia praedae. 

IUe tamen (quid enim servum mollemque pudebit? 
Aut quid in lioc poterit vultu flagrare ruboris?) 
Pro victore redit: peditum vexilla sequuntur 
Et turmae similes eunucborumque manipli, 255 

Hellespontiacis legio dignissima signis. 
Obvius ire cliens defensoremque reversum 
Complecti. Placet ipse sibi laxasque laborat 
Distendisse genas fictumque inflatus anhelat, 
Pulvere respersus tineas et solibus ora 260 

Pallidior, verbisque sonat plorabile quiddam 
Vltra nequitiam fractis et proelia narrat 
Perque suam tremula testatur voce sororem: 
Defecisse vagas ad publica commoda vires; 
Cedere livori nec sustentare procellas 265 

Invidiae; mergique fretis spumantibus orat. 
Exoretque utinam! Dum talia fatur ineptus^ 
Deterget lacrimas atque inter singula dicta 
Flebile suspirat: qualis venit arida socrus 
Longinquam visura nurum; vix lassa resedit 270 

Et iam vina petit. 

Quid te^ turpissime, bellis 
Inseris aut saevi pertemptas Pallada campi? 
Tu potes alterius studiis baerere Minervae 
Et telas, non tela pati^ tu stamina nosse^ 
Tu segnes operum soUers urgere puellas 275 

Et niveam dominae pensis involvere lanam. 
Vel^ si sacra placent, habeas pro Marte Cybeben; 
Rauca Celaenaeos ad tympana disce furores. 
Cymbala ferre licet pectusque inlidere pinu 
Inguinis et reliquum Phrygiis abscidere cultris. 280 



(XVIII.) IN EYTROPIVM LIBER PRIMVS. 61 

Arma relinque viris. Geminani quin dividis aulam 
Conarisque pios odiis committere fratres! 
Te magis^ ah demens, veterem si respicis artem^ 
Conciliare decet. 

Grestis pro talibus annum 
Flagitet Eutropius^ ne quid non poUuat unus^ 285 
Dux acies, iudex praetoria^ tempora consul! 

Nil adeo foedumj quod non exacta vetustas 
Ediderit longique labor commiserit aevi. 
Oedipodes matrem^ natam duxisse Tbyestes 
Cantatur, peperit fratres locasta marito 290 

Et Pelopea sibi. Thebas ac funera Troiae 
Tristis Erechthei deplorat scaena theatri. 
In volucrem Tereus^ Cadmus se vertit in anguem. 
Scylla novos mirata canes. Hunc arbore figit, 
Elevat hunc pluma, squamis hunc fabula vestit, 295 
Hunc solvit fluvio. Numquam spado consul in orbe 
Nec iudex ductorve fuit! Quodcumque virorum 
Est decus^ eunuchi scelus est. Exempla creantur 
Quae socci superent risus luctusque cothurni. 

Quam pulcher conspectus erat^ cum tenderet artus 
Exangues onerante toga cinctuque gravatus 301 

Indutoque senex obscaenior iret in auro: 
Humani qualis simulator simius oris^ 
Quem puer adridens pretioso stamine Serum 
Velavit nudasque nates ac terga reliquit^ 305 

Ludibrium mensis; erecto pectore dives 
Ambulat et claro sese deformat amictu. 
Candida pollutos comitatur curia fasces, 
Forsitan et dominus. Praebet miracula lictor 
Consule nobilior libertatemque daturus^ 310 

Quam necdum meruit. Scandit sublime tribunal 
Atque inter proprias laudes Aegyptia iactat 
Somnia prostratosque canit se vate tyrannos. 
Scilicet in dubio vindex Bellona pependit, 

281 quin] scripsi; quid. 



62 CLAVDII CLAVDIANI 

Dum spado Tiresias enervatusque Melampus 315 

Reptat ab extremo referens oracula Nilo. 

Obstrepuere avium voces, exhorruit annus 
Nomen, et insanum gemino proclamat ab ore 
Eunuchumque vetat fastis accedere lanus. 
Sumeret inlicitos etenim si femina fasces, 320 

Esset turpe minus. Medis levibusque Sabaeis 
Imperat tiic sexus^ reginarumque sub armis 
Barbariae pars magna iacet: gens nuUa probatur, 
Eunuchi quae sceptra ferat. Tritonia, Phoebe, 
Terra^ Ceres, Cybele, luno, Latona coluntur: 325 

Eunucbi quae templa dei^ quas vidimus aras? 
Inde sacerdotes; baec intrat pectora Phoebus; 
Inde canunt Delphi; Troianam sola Minervam 
Virginitas Vestalis adit flammasque tuetur: 
Hi nuUas meriti vittas semperque profani. 330 

Nascitur ad fructum mulier prolemque futuram: 
Hoc genus inventum est ut serviat. Herculis arcu 
Concidit Hippolyte; Danai fugere bipennem^ 
Penthesilea, tuam; claras Carthaginis arces 
Creditur et centum portis Babylona superbam 335 
Femineus struxisse labor. Quid nobile gessit 
Eunuchus? quae bella tulit? quas condidit urbes? 
Illas praeterea rerum natura creavit, 
Hos fecere manus: seu prima Semiramis astu 
Assyriis mentita virum, ne vocis acutae 340 

Mollities levesve genae se prodere possent, 
Hos sibi coniunxit similes; seu Parthica ferro 
Luxuries vetuit nasci lanuginis umbram 
Servatoque diu puerili flore coegit 
Arte retardatam Veneri servire iuventam. 345 

Fama prius falso similis vanoque videri 
Ficta ioco; levior volitare per oppida rumor 
Riderique nefas: veluti nigrantibus alis 
Audiretur olor, corvo certante ligustris. 
Atque aliquis gravior morum: ^si talibus, inquit^ 350 
Creditur et nimiis turgent mendacia monstris^ 



(XVIII.) m EVTROPIVM LIBER PRIMVS 63 

lam testudo volat, profert iam cornua vultur; 
Prona petunt retro fluvii iuga; Gadibus ortum 
Carmani texere diem; iam frugibus aptum 
Aequor et adsuetum silvis delphina videbo; 355 

lam coclileis bomines iunctos et quidquid inane 
Nutrit ludaicis quae pingitur India velis'. 

Subicit et mixtis salibus lascivior alter: 
^Miraris? nihil est^ quod non in pectore magnum 
Concipit Eutropius. Semper nova, grandia semper 
Diligit et celeri degustat singula sensu. 361 

Nil timet a tergo; vigilantibus undique curis 
Nocte dieque patet; lenis facilisque moveri 
Supplicibus mediaque tamen moUissimus ira 
Nil negat et sese vel non poscentibus offert; 365 

Quod libet ingenio, subigit traditque fruendum; 
Quidquid amas, dabit illa manus; communiter omni 
Fungitur officio gaudetque potentia flecti. 
Hoc quoque conciliis peperit meritoque laborum, 
Accipit et trabeas argutae praemia dextrae'. 370 

Postquam vera fides facinus vulgavit Eoum 
Gentibus et Romae iam certius impulit aures, 
^Eutropiumne etiam nostra dignabimur ira? 
Hic quoque Romani meruit pars esse doloris?' 
Sic effata rapit caeli per inania cursum . 375 

Diva potens unoque Padum translapsa volatu 
Castra sui rectoris adit. Tum forte decorus 
Cum Stilichone gener pacem implorantibus ultro 
Germanis responsa dabat, legesque Caucis 
Arduus et flavis signabat iura Suebis. 380 

His tribuit reges^ his obside foedera sancit 
Indicto; bellorum alios transcribit in usus^ 
Militet ut nostris detonsa Sygambria signis. 
Laeta subit Romam pietas et gaudia paene 
Moverunt lacrimas tantoque exultat alumno: 385 

Sic armenta suo iam defensante iuvenco 



354 Carmani] jEZiemsms; Carmenii, Armenii, Germani. 



64 CLAYDII CLAYDIANI 

Celsius adsurgunt erectae cornua matri, 

Sic iam terribilem stabulis dominumque ferarum 

Crescere miratur genetrix Massyla leonem. 

Dimovit nebulam iuvenique adparuit ingens. 390 

Tum sic orsa loqui: 

^Quantum te principe possim, 
Non longinqua docent, domito quod Saxone Tethys 
Mitior aut fracto secura Britannia Picto; 
Ante pedes humili Franco tristique Suebo 
Perfruor et nostrum video, Germanice, Rhenum. 395 
Sed quid agam? Discors Oriens felicibus actis 
Invidet atque alio Phoebi de cardine surgunt 
Crimina, ne toto conspiret corpore regnum. 
Gildonis taceo magn^ cum laude receptam 
Perfidiam et fretos Eoo robore Mauros. 400 

Quae suscepta fames^ quantum discriminis urbi^ 
Ni tua vel soceri numquam non provida virtus 
Australem Arctois pensasset frugibus annum. 
Invectae Rhodani Tiberina per ostia classes 
Cinyphiisque ferax Araris successit aristis. 405 

Teutonicus vomer Pyrenaeique iuvenci 
Sudavere mihi; segetes mirantur Hiberas 
Horrea-, nec Libyae senserunt damna rebellis 
lam transalpina contenti messe Quirites. 
lUe quidem solvit meritas (scit Tabraca) poenas, 410 
Vt pereat quicumque tuis conflixerit armis. 

"^Ecce repens isdem clades a partibus exit 
Terrorisque minus^ sed plus habitura pudoris 
Eutropius consul. Pridem tolerare fatemur 
Hoc genus, Arsacio postquam se regia fastu 415 

Sustulit et nostros corrupit Parthia mores. 
Praefecti sed adhuc gemmis vestique dabantur 
Custodes sacroque adhibere silentia somno; 
Militia eunuchi numquam progressa cubili, 
Non vita spondente fidem; sed inertia tutum 420 

Mentis pignus erat. Secreta monilia servent^ 
Ornatus curent Tyrios: a fronte recedant 



(XVIII.) IN EVTROPIVM LIBER PRIMVS. 65 

Imperii. Tenero tractari pectore nescit 

Publica maiestas. Numquam vel in aequore puppim 

Vidimus eunuchi clayo parere magistri. 425 

Nos adeo sperni faciles? orbisque carina 

Vilior? Auroram sane, quae talia ferre 

Gaudet, et adsuetas sceptris muliebribus urbes 

Possideant; quid belliferam communibus urunt 

Italiam maculis nocituraque probra severis 430 

Ammiscent populis? Peregrina piacula forti 

Pellantur longe Latio nec transeat Alpes 

Dedecus; in solis, quibus extitit^ haereat arvis. 

Scribat Halys^ scribat famae contemptor Orontes: 

Per te perque tuos obtestor Roma triumphos^ 435 

Nesciat hoc Thybris^ numquam poscentibus olim 

Qui dare Dentatis annos Fabiisque solebat. 

Martius eunuchi repetet suffragia campus? 

Aemilios inter servatoresque Camillos 

Eutropius? lam Chrysogonis tua, Brute, potestas 440 

Narcissisque datur? Natos hoc dedere poenae 

Profuit et misero civem praeponere patri? 

Hoc mihi laniculo positis Etruria castris 

Quaesiit et tantum fluvio Porsenna remotus? 

Hoc meruit vel ponte Cocles vel Mucius igne? 445 

Visceribus frustra castum Lucretia ferrum 

Mersit et attonitum tranavit Cloelia Thybrim? 

Eutropio fasces adservabantur adempti 

Tarquiniis? Quemcumque meae vexere curules^ 

Laxato veniat socium aversatus Averno. 450 

Impensi sacris Decii prorumpite bustis 

Torquatique truces animosaque pauperis umbra 

Fabricii tuque o^ si forte inferna piorum 

lugera et Elysias scindis^ Serrane^ novales. 

Poeno Scipiadae^ Poeno praeclare Lutati, 455 

Sicania Marcelle ferox^ gens Claudia surgas 

Et Curii veteres; et^ qui sub iure negasti 

456 surgas] Birtius; surgat. 

CiiAVDiANi Opp., ed. Koch. . 5 



66 CLAVDll CLAVDIANI 

Vivere Caesareo, parvo procede sepulcro 
Eutropium passure Cato; remeate tenebris^ 
Agmina Brutorum Corvinorumque catervae. 460 

Eunuclii vestros habitus, insignia sumunt 
Ambigui Romana mares; rapuere tremendas 
Hannibali Pyrrboque togas; flabella perosi 
Adspirant trabeis; iam non umbracula gestant 
Virginibus, Latias ausi vibrare secures! 465 

^Linquite femineas infelix turba latebras, 
Alter quos pepulit sexus nec suscipit alter^ 
Execti Veneris stimulos et vulnere casti 
(Mixta duplex aetas; inter puerumque senemque 
Nil medium): falsi complete sedilia patres, 470 

Ite novi proceres infecundoque senatu 
Eutropium stipate ducem; celebrate tribunal 
Pro thalamis, verso iam discite more curules^ 
Non matrum pilenta sequi. 

"^Ne prisca revolvam 
Neu numerem, quantis iniuria mille per annos 475 
Sit retro ducibus, quanti foedabitur aevi 
Canities, unam subeant quot saecula culpam: 
Inter Arintbaei fastos et nomen erile 
Servus erit dominoque suos aequalis honores 
Inseret! Heu semper Ptolomaei noxia mundo 480 

Mancipia! En alio laedor graviore Pothino 
Et patior maius Pbario scelus. Ille cruorem 
Consulis unius Pellaeis ensibus bausit; 
Inquinat bic omnes. 

^Si nil privata movebunt, 
At tu principibus, vestrae tu prospice causae 485 

Regalesque averte notas. Hunc accipit unum 
Aula magistratum: vobis patribusque recurrit 
Hic alternus honos. In crimen euntibus annis 
Parce^ quater consul! Contagia fascibus^ oro, 
Defendas ignava tuis neu tradita libris 490 

Omina vestitusque meos, quibus omne^ quod ambit 
Oceanus^ domui, tanta caligine mergi 



(XVIII.) IN EVTPtOPIVM LIBER PRIMVS. 67 

Calcarique sinas. Nam quae iam bella geramus - 

MoUibus auspiciis? quae iam conubia prolem 

Vel frugem latura seges? quid fertile terris^ 495 

Quid plenum sterili possit sub consule nasci? 

Eunuchi si iura dabunt legesque tenebunt^ 

Ducant pensa viri mutatoque ordine rerum 

Vivat Amazonio confusa licentia ritu. 

"^Quid trabor ulterius? Stilicho^ quid vincere differs^ 
Dum certare pudet? nescis quod turpior hostis 501 
Laetitia maiore cadit? Piratica Magnum 
Erigit, inlustrat servilis laurea Crassum. 
Adnuis. Agnosco fremitum^ quo palluit Eurus^ 
Quo Mauri Gildoque ruit. Quid Martia signa 505 

SoUicitas? Non est iacuHs hastisve petendus: 
Conscia succumbent audito verbere terga^ 
Vt Scytha post multos rediens exercitus annos^ 
Cum sibi serviUs pro finibus obvia pubes 
Iret et arceret dominos teUure reversos, 510 

Armatam ostensis aciem fudere flageUis: 
Notus ab inceptis ignobile reppuHt horror 
Vulgus et addictus sub verbere torpuit ensis'. 



IN EVTROPIVM 

LIBER SECVNDVS. PRAEFATIO. 

(XIX.) 

Qui modo sublimes rerum flectebat habenas 

Patricius^ rursum verbera nota timet 
Et solitos tardae passurus compedis orbes 

In dominos vanas luget abisse minas. 
Culmine deiectum vitae Fortuna priori 

Reddidit, insano iam satiata ioco. 
Scindere nunc alia meditatur ligna securi 

Fascibus et tandem vapulat ipse suis. 



68 CLAYDII CLAVDIANI 

IUe citas consul poenas se consule solvit: 

Annus qui trabeas hic dedit exilium. 10 

Infaustum populis in se quoque vertitur omen; 

Saevit in auctorem prodigiosus honos. 
Abluto penitus respirant nomine fasti 

Maturamque luein sanior aula vomit. 
Dissimulant socii coniuratique recedunt, 15 

Procumbit pariter cum duce tota cohors; 
Non acie victi, non seditione coacti; 

Nec pereunt ritug^ quo periere, viri. 
Concidit exiguae dementia vulnere chartae; 

Confecit saevum littera Martis opus. 20 

MoUis feminea detruditur arce tyramius 

Et thalamo pulsus perdidit imperium: 
Sic iuvenis nutante fide veterique reducta 

Paelice defletam linquit amica domum. 
Canitiem raram largo iam pulvere turpat 25 

Et lacrimis rugas implet anile gemens 
Suppliciterque pias humilis prostratus ad aras 

Mitigat iratas voce tremente nurus. 
Innumeri glomerantur eri sibi quisque petentes 

Mancipium solis utile suppliciis. 30 

Quamvis foedus enim mentemque obscaenior ore^ 

Ira facit pretium; poena meretur emi. 'J v 



tx^ 



Quas^ spado, nunc terras aut quem transibis in axem? 

Cingeris hinc odiis^ inde recessit amor. 
Vtraque te gemino sub sidere regia damnat: 35 

Hesperius numquam, iam nec Eous eris. 
Miror cur^ aliis qui pandere fata solebas, 

Ad propriam cladem caeca Sibylla taces. 
lam tibi nuUa videt fallax insomnia Nilus; 

Pervigilant vates iam^ miserande^ tui. 40 



9 Ille citas] Birtius; Inlicitas, Illicitas. 32 facit] scripsi; 
dabit, dabat. 



(XIX.) m EVTROPIVM LIBER SECVNDVS. 69 

Quid soror? audebit tecum eonseendere puppim 

Et veniet longum per mare fida comes? 
An fortasse toros eunuchi pauperis odit 

Et te nunc inopem dives amare negat? 
Eunuchi iugulum primus secuisse fateris. 45 

Sed tamen exemplo non feriere tuo. 
Vive pudor fatis. En quem tremuere tot urbes, 

En cuius populi sustinuere iugum! 
Direptas quid plangis opes^ quas natus habebit? 

Non aliter poteras principis esse pater. 50 

Improbe^ quid pulsas muliebribus astra querellis, 

Quod tibi sub Cypri litore parta quies? 
Omnia barbarico per te concussa tumultu. 

Crede mihi, terra tutius aequor erit. 

lam non Armenios iaculis terrebis et arcu, 55 

Per campos volucrem non agitabis equum; 
Dilecto caruit Byzantius ore senatus; 

Curia consiliis aestuat orba tuis: 
Emeritam suspende togam, suspende pharetram; 

Ad Veneris partes ingeniumque redi. 60 

Non bene Gradivo lenonia dextera servit. 

Suscipiet famulum te Cytherea libens. 
Insula laeta choris^ blandorum mater Amorum, 

NuUa pudicitiae cura: placere potest. 
Prospectant Paphiae celsa de rupe puellae 65 

SoUicitae, salvam dum ferat unda ratem. 
Sed vereor, teneant ne te Tritones in alto 

Lascivas doctum fallere Nereidas^ 
Aut idem cupiant pelago te mergere venti^ 

Gildonis nuper qui tenuere fugam. 70 

Inclita captivo memoratur Tabraca Mauro^ 

Naufragio Cyprus sit memoranda tuo. 
Vecturum moriens frustra delphina vocabis; 

Ad terram solos devehit ille viros. 
Quisquis adhuc similis eunuchus tendit in actus^ 75 

Respiciens Cyprum desinat esse ferox. 



70 CLAVDII CLAVDIANI 

IN EVTROPIVM 

LIBEE SECVNDVS. 
(XX.) 

Mygdonii cineres et si quid restat Eoi^ 
Quod pereat, regni: certe non augure falso 
Prodigii patuere minae, frustraque peracto 
Vulnere monstriferi praesagia discitis anni. 
Cautior ante tamen violentum navita Caurum 5 

Prospicit et tumidae subducit vela procellae. 
Quid iuvat errorem mersa iam puppe fateri? 
Quid lacrimae delicta levant? Stant omina vestri 
Consulis: inmotis liaesere piacula fatis. 
Tunc decuit sentire nefas^ tunc ire recentes lo 

Detersum maculas. Veteri post obruta morbo 
Corpora Paeonias nequiquam admoveris herbas. 
V^lcera possessis alte suffusa meduUis 
Non leviore manu^ ferro sanantur et igni, 
Ne noceat frustra mox eruptura cicatrix. 15 

Ad vivum penetrant flammae, quo funditus umor 
Defluat et vacuis corrupto sanguine venis 
Arescat fons ipse mali; truncatur et artus, 
Vt liceat reliquis securum degere membris. 
At vos egregie purgatam creditis aulam, 20 

Eutropium si Cyprus liabet vindictaque mundi 
Semivir exul erit. Qui vos lustrare valebit 
Oceanus? tantum facinus quae diluet aetas? 

Induerat necdum trabeas: mugitus ab axe 
Redditus inferno, rabies arcana cavernas 25 

Vibrat et alterno confligunt culmina lapsu. 
Baccliatus per operta tremor Calcbedona movit 
Pronus et in geminas nutavit Bosphorus urbes. 
Concurrere freti fauces^ radice revulsa 
Vitant instabilem rursum Symplegada nautae. 30 

Scilicet haec Stygiae praemittunt signa sorores 
Et sibi iam tradi populos hoc consule gaudent. 



(XX.) m EVTROPIVM LIBER SECVNDVS. 71 

Mox oritur diversa lues: hinc Mulciber ignes 
Sparserat, hinc yicta proruperat obice Nereus; 
Haec flagrant^ liaec tecta natant. Quam, numina, poenam 
Servatis sceleri, cuius tot cladibus omen 36 

Constitit? Incumbas utinam, Neptune, tridenti 
PoUutumque solum toto cum crimine mergas. 
Vnam pro mundo Puriis concedimus urbem. 

Vtque semel patuit monstris iter, omnia tempus 40 
Nacta suum properant: nasci tum decolor imber 
Infantumque novi vultus et dissona partu 
Semina^ tum lapidum fletus armentaque vulgo 
Ausa loqui mediisque ferae se credere muris; 
Tum vates sine more rapi lymphataque passim 45 
Pectora terrifici stimulis ignescere Phoebi. 
Fac nuUos cecinisse deos: adeone retusi 
Quisquam cordis erit^ dubitet qui partibus illis 
Adfore fatalem castrati consulis annum? 
Sed quam caecus inest vitiis amor! Omne futurum 50 
Despicitur suadentque brevem praesentia fructum 
Et ruit in vetitum damni secura libido, 
Dum mora supplicii lucro serumque quod instat 
Creditur. Haud equidem contra tot signa Camillo 
Detulerim fasces^ nedum (pro sexus!) inerti 55 

Mancipio, cui^ cuncta licet responsa iuberent 
Hortantesque licet sponderent prospera divi, 
Turpe fuit cessisse viros. 

Exquirite retro 
Crimina continui lectis annalibus aevi, 
Prisca recensitis evolvite saecula fastis: 60 

Quid senis infandi Capreae^ quid scaena Neronis 
Tale ferat? Spado Romuleo succinctus amictu 
Sedit in Augustis laribus. Vulgata patebat 
Aula salutantum studiis; huc plebe senatus 
Permixta trepidique duces omnisque potestas 65 

Confluit. Advolvi genibus, contingere dextram 
Ambitus et votum deformibus oscula rugis 
Figere. Praesidium legum genitorque vocatur 



72 CLAYDII CLAVDIANI 

Principis et famulum dignatur regia patrem. 

Posteritas, admitte fidem: monumenta petuntur 70 

Dedecoris multisque gemunt incudibus aera 

Formatura nefas. Haec iudicis^ illa togati^ 

Haec nitet armati species; numerosus ubique 

Fulget eques: praefert eunucbi curia vultus. 

Ac veluti caveant ne quo consistere virtus 75 

Possit pura loco, cunctas boc ore laborant 

Incestare vias. Maneant inmota precamur 

Certaque perpetui sint argumenta pudoris. 

Subter adulantes tituli nimiaeque leguntur 

Vel maribus laudes: claro quod nobilis ortu 80 

(Cum vivant domini!)^ quod maxima proelia solus 

Impleat (et patitur miles!)^ quod tertius urbis 

Conditor (hoc Byzas Constantinusque videbant!). 

Inter quae tumidus leno producere cenas 

In lucem, foetere mero, dispergere plausum 85 

Empturas in vulgus opes^ totosque tbeatris 

Indulgere dies^ alieni prodigus auri. 

At soror et, si quid portentis creditur^ uxor 

Mulcebat matres epulis et more pudicae 

Coniugis eunucbi celebrabat vota mariti. 90 

Hanc amat, hanc summa de re vel pace vel armis 

Consulit^ huic curas et clausa palatia mandat 

Ceu stabulum vacuamque domum. Sic magna tueri 

Regna nihil patiensque iugi deluditur orbis? 

Mitior alternum Zephyri iam bruma teporem 95 
Senserat et primi laxabant germina flores, 
lamque iter in gremio pacis soUemne parabant 
Ad muros^ Ancyra^ tuos^ auctore repertum 
EutropiOj pelagi ne taedia longa subirent, 
Sed vaga lascivis flueret discursibus aestas: lOO 

Vnde tamen tanta sublimes mole redibant^ 
Ceu vinctos traherent Medos Indumque bibissent. 
Ecce autem flavis Gradivus ab usque Gelonis 
Arva cruentato repetebat Thracia curru: 
Subsidunt Pangaea rotis altaeque sonoro 105 



(XX.) IN EVTEOPIVM LIBER SECVNDVS. 73 

Stridunt axe nives. Ut vertice constitit Haemi 
Femineasque togas pressis conspexit habenis^ 
Subrisit crudele pater cristisque micantem 
Quassavit galeam; tunc implacabile numen 
Bellonam adloquitur, quae sanguine sordida vestem 110 
IUyricis pingues pectebat stragibus hydros: 

^Necdum moUitiae^ necdum^ germana^ mederi 
Possumus Eoae? numquam corrupta rigescent 
Saecula? Cappadocum tepidis Argaeus acervis 
Aestuat; infelix etiamnum pallet Orontes. 115 

Dum pereunt^ meminere mali; si corda parumper 
Respirare sinas^ nuUo tot funera sensu 
Praetereunt: antiqua levis iactura cruoris! 

*^Adspicis obscaenum facinus? quid crinibus ora 
Protegis? en quales sese diffudit in actus 120 

Parva quieSj quantum nocuerunt otia ferri! 
Qui caruit bellis^ eunucho traditur annus. 
Actum de trabeis esset, si partibus una 
Mens foret Hesperiis; rueret derisa vetustas 
NuUaque calcati starent vestigia iuris^ 125 

Ni memor imperii Stilicho morumque priorum 
Turpe relegasset defenso Thybride nomen 
Intactamque novo servasset crimine Romam. 
IUe dedit portum^ quo se pulsata referret 
Maiestas Latii deformataeque secures; 130 

IUe dedit fastos^ ad quos Oriente relicto 
Confugeret sparsum maculis servilibus aevum. 

'^Quam similes haec aula viros! Ad moenia visus 
Dirige: num saltem tacita formidine mussant? 
Num damnant animo? Plaudentem cerne senatum 135 
Et Byzantinos proceres Graiosque Quirites. 
patribus plebes^ o digni consule patres! 
Quid? quod et armati cessant et nulla virilis 
Inter tot gladios sexum reminiscitur ira? 
Hucine nostrorum cinctus abiere nepotum? 140 

Sic Bruti despectus honos? 

"^lgnosce parenti^ 



74 CLAVDII CLAVDIANI 

E/Omule^ quod serus temeratis fascibus ultor 
Advenio: iamiam largis haec gaudia faxo 
Compensent lacrimis. Quid dudum inflare moraris 
Tartaream, Bellona, tubam^ quid stringere falcem^ 145 
Qua populos a stirpe metis?" Molire tumultus^ 
Excute delicias. Thracum Macetumque ruinae 
Taedet et in gentes iterum saevire sepultas. 
Damna minus consueta move; trans aequora saevas 
Verte faces; aliis exordia sume rapinis. 150 

Non tibi Ripbaeis bostis quaerendus ab oris^ 
Non per Caucasias accito turbine valles 
Est opus. Ostrogothis colitur mixtisque Gruthungis 
Phryx ager: hos parvae poterunt impellere causae 
In scelus; ad mores facilis natura reverti. 155 

Sic eat: in nostro quando iam milite robur 
Torpuit et moUi didicit parere magistro^ 
Vindicet Arctous violatas advena leges. 
Barbara Romano succurrant arma pudori^ 

Sic fatus clipeo, quantum vix ipse deorum 160 
Arbiter infesto cum percutit aegida nimbo^ 
Intonuit. Responsat Athos Haemusque remugit; 
Ingeminat raucum Rhodope concussa fragorem. 
Cornua cana gelu mirantibus extulit undis 
Hebrus et exanguem glacie timor adligat Histrum. 165 
Tunc adamante gravem nodisque rigentibus hastam; 
Telum ingens nuUique deo iaculabile, torsit. 
Fit late ruptis via nubibus ; iUa per auras \ t^''*' ' j 
Tot freta, tot montes uno contenta volatu 
Transilit et Phrygiae mediis adfigitur arvis. 170 

Sensit humus; gemuit Nysaeo palmite feUx 
Hermus et aurata Pactolus inhorruit urna 
Totaque summissis fleverunt Dindyma silvis. 

Nec dea praemissae stridorem segnius hastae 
Consequitur^ centumque vias meditata nocendi 175 
Tandem Tarbigilum (Geticae dux improbus alae 

149 move] scripsi Birtium secutus; movent. 
176 alae] Buhenus; aulae. 



(XX.) IN EVTROPIVM LIBER SECVNDVS. 75 

Hic erat) adgreditur. Viso tum forte redibat 

Eutropio vacuus donis^ feritasque dolore ^td^ 

Creverat et^ teneris etiam quae crimina suadet ^ 

IngeniiSj Scythicum pectus flammabat egestas. 180 

Huic sese vultu simulatae coniugis offert 

Mentitoque ferox incedit barbara gressu, 

Carbaseos induta sinus: post terga reductas 

Vberibus propior mordebat fibula vestes 

Inque orbem tereti mitra redeunte capillum 185 

Strinxerat et virides flavescere iusserat angues. 

Advolat ac niveis reducem complectitur ulnis 

Infunditque animo furiale per oscula virus. 

Principe quam largo veniat, quas inde reportet 

Divitias, astu rabiem motura requirit. 190 

IUe iter ingratum^ vanos deflere labores, 

Quos super eunuchi fastus, quae probra tulisset. 

Continuo secat ungue genas et tempore pandit 

Adrepto gemitus: 

^I nunc, devotus aratris 
Scinde solum positoque tuos mucrone sodales I9a 

Ad rastros sudare doce. Bene rura Gruthungus 
Excolet et certo disponet sidere vites. 
Felices aliae^ quas debellata maritis 
Oppida, quas magnis quaesitae viribus ornant 
Exuviae, quibus Argivae pulchraeque ministrant 200 
Thessalides, famulas et quae meruere Lacaenas. 
Me nimium timido, nimium iunxere remisso 
Fata viro^ totum qui degener exuit Histrum, 
Qui refugit patriae ritus, quem detinet aequi 
Gloria concessoque cupit vixisse colonus 205 

Quam dominus rapto. Quid pulchra vocabula pigris 
Praetentas vitiis? Probitatis inertia nomen^ 
lustitiae formido subit. Tolerabis iniquam 
Pauperiem^ cum tela geras? et flebis inultus^ 
Cum pateant tantae nuUis custodibus urbes? 210 

^Quippe metus poenae. Pridem mos ille vigebat^ 
Vt meritos colerent impacatisque rebelles 



76 CLAVDIl CLAVDIANI 

Vrgerent odiis; at nmic^ qui foedera rumpit, 

Ditatur; qui servat, eget. Vastator Achivae 

Gentis et Epirum nuper populatus inultam 215 

Praesidet lUyrico; iam^ quos obsedit, amicos 

Ingreditur muros illis responsa daturus, 

Quorum coniugibus potitur natosque peremit. 

Sic hostes punire solent^ haec praemia solvunt 

Excidiis. Cunctaris adhuc numerumque tuorum 220 

Respicis exiguamque manum? Tu rumpe quietem: 

Bella dabunt socios. Nec te tam prona monerem^ 

Si contra paterere viros: nunc alter in armis 

Sexus et eunucbis se defensoribus orbis 

Credidit; bos aquilae Romanaque signa sequuntur. 225 

Incipe barbaricae tandem te reddere vitae^ 

Te quoque iam timeant admirenturque nocentem^ ' 

Quem sprevere pium. Spoliis praedaque repletus 

Cum libeat Romanus eris'. 

Sic fata repente 
In diram se vertit avem rostroque recurvo 230 

Turpis et infernis tenebris obscurior alas 
Auspicium veteri sedit ferale sepulcro. 
lUe, pavor postquam resoluto corde quievit 
Et rigidae sedere comae^ non distulit atrox 
lussa deae; sociis, quae viderat, ordine pandit 235 
Inritatque sequi. Coniurat barbara pubes 
Nacta ducem Latiisque palam descivit ab armis. 

Pars Pbrygiae^ Scythicis quaecumque Trionibus alget 
Proxima, Bithynos^ solem quae condit^ lonas, 
Quae levatj attingit Galatas. Utrimque propinqui 240 
Finibus obliquis Lydi Pisidaeque feroces 
Continuant australe latus. Gens una fuere 
Tot quondam popuH, priscum cognomen et unum 
Appellata Pbryges; sed (quid non longa valebit 
Permutare dies?) dicti post Maeona regem 245 

Maeones. Aegaeos insedit Graecia portus; 
Tiiyni Thraces arant^ quae nunc Bithynia fertui", 
Nuper ab Oceano GaUorum exercitus ingens 



(XX.) m EVTROPIVM LIBER SECVNDVS. 77 

IUis ante vagus tandem regionibus haesit 
Gaesaque deposuit^ Graio iam mitis amictu^ 250 

Pro Rheno poturus Halyn. Dat cuncta vetustas 
Principium Plirygibus; nec rex Aegyptius ultra 
Restitit^ humani postquam puer uberis expers 
In Phrygiam primum laxavit murmura vocem. 

Hic cecidit Libycis iactata paludibus olim 255 

Tibia^ foedatam cum reddidit umbra Minervam^ 
Hic et ApoUinea victus testudine pastor 
Suspensa memores inlustrat pelle Celaenas. 
Quattuor hinc magnis procedunt fontibus amnes 
Auriferi; nec miror aquas radiare metallo^ 260 

Quae totiens lavere Midan. Diversus ad Austrum 
Cursus et Arctoum fluviis mare. Dindyma fundunt 
Sangarium, vitrei puro qui gurgite Galli 
Auctus Amazonii defertur ad ostia Ponti. 
Icarium pelagus Mycalaeaque litora iuncti 265 

Marsya Maeanderque petunt; sed Marsya velox, 
Dum suus est, flexuque carens iam flumine mixtus 
MoUitur, Maeandre^ tuo contraria passus, 
Quam Rhodano stimulatus Arar: quos inter aprica 
Planities Cererique favet densisque Kgatur 270 

Vitibus et glaucae fructus attoUit oUvae, 
Dives equis^ feUx pecori pretiosaque picto 
Marmore purpureis, caedit quod Synnada, venis. 

Talem tum Phrygiam Geticis populatibus uri 
Permisere dei. Securas barbarus urbes 275 

Inrupit facilesque capi. Spes nuUa salutis^ 
NuUa fugae: putribus iam propugnacula saxis 
Longo corruerant aevo pacisque senecta. 

Interea geUdae secretis rupibus Idae 
Dum sedet et thiasos spectat de more Cybebe 280 
Curetumque alacres ad tympana suscitat enses^ 
Aurea sanctarum decus inmortale comarum 
Defluxit capiti turris summoque vokitus 
Vertice crinaUs violatur pulvere murus. 
Obstipuere truces omen Corybantes et uno 285 



78 CLAVDII CLAVDIANI 

Fixa metu tacitas presserunt orgia buxos. 
Indoluit genetrix^ tum sic commota profatur: 

^Hoc milii iam pridem Lachesis grandaeva canebat 
Augurium: Phrygiae casus venisse supremos 
Delapsus testatur apex. Heu sanguine qualis 290 

Ibit Sangarius quantasque cadavera lenti 
Maeandri passura moras! Inmobilis haeret 
Terminus^ liaec dudum nato placuere Tonanti. 
Par et finitimis luctus^ frustraque Lyaei 
Non defensuros implorat Lydia tbyrsos. 295 

lamque vale Phrygiae tellus perituraque flammis 
Moenia^ conspicuas quae nunc attoUitis arces^ 
Mox campi nudumque solum! dilecta valete 
Flumina! Non vestris ultra bacchabor in antris 
Nec iuga sulcabit noster Berecynthia currus'. 800 

Dixit et ad tristes convertit tympana planctus. 
Labentem patriam sacris ululatibus Attis 
Personat et torvi lacrimis maduere leones. 

Eutropius, nequeat quamvis metuenda taceri 
Clades et trepidus vulgaverit omnia rumor, 305 

Ignorare tamen fingit regnique ruinas 
Dissimulat: parvam latronum errare catervam, 
Ad sontes tormenta magis quam tela parari 
Nec duce frangendas iactat^ sed iudice vires: 
Vasta velut Libyae venantum vocibus ales 310 

Cum premitur calidas cursu transmittit harenas 
Inque modum veli sinuatis flamine pennis 
Pulverulenta volat; si iam vestigia retro 
Clara sonent^ oblita fugae stat lumine clauso 
(Ridendum!) revoluta caput creditque latere^ 315 

Quem non ipsa videt. Furtim tamen ardua mittit 
Cum donis promissa novis, si forte rogatus 
Desinat. IUe semel nota dulcedine praedae 
Se famulo servire negat, nec grata timentum 
Munera; militiam nuUam nec prima superbus 320 

Cingula dignari; nam quis lion consule tali 
Vilis honos? 



(XX.) IN EVTROPIVM LIBER SECVNDVS. 79 

Postquam precibus mitescere nuUis, 
Non auro cessisse videt creberque recurrit 
Nuntius incassum nec spes iam foederis extat: 
Tandem consilium belli confessus agendi 325 

Ad sua tecta vocat. luvenes venere protervi 
Lascivique senes, quibus est insignis edendi 
Gloria corruptasque dapes variasse decorum^ 
Qui ventrem invitant pretio traduntque palato 
Sidereas lunonis aves et si qua loquendi 330 

Gnara coloratis viridis defertur ab Indis^ j^ 

Quaesitos trans regna cibos, quorumque profundam 
Ingluviem non Aegaeus, non alta Propontis, 
Non freta longinquis Maeotia piscibus explent. 
Vestis odoratae studium; laus maxima risum 335 

Per vanos movisse sales minimeque viriles 
Munditiae; compti vultus; onerique vel ipsa 
Serica. Si Chunus feriat^ si Sarmata portas, 
SoUiciti scaenae; Romam contemnere sueti 
Mirarique suas, (quas Bosphorus obruat!), aedes; 
Saltandi dociles aurigarumque periti. 341 

Pars humili de plebe duces; pars compede suras 
Cruraque signati nigro liventia ferro 
lura regunt, facies quamvis inscripta repugnet 
Seque suo prodat titulo. Sed prima potestas 345 

Eutropium praefert Hosio subnixa secundo. 
Dulcior hic sane cunctis prudensque movendi 
luris et admoto qui temperet omnia fumo, 
Fervidus, accensam sed qui bene decoquat iram. 
Considunt apices gemini dicionis Eoae^ 350 

Hic cocuSj hic leno^ defossi verbere terga, 
Servitio^ non arte pares, hic saepius emptus, 
Alter ad Hispanos nutritus verna penates. 

Ergo ubi coUecti proceres^ qui rebus in artis 
Consulerent tantisque darent solacia morbis, 355 

Obliti subito Phrygiae bellisque relictis 

340 obruat] Birtms; obruit; horruit. 



80 CLAVDII CLAVDIANI 

Ad solitos coepere iocos et iurgia circi 

Tendere. Nequiquam magna confligitur ira, 

Quis melius vibrata puer vertigine moUi 

Membra rotet^ verrat quis marmora crine supino? 360 

Quis magis enodes laterum detorqueat artus^ 

Quis voci digitos, oculos quis moribus aptet? 

Hi tragicos meminere modos; his fabula Tereus^ 

His necdum commissa choro cantatur Agaue. 

Increpat Eutropius: non haec spectacula tempus 365 

Poscere; nunc alias armorum incumbere curas; 

Se satis Armenio fessum pro limite cingi 

Nec tantis unum subsistere posse periclis; 

Ignoscant senio, iuvenes ad proelia mittant — : 

Qualis pauperibus nutrix invisa puellis 370 

Adsidet et tela communem quaerere victum 

Rauca monet; festis illae lusisse diebus 

Orant et positis aequaevas visere pensis^ 

Irataeque operi iam lasso poUice fila 

Turbant et teneros detergent stamine fletus. 375 

Emicat extemplo cunctis trepidantibus audax 
Crassa mole Leo^ quem vix Cyclopia solum 
Aequatura fames^ quem non ieiuna Celaeno 
Vinceret; hinc nomen fertur meruisse Leonis. 
Acer in absentes linguae iactator, abundans 380 

Corporis exiguusque animi, doctissimus artis 
Quondam lanificae, moderator pectinis unci. 
Non alius lanam purgatis sordibus aeque 
Praebuerit calathis^ similis nec pinguia quisquam 
Vellera per tenues ferri producere rimas. 385 

Tunc Aiax erat Eutropii lateque fremebat, 
Non septem vasto quatiens umbone iuvencos, 
Sed^ quam perpetuis dapibus pigroque sedili 
Inter anus interque colos oneraverat, alvum. 
Adsurgit tandem vocemque expromit anhelam: 390 

^Quisnovus hictorpor^ socii? quonam usque sedemus 
Femineis clausi thalamis patimurque periclum 
Gliscere desidia? Graviorum turba malorum 






(XX.) IN EVTROPIVM LIBER SECVNDVS. 81 

Texitur^ ignavis trahimus dum tempora votis. 

Me petit hic sudor. Numquam mea dextera segnis 

Ad ferrum. Paveat tantum Tritonia coeptis^ 396 

Inceptum peragetur opus. lam cuncta furorem 

Qui gravat^ efficiam leviorem pondere lanae; 

Tarbigilum timidum desertoresque Gruthungos 

Vt miseras populabor oves et pace relata 400 

Pristina restituam Phrygias ad stamina matres.' 

His dictis iterum sedit; fit plausus et ingens 
Concilii clamor^ qualis resonantibus olim 
Exoritur caveis^ quotiens crinitus ephebus 
Aut rigidam Nioben aut flentem Troada fingit. 405 
Protinus excitis iter inremeabile signis 
Adripit infaustoque iubet bubone moveri 
Agmina Mygdonias mox impletura volucres. 

Pulcher et urbanae cupiens exercitus umbrae^ 
Adsiduus ludis^ avidus splendere lavacris 410 

Nec soles imbresve pati multumque priori 
Dispar^ sub clipeo Thracum qui ferre pruinas^ 
Dum Stilicho regeret^ nudoque hiemare sub axe 
Sueverat et duris haurire bipennibus Hebrum. 
Cum duce mutatae vires. Byzantia robur 415 

Fregit luxuries Ancyranique triumphi. 
Non peditem praecedit eques; non commoda castris 
Eligitur regio; vicibus custodia nuUis 
Advigilat vallo; non explorantur eundae 
Vitandaeque viae; nuUo se cornua flectunt 420 

Ordine: confusi passim per opaca vagantur 
Lustra^ per ignotas angusto tramite valles. 
Sic vacui rectoris equi^ sic orba magistro 
Pertur in abruptum casu^ non sidere puppis; 
Sic ruit in rupes amisso pisce sodali 425 

Belua^ sulcandas qui praevius edocet undas 
Inmensumque pecus parvae moderamine caudae 
Temperat et tanto coniungit foedera monstro; 
lUa natat rationis inops et caeca profundi; 
lam brevibus deprensa vadis ignara reverti 430 

Clavdiani Opp., ed. Koch. 6 



82 CLAVDII CLAVDIANI 

Palpitat et vanos scopulis inlidit hiatus. 

Tarbigilus simulare fugam flatusque Leonis 
Spe nutrire leves improvisusque repente^ 
Dum gravibus marcent epulis liostique catenas 
Inter vina crepant^ largo sopita Lyaeo 435 

Castra subit. Pereunt alii^ dum membra cubili 
Tarda levant; alii leto iunxere soporem; 
Ast alios vicina palus sine more ruentes 
Excipit et cumulis inmanibus aggerat undas. 
Ipse Leo damma cervoque fugacior ibat 440 

Sudanti tremebundus equo: qui pondere postquam 
Decidit^ implicitus limo cunctantia pronus 
Per vada reptabat. Caeno subnixa tenaci 
Mergitur et pingui suspirat corpore moles 
More suis^ dapibus quae iam devota futuris 445 

Turpe gemit, quotiens Hosius mucrone corusco 
Armatur cingitque sinus secumque volutat^ 
Quas figat verubus partes^ quae frusta calenti 
Mandet aquae quantoque cutem distendat echino: 
Flagrat opus; crebro pulsatus perstrepit ictu; 450 

Contexit varius penetrans Calcliedona nidor. 

Ecce levis frondes a tergo concutit aura: 
Credit tela Leo; valuit pro vulnere terror 
Implevitque vicem iaculi^ vitamque nocentem 
Integer et sola formidine saucius efflat. 455 

Quis tibi tractandos pro pectine^ degener^ enses, 
Quis solio campum praeponere suasit avito? 
Quam bene texentum laudabas carmina tutus 
Et matutinis pellebas frigora mensis! 
Hic miserande iaces; liic^ dum tua vellera vitas, 460 
Tandem fila tibi neverunt ultima Parcae. 

lam vaga pallentem densis terroribus aulam 
Fama quatit; stratas acies^ deleta canebat 
Agmina, Maeonios foedari caedibus agros^ 
Pamphylos Pisidasque rapi. Metuendus ab omni 465 
Tarbigilus regione tonat; modo tendere cursum 
In GalataSj modo Bithynis incumbere fertur. 



(XX.) IN EVTROPIVM LIBER SECVNDVS. 83 

Sunt qui per Cilicas rupto descendere Tauro^ 
Sunt qui correptis ratibus terraque marique 
Adventare ferant; geminantur vera pavoris 470 

Ingenio: longe spectari puppibus urbes 
AccensaSj lucere fretum ventoque citatas 
Omnibus in pelago velis haerere favillas. 

Hos inter strepitus funestior advolat alter 
Nuntius: armatam rursus Babylona minari 475 

Rege novo; resides Parthos ignava perosos 
Otia Romanae finem iam quaerere paci. 
Rarus apud Medos regum cruor; unaque cuncto 
Poena manet generi: quamvis crudelibus aeque 
Paretur dominis. Sed quid non audeat annus 480 

Eutropii? socium nobis fidumque Saporem 
Perculit et Persas in regia vulnera movit 
Rupturasque fidem^ leto pars ne qua vacaret, 
Eumenidum taedas trans flumina Tigridis egit. 

Tum vero cecidere animi tantisque procellis 485 
Deficiunt. Saepti latrantibus undique bellis 
Infensos tandem superos et consulis omen 
Agnovere sui^ nec iam revocabile damnum 
Eventu stolido serum didicere magistro. 
Namque ferunt geminos uno de semine fratres 490 
lapetionidas generis primordia nostri 
Dissimili finxisse manu: quoscumque Prometheus 
Excoluit multumque innexuit aethera limo^ 
Hi longe ventura notant dubiisque parati 
Casibus occurrunt fabro meliore politi. 495 

Deteriore luto pravus quos edidit auctor^ 
Quem merito Grai perhibent Epimethea vates^ 
Et nihil aetherii sparsit per membra vigoris, 
Hi pecudum ritu non impendentia vitant 
Nec res ante vident^ accepta clade queruntur 500 

Et seri transacta gemunt. 

lam sola renidet 

489 serum] Birtius ; renim. 

6* 



84 CLAVDII CLAYDIANI 

Iii Stilichone salus, et cuius semper acerbum 
Ingratumque sibi factorum conscius horror 
Credidit adventum^ quem si procedere tantum 
Alpibus audissent^ mortem poenasque tremebant^ 505 
lam cuncti venisse volunt^ scelerumque priorum 
Paenitet; hoc tantis bellorum sidus in undis 
Sperant^ hoc pariter iusti sontesque precantur: 
Ceu pueri^ quibus alta pater trans aequora merces 
Devehit^ intenti ludo studiisque soluti 510 

Latius amoto passim custode vagantur; 
Si gravis auxilio vacuas invaserit aedes 
Vicinus laribusque suis proturbet inultos^ 
Tum demum patrem implorant et nomen inani 
Voce cient frustraque oculos ad litora tendunt. 515 

Omnes supplicio dignos letoque fatentur, 
Qui se tradiderint famulis Stilichone relicto. 
Mutati stupuere diu sensuque reducto 
Paulatim proprii mirantur monstra furoris 
Avertuntque oculos (proiectis fascibus horret 520 

Lictor et infames labuntur sponte secures): 
Quales Aonio Thebas de monte reversae 
Maenades infectis Pentheo sanguine thyrsis^ 
Cum patuit venatus atrox matrique rotatum 
Conspexere caput^ gressus caligine iigunt 525 

Et rabiem desisse dolent. Quin protinus ipsa 
Tendit ad Italiam supplex Aurora potentem 
Non radiis redimita comam^ non flammea vultu 
Nec croceum vestita diem; stat livida luctu^ 
Qualis erat^ Phrygio tegeret cum Memnona busto. 
Quam simul agnovit Stilicho nec causa latebat^ 531 
Restitit; illa manum victricem amplexa moratur 
Altaque vix lacrimans inter suspiria fatur: 

"^Tantane te nostri ceperunt taedia mundi? 
Sic me ludibrium famulis risumque relinquis 535 

Dux quondam rectorque meus? solamque tueris 
Hesperiam? domiti nec te post bella tyranni 
Cernere iam licuit? Sic te victoria nobis 



(XX.) IN EVTROPIVM LIBER SECVJSIDVS. 85 

Eripuit Gallisque dedit? Rufinus origo 

Prima mali: geminas inter discordia partes 540 

Hoc auctore fuit. Sed iam maiora moventi 

Occurrit iusta rediens exercitus ira^ 

Fortis adhuc ferrique memor. Brevis inde reluxit 

Falsaque libertas; rursum Stilichonis habenis 

Sperabam me posse regi. Pro caeca futuri 545 

Gaudia! Fraterno coniungi coeperat orbis 

Imperio (quis enim tanto terrore recentis 

Exempli paribus sese committeret ausis?)^ 

Cum subito (monstrosa mitii turpisque relatu 

Fabula) Rufini castratus prosilit lieres^ 550 

Et similes iterum luctus Fortuna reduxit^ 

Vt solum domini sexum mutasse viderer. 

^Hic primum tbalami claustris delicta tegebat 
Clam timideque iubens; erat invidiosa potestas^ 
Sed tamen eunucbi^ necdum sibi publica iura 555 

Sumere nec totas audebat vertere leges. 
At postquam pulsisque bonis et faece retenta 
Peiores legit socios dignusque satelles 
Hinc Hosius stetit^ inde Leo, fiducia crevit 
Regnandique palam flagravit aperta libido. 560 

Patricius^ consul maculat quos vendit honores^ 
PIus maculat quos ipse gerit. lam signa tubaeque 
MoIIescuntj ipsos ignavia fluxit in enses. 
Exultant merito gentes facilisque volenti 
Praeda sumus. lam Bistoniis Haemoque nivali 565 
Vastior expulsis Oriens squalescit aratris. 
Ei mihi^ quas urbes et quanto tempore Martis 
Ignaras uno rapuerunt proelia cursu! 
Nuper ab extremo veniens equitatus Araxe 
Terruit Antiochi muros^ ipsumque decorae 570 

Paene caput Syriae flammis hostilibus arsit. 
Vtque gravis spoliis nulloque obstante profunda 
Laetus caede redit^ sequitur mucrone secundo 
Continuum vulnus; nec iam mihi Caucasus hostes 
Nec -mittit gelidus Phasis; nascuntur in ipso 575 



86 CLAVDII CLAVDIANI IN EVTROPIVM LIBER SECVNDVS. 

Bella sinu. Legio pridem Romana Gruthungi^ 
lura quibus victis dedimus^ quibus arva domusque 
Praebuimus^ Lydos Asiaeque uberrima vastant 
Ignibus et si quid tempestas prima reliquit. 
Nec vi nec numero freti; sed inertia nutrit 580 

Proditioque ducum^ quorum per crimina miles 
Captivis dat terga suis^ quos teste subegit 
Danuvio, partemque timet qui reppulit omnes. 

^Aula choris epulisque vacat nec perdita curat, 
Dum superest aliquid. Ne quid tamen orbe reciso 
Venditor amittat^ provincia quaeque superstes 586 

Dividitur geminumque duplex passura tribunal 
Cogitur alterius pretium sarcire peremptae. 
Sic mihi restituunt populos; hac arte reperta 
Rectorum numerum terris pereuntibus augent. 590 

^ln te iam spes una mihi. Pro fronde Minervae 
Has^ Stilicho^ tendo lacrimas: succurre ruenti^ 
Eripe me tandem^ servilibus eripe regnis. 
Neve adeo cunctos paucorum crimine damnes 
Nec nova tot meritis offensa prioribus obstet. 595 
lamiam flecte animum. Suprema pericula semper 
Dant veniam culpae. Quamvis iratus et exul 
Pro patriae flammis non distulit arma Camillus. 
Nec te subtrahimus Latio; defensor utrique 
Sufficis. Armorum liceat splendore tuorum 600 

In commune frui; clipeus nos protegat idem 
Vnaque pro gemino desudet cardine virtus.' 



592 Stilicbo, tendo] Birtins; tibi protendo. 



FESCENNINA 
^ DE NVPTIIS HONORII AVGVSTL 

I. (XI.) 

Princeps corusco sidere pulchrior, 
Parthis sagittas tendere doctior, 
Eques Gelonis imperiosior, 
Quae digna mentis laus erit arduae? 
Quae digna formae laus erit igneae? 5 

Te Leda mallet quam dare Castorem; 
Praefert Achilli te proprio Thetis; 
Victum fatetur Delos ApoUinem; 
Credit minorem Lydia Liberum. 

Tu cum per altas impiger ilices 10 

Freno citatum cornipedem reges 
Ludentque ventis instabiles comae^ 
Telis iacebunt sponte tuis ferae 
Gaudensque sacris vuhieribus leo 

Admittet hastam morte superbior. 15 

Venus reversum spernit Adonidem^ 
Damnat reductum Cynthia Virbium. 

Cum post labores sub platani voles 
Virentis umbra vel gelido specu 

Torrentiorem fallere Sirium 20 

Et membra somno fessa resolveris: 
quantus uret tum Dryadas calor! 
Quot aestuantes ancipiti gradu 
Furtiva carpent oscula Naides! 



11 Freno] Heimhis; praedo, praeda. 



88 CLAYDII CLAVDIANI 

Quis vero acerbis horridior Scytliis, 25 

Quis beluarum corde furentior^ 
Qui^ cum micantem te prope viderit^ 
Non optet ultro servitium pati^ 
Qui non catenas adripiat libens 

CoUoque poscat vincula libero? 30 

Tu si nivalis per iuga Caucasi 
Saevas petisses pulcber Amazonas, 
Peltata pugnas desereret cohors 
Sexu recepto; patris et inmemor ^ 

Inter frementes Hippolyte tubas 35 

Strictam securim languida poneret 
Et seminudo pectore cingulum 
Forti negatum solveret Herculi^ 
Bellumque solus conficeret decor. 

Beata^ quae te mox faciet virum 40 

Primisque sese iunget amoribus. 



IL (XII.) 

Age cuncta nuptiali 

Redimita vere tellus 

Celebra toros eriles; 
Omne nemus cum fluviis^ 

Omne canat profundum. 5 

Ligures favete campi^ 

Veneti favete montes^ 

Subitisque se rosetis 
Vestiat Alpinus apex 

Et rubeant pruinae. 10 

Atbesis strepat choreis 

Calamisque flexuosus 

Leve Mincius susurret 
Et Padus electriferis 

Admoduletur alnis; 15 

Epulisque iam repleto 



11. (XII.) FESCENNmA DE NVPTIIS HONORII AYGVSTI. 89 

Resonet Quirite Thybris 

Dominique laeta votis 
Anrea septemgeminas 

Roma coronet arces. 20 

Procul audiant Hiberi^ 

Fluit unde semen aulae^ 

Vbi plena laurearum 
Imperio feta domus 

Vix numerat triumphos. 25 

Habet hinc patrem maritus^ 

Habet binc puella matrem 

Geminaque parte ductum 
Caesareum flumineo 

Stemma recurrit ortu. 30 

Decorent yirecta Baetim^ 

Tagus intumescat auro 

Generisque procreator 
Sub yitreis Oceanus 

Luxurietur antris. 35 

Oriensque regna fratrum 

Simul Occidensque plaudat; 

Placide iocentur urbes^ 
Quaeque novo quaeque nitent 

Deficiente Phoebo. 40 

Aquiloniae procellae^ 

Rabidi tacete Cauri^ 

Taceat sonorus Auster. 
Solus ovantem Zepbyrus 

Perdominetur annum. 45 



III. (XIII.) 

Solitas galea fulgere comas^ 
Stilicbo^ moUi necte corona. 
Cessent litui saevumque procul 
Martem felix taeda releget. 



90 CLAVDII CLAVDIANl 

Tractus ab aula rursus in aulam 5 

Redeat sanguis. Patris officiis 

lunge potenti pignora dextra. 

Gener Augusti pridem fueras^ 

Nunc rursus eris socer Augusti. 

Quae iam rabies livoris erit? 10 

Vel quis dabitur color invidiae? 

Stilicho socer est^ pater est Stilicho. 



IV. (XIV.) 

AttoUens thalamis Idalium iubar 
Dilectus Veneri nascitur Hesperus. 
lam nuptae trepidat soUicitus pudor^ 
lam produnt lacrimas flammea simplices. 
Ne cessa^ iuvenis^ comminus adgredi^ 5 

Impacata licet saeviat unguibus. 
Non quisquam fruitur veris odoribus 
Hyblaeos latebris nec spoliat favos, 
Si fronti caveat^ si timeat rubos; 
Armat spina rosas^ mella tegunt apes. 10 

Crescunt difficili gaudia iurgio 
Accenditque magis^ quae refugit, Venus. 
Quod flenti tuleris^ plus sapit osculum. 
Dices "^o!' quotiens^ '^hoc mihi dulcius 
Quam flavos deciens vincere Sarmatas!' 15 

Adspirate novam pectoribus fidem 
Mansuramque facem tradite sensibus. 
Tam iunctis manibus nectite vincula^ 
Quam frondens hedera stringitur aesculus, 
Quam lento premitur palmite populus^ 20 

Et murmur querula blandius alite 
Linguis adsiduo reddite mutuis. 
Et labris animum conciliantibus 
Alternum rapiat somnus anhelitum. 
Amplexu caleat purpura regio 25 



IV. (XIV.) FESCENNINA DE NVPTIIS HONORII AVG VSTI. 91 

Et vestes Tyrio sanguine fulgidas 
Alter virgineus nobilitet cruor. 
Tum victor madiclo prosilias toro 
Nocturni referens vulnera proelii. 

Ducant pervigiles carmina tibiae 30 

Permissisque iocis turba licentior 
Exultet tetricis libera legibus. 
Passim cum ducibus ludite milites^ 
Passim cum pueris ludite virgines. 
Haec vox aetlieriis insonet axibus^ 35 

Haec vox per populos, per mare transeat: 
^Formosus Mariam ducit Honorius'. 



EPITHALAMIVM 
DE NVPTIIS HONORII AVGVSTL 

PRAEFATIO. 

(IX.) 

Surgeret in thalamum ducto cum Pelion arcu 

Nec caperet tantos hospita terra deos, 
Cum socer aequoreus numerosaque turba sororum 

Certarent epulis continuare dies 
Praeberetque lovi communia pocula Chiron^ 5 

MoUiter obliqua parte refusus equi^ 
Peneus gelidos mutaret nectare fontes, 

Oetaeis fluerent spumea yina iugis: 
Terpsichore facilem lascivo poUice movit 

Barbiton et moUes duxit in antra choros. 10 

Carmina nec superis nec dispUcuere Tonanti^ 

Cum teneris nossent congrua vota modis. 
Centauri Faunique negant. Quae flectere Rhoeton^ 

Quae rigidum poterant plectra movere Pholum? 

Septima lux aderat caelo totiensque renato 15 

Viderat exactos Hesperus igne choros: 
Tum Phoebus^ quo saxa domat^ quo pertrahit ornos, 

Pectine temptavit nobiUore lyram 
Venturumque sacris fidibus iam spondet AchiUem, 

lam Phrygias caedes^ iam Simoenta canit. 20 

Frondoso strepuit feUx Hymenaeus Olympo; 

Reginam resonant Othrys et Ossa Thetim. 



k 



(X.) EPITHALAMIVM DE NVPTIIS HONORII AVGVSTI. 93 

EPITHALAMIVM. 

(X.) 

Hauserat insolitos promissae virginis ignes 
Augustus primoque rudis flagraverat aestu; 
Nec novus unde calor nec quid suspiria vellent^ 
Noverat incipiens et adhuc ignarus amandi. 
Non illi venator equus^ non spicula curae^ 5 

Non iaculum torquere libet; mens omnis aberrat 
In vulnus^ quod fixit Amor. Quam saepe meduUis 
Erupit gemitus! quotiens incanduit ore 
Confessus secreta rubor nomenque beatum 
Iniussae scripsere manus! lam munera nuptae 10 
Praeparat et pulcbros^ Mariae sed luce minores 
Eligit ornatus^ quidquid venerabilis olim 
Livia divorumque nurus gessere superbae. 
Incusat spes aegra moras longique videntur 
Stare dies segnemque rotam non flectere Phoebe. 15 
Scyria sic tenerum virgo flammabat Achillem 
Fraudis adhuc expers bellatricesque docebat 
Ducere fila manus et^ mox quos harruit Ide, 
Thessalicos roseo nectebat poUice crines. 

Haecetiam queritur secum: "^Quonam usque verendus 
Cunctatur mea vota socer? quid iungere differt, 21 
Quam pepigit^ castasque preces implere recusat? 
Non ego luxuriem regum moremque secutus 
Quaesivi vultum thalamis^ ut nuntia formae 
Lena per innumeros iret pictura penates, 25 

Nec variis dubium thalamis laturus amorem 
Ardua commisi falsae conubia cerae. 
Non rapio praeceps aUenae foedera taedae, 
Sed quae sponsa mihi pridem patrisque reUcta 
Mandatis uno materni sanguinis ortu 30 

Communem partitur avum. Fastidia supplex 
Deposui gessique procum; de limine sacro 
Oratum misi proceres, qui proxima nobis 



94 CLAVDII CLAVDIANI 

lura tenent. Fateor^ Stilicho^ non parva poposci, 
Sed certe mereor princeps hoc principe natus, 35 

Qui sibi te generum fraterna prole revinxit^ 
Cui Mariam debes. Faenus mihi solve paternum, 
Redde suos aulae. Mater fortasse rogari 
MoUior. patrui germen^ cui nominis heres 
Successi, sublime decus torrentis Hiberi^ 40 

Stirpe soror^ pietate parens^ tibi creditus infans 
Inque tuo crevi gremio^ partuque remoto 
Tu potius Flaccilla mihi. Quid dividis ergo 
Pignora? quid iuveni natam non reddis alumno? 
Optatusne dies aderit? dabiturne iugalis 45 

Nox umquam?' 

Tali solatur vubiera questu. 
Risit Amor placidaeque volat trans aequora matri 
Nuntius et totas iactantior explicat alas. 

Mons latus lonium Cypri praeruptus obumbrat^ 
Invius humano gressu^ Phariumque cubile 50 

Proteos et septem despectat cornua Nili. 
Hunc venti pulsare timent, hunc laedere nimbi, 53 
Hunc neque candentes audent vestire pruinae. 52 

Luxuriae Venerique vacat. Pars acrior anni 
Exulat; aeterni patet indulgentia veris. 55 

In campum se fundit apex; hunc aurea saepes 
Circuit et fulvo defendit prata metallo. 
Mulciber^ ut perhibent^ his oscula coniugis emit 
Moenibus et tales uxorius obtulit arces. 
Intus rura micant, manibus quae subdita nuUis 60 
Perpetuum florent^ Zephyro contenta colono^ 
Vmbrosumque nemus^ quo non admittitur ales^ 
Ni probet ante suos diva sub iudice cantus: 
Quae placuitj fruitur ramis; quae victa^ recedit. 
Vivunt in Venerem frondes omnisque vicissim 65 

Felix arbor amat; nutant ad mutua palmae 
Foedera^ populeo suspirat populus ictu 



52 post 53 transposui. 



(X.) EPITHALAMIVM DE NVPTIIS HONOHII AVGVSTI. 95 

Et platani platanis alnoque adsibilat alnus. 

Labuntur gemini fontes^ hic dulcis^ amarus 
Alter^ et infusis corrumpunt mella venenis^ 70 

Vnde Cupidineas armari fama sagittas. 
Mille pharetrati ludunt in margine fratres^ 
Ore pares^ aevo similes^ gens moUis Amorum. 
Hos Nymphae pariunt^ illum Venus aurea solum 
Edidit. Ille deos caelumque et sidera cornu 75 

Temperat et summos dignatur figere reges; 
Hi plebem feriunt. Nec cetera numina desunt: 
Hic habitat nullo constricta Licentia nodo 
Et flecti faciles Irae vinoque madentes 
Excubiae Lacrimaeque rudes et gratus amantum 80 
Pallor et in primis titubans Audacia furtis 
lucundique Metus et non secura Voluptas; 
Et lasciva volant levibus Periuria ventis. 
Quos inter petulans alta cervice luventas 
Excludit Senium luco. 85 

Procul atria divae 
Permutant radios silvaque obstante virescunt. 
Lemnius haec etiam gemmis extruxit et auro 
Admiscens artem pretio trabibusque smaragdi 
Supposuit caesas hyacinthi rupe columnas. 
Beryllo paries et iaspide lubrica surgunt 90 

Limina despectusque solo calcatur achates. 
In medio glaebis redolentibus area dives 
Praebet odoratas messes-, hic mitis amomi^ 
Hic casiae matura seges^ Panchaeaque turgent 
Cinnama^ nec sicco frondescunt vimina costo 95 

Tardaque sudanti prorepunt balsama rivo. 

Quo postquam delapsus Amor longasque peregit 
Penna vias^ alacer passuque superbior intrat. 
Caesariem tunc forte Venus subnixa corusco 
Fingebat solio. Dextra laevaque sorores 100 

Stabant Idaliae: largos haec nectaris imbres 
Inrigat^ haec morsu numerosi dentis eburno 
Multifidum discrimen arat; sed tertia retro 



96 CLAVDII CLAVDIANI 

Dat varios nexus et iusto dividit orbes 

Ordinej neglectam partem studiosa relinquens: 105 

Plus error decuit. Speculi nec vultus egebat 

ludicio; similis tecto monstratur in omni 

Et rapitur, quocumque videt, dum singula cernit^ 

Seque probat. Nati venientis conspicit umbram 

Ambrosioque sinu puerum complexa ferocem iio 

"^Quid tantum gavisus?' ait; ^quae proelia sudas 

Improbe? quis iacuit telis? Iterumne Tonantem 

Inter Sidonias cogis mugire iuvencas? 

An Titana domas? an pastoralia Lunam 

Rursus in antra vocas? Durum magnumque videris 

Debellasse deum'. 116 

Suspensus in oscula matris 
IUe refert: ^Laetare^ parens; inmane tropaeum 
RettulimuSj nostrum iam sensit Honorius arcum. 
Scis Mariam patremque ducem^ qui cuspide Grallos 
Italiamque fovet^ nec te praeclara Serenae 120 

Fama latet. Propera; regalibus adnue votis: 
lunge toros.^ 

Gremio natum Cytlierea removit 
Et crines festina ligat peplumque fluentem 
Adlevat et blando spirantem numine ceston 
Cingitur^ impulsos pluviis quo mitigat amnes^ 125 
Quo mare^ quo ventos irataque fulmina solvit. 
Vt stetit ad litus^ parvos adfatur alumnos: 

^Heus! quis erit^ pueri^ vitreas qui lapsus in undas 
Huc rapidum Tritona vocet^ quo vecta per altum 
Deferar? Haud umquam tanto mihi venerit usu. 130 
Sacri^ quos petimus, thalami. Pernicius omnes 
Quaerite^ seu concba Libycum circumsonat aequor, 
Aegaeas seu frangit aquas. Quicumque repertum 
Duxerit^ aurata donabitur ille pbaretra.^ 

Dixerat et sparsa diversi plebe feruntur 135 



135 sparsa diversi] ex cod. Vat. Livinei; sparsi diversa, 
sparsi divisa, pars adversi de. 



(X.) EPITHALAMIVM DE NVPTIIS HONORII AVGVSTI. 97 

Exploratores pelagi. Sub fluctibus ibat 
Carpathiis Triton obluctantemque petebat 
Cymothoen. Timet illa ferum seseque sequenti 
Subripit et duris elabitur uda lacertis. 
^Heus'^ inquit speculatus Amor, ^non vestra sub imis 
Furta tegi potuere vadis. Accingere nostram i4i 

Vecturus dominam: pretium non vile laboris 
Cymothoen facilem^ quae nunc detrectat, habebis. 
Hac mercede veni.' 

Prorupit gurgite torvus 
Semifer; undosi verrebant brachia crines; 145 

Hispida tendebant bifido vestigia cornu^ 
Qua pistrix commissa viro. Ter pectora movit; 
lam quarto Paphias tractu sulcabat harenas. 
Vmbratura deam retro sinuatur in arcum 
Belua; tum vivo squalentia murice terga 150 

Purpureis moUita toris: hoc navigat antro 
Fulta Venus; niveae delibant aequora plantae. 
Prosequitur volucer late comitatus Amorum 
TranquiUumque choris quatitur mare. Serta per omnem 
Neptuni dispersa domum Cadmeia ludit 155 

Leucothoe^ frenatque rosis delphina Palaemon; 
Alternas violis Nereus interserit algas; 
Canitiem Glaucus ligat inmortalibus herbis. 
Nec non et variis vectae Nereides ibant 
Audito rumore feris (hanc pisce voluto 160 

Sublevat Oceani monstrum Tartesia tigris; 
Hanc timor Aegaei rupturus fronte carinas 
Trux aries; haec caeruleae suspensa leaenae 
Innatat; haec viridem trahitur complexa iuvencum) 
Certatimque novis onerant conubia donis. 165 

Cingula Cymothoe^ rarum Galatea monile 
Et gravibus Psamathe bacis diadema ferebat 
Intextum^ Rubro quas legerat ipsa profundo. 
Mergit se subito vellitque corallia Doto: 



167 Psamathe] Birtius; spatale, pigmea. 

Clavdiani Opp., ed. Koch. 



98 CLAVDII CLAVDIANI 

Vimen erat dum stagna subit; processerat undis: 170 
Gemma fuit. 

Nudae Venerem cinxere catervae 
Plaudentesque simul tali cum voce sequuntur: 
^Hos Mariae cultus^ haec munera nostra precamur 
Reginae regina feras. Dic talia numquam 
Promeruisse Thetim nec cum soror Amphitrite 175 
Nostro nupta lovi. Devotum sentiat aequor^ 
Agnoscat famulum virgo Stilichonia pontum. 
Victrices nos saepe rates classemque paternam 
VeximuSj attritis cum tenderet ultor Achivis.' 

lam Ligurum terris spumantia pectora Triton 180 
Adpulerat lassosque fretis extenderat orbes. 
Continuo sublime volans ad moenia Gallis 
Condita, lanigeri suis ostentantia pellem, 
Pervenit. Adventu Veneris pulsata recedunt 
Nubila^ clarescunt puris Aquilonibus Alpes. 185 

Laetitiae causas ignorat dicere miles 
Laetaturque tamen; Mavortia signa rubescunt 
Ploribus et subitis animantur frondibus hastae. 
lUa suum dictis adfatur talibus agmen: 

"^Gradivum, nostri comites^ arcete parumper, 190 
Vt soli vacet aula mihi. Procul igneus horror 
Thoracum^ gladiosque tegat vagina minaces. 
Stent bellatrices aquilae saevique dracones; 
Fas sit castra meis hodie succumbere signis. 
Tibia pro lituis et pro clangore tubarum 195 

MoUe lyrae festumque canant. Epulentur ad ipsas 
Excubias; mediis spirent crateres in armis. 
Laxet terribiles maiestas regia fastus 
Et sociam plebem non indignata potestas 
Confundat turbae proceres. Solvantur habenis 200 
Gaudia nec leges pudeat ridere severas. 

^Tu festas^ Hymenaee, faces^ tu^ Gratia^ flores 
Elige, tu geminaSj Concordia^ necte coronas. 
Vos, pennata cohors^ quocumque vocaverit usus^ 
Divisa properate manu^ neu marceat uUa 205 



(X.) EPITHALAMIVM DE NVPTIIS HONORII AVGVSTI. 99 

Segnities: alii funalibus ordine ductis 
Plurima yenturae suspendite lumina nocti-, 
Hi nostra nitidos postes obducere myrto 
Contendant; pars nectareis adspergite tecta 
Fontibus et flamma lucos adolete Sabaeos; 210 

Pars infecta croco velamina lutea Serum 
Pandite Sidoniasque solo prosternite vestes. 
Ast alii thalamum docto componite textu; 
Stamine gemmato picturatisque columnis 
Aedificetur apex^ qualem non Lydia dives 215 

Erexit Pelopi nec quem struxere Lyaeo 
Indorum spoliis et opaco palmite Bacchae. 
IUic exuvias omnes cumulate parentum: 
Quidquid avus senior Mauro vel Saxone victis, 
Quidquid ab innumeris socio Stilictione tremendus 220 
Quaesivit genitor bellis^ quodcumque Gelonus 
Armeniusve dedit; quantum crinita sagittis 
Attulit extremo Meroe circumflua Nilo; 
Misit Achaemenio quidquid de Tigride Medus, 
Cum supplex emeret Romanam Parthia pacem. 225 
Nobilibus gazis opibusque cubilia surgant 
Barbaricis; omnes thalamo conferte triumphos.' 
Sic ait et sponsae petit improvisa penates. 
Illa autem secura tori taedasque parari 
Nescia divinae fruitur sermone parentis 230 

Maternosque bibit mores exemplaque discit 
Prisca pudicitiae Latios nec volvere libros 
Desinit aut Graios^ ipsa genetrice magistra^ 
Maeonius quaecumque senex aut Thracius Orpheus 
Aut Mytilenaeo modulatur pectine Sappho 235 

(Sic Triviam Latona monet; sic mitis in antro 
Mnemosyne docili tradit praecepta Thaliae): 
Cum procul augeri nitor et iucundior aer 
Attonitam lustrare domum fundique comarum 
Gratus odor. Mox vera fides numenque refulsit. 240 
Cunctatur stupefacta Venus; nunc ora puellae, 
Nimc flavam niveo miratur vertice matrem. 



100 CLAVDII CLAVDIANI 

Haec modo crescenti^ plenae par altera lunae: 

Adsurgit ceu forte minor sub matre virenti 

Laurus et ingentes ramos olimque futuras 245 

Promittit iam parva comas; vel flore sub uno 

Ceu geminae Paestana rosae per iugera regnant: 

Haec largo matura die saturataque vernis 

Roribus indulget spatio; latet altera nodo 

Nec teneris audet foliis admittere soles. 250 

Adstitit et blande Mariam Cytherea salutat: 
^Salve sidereae proles augusta Serenae^ 
Magnorum suboles regum parituraque reges. 
Te propter Paphias sedes Cyprumque reliqui, 
Te propter libuit tantos explere labores 255 

Et tantum transnare maris^ ne vilior ultra 
Privatos paterere lares neu tempore longo 
Dilatos iuvenis nutriret Honorius ignes. 
Accipe fortunam generis^ diadema resume, 
Quod tribuas natis^ et in haec penetralia rursus, 260 
Vnde parens progressa^ redi. Fac nuUa subesse 
Vincula cognatae: quamvis aliena fuisses 
Principibus, regnum poteras hoc ore mereri. 
Quae propior sceptris facies? qui dignior aula 264 
Vultus erit? Non labra rosae^ non coUa pruinae^ 
Non crines aequant violae^ non lumina fiammae. 
Quam iuncti leviter sese discrimine confert 
Vmbra supercilii! miscet quam iusta pudorem 
Temperies nimio nec sanguine candor abundat! 
Aurorae vincis digitos umerosque Dianae; 270 

Ipsam iam superas matrem. Si Bacchus amator 
Dotali potuit caelum signare corona^ 
Cur nuUis virgo redimitur pulchrior astris? 
lam tibi moHtur steUantia serta Bootes 
Inque decus Mariae iam sidera parturit aether. 275 
digno nectenda viro tantique per orbem 
Consors imperii! iam te venerabitur Hister; 
Nomen adorabunt popuU; iam Rhenus et AUois 
Serviet; ^i^^^^dii^i^.^gina Sygambros. 



f/ e, 



> s^^ 'o \\ nOLLECT' 




(X.) EPITHALAMIVMDEKVPTIISHONORIIAVGVSTL 101 

Quid numerem gentes Atlanteosque recessus 280 

Oceani? toto pariter donabere mundo/ 

Dixit et ornatus^ dederant quos nuper ovantes 
NereideSj coUo membrisque micantibus aptat. 
Ipsa caput distinguit acu^ substringit amictus; 
Flammea virgineis accommodat ipsa capillis. 285 

Ante fores iam pompa sonat^ pilentaque sacra 
Praeradiant ductura nurum. Calet obvius ire 
lam princeps tardumque cupit discedere solem: 
Nobilis haud aliter sonipes^ quem primus amoris 
SoUicitavit odor^ tumidus quatiensque decoras 290 
Curvata cervice iubas Pharsalia rura 
Pervolat et notos hinnitu flagitat amnes 
Naribus accensis; mulcet fecunda magistros 
Spes gregis et pulcbro gaudent armenta marito. 

Candidus interea positis exercitus armis 295 

Exultat socerum circa; nec signifer uUus 
Nec miles pluviae flores dispergere ritu 
Cessat purpureoque ducem perfundere nimbo. 
Haec quoque velati lauro myrtoque canebant: 

^Dive parens^ seu te complectitur axis Olympi, 
Seu premis Elysias animarum praemia valles, 301 

En promissa tibi Stilicho iam vota peregit; 
lam gratae rediere vices; cunabula pensat; 
Acceptum reddit thalamum natoque reponit^ 
Quod dederat genitor. Numquam te^ sancte^ pigebit 
ludicii nec te pietas suprema fefellit. 306 

Dignus cui leges^ dignus cui pignora tanti 
Principis et rerum commendarentur habenae. 
Dicere possemus^ quae proelia gesta sub Haemo 
Quaeque cruentarint fumantem Strymona pugnae, 810 
Quam notus clipeo^ quanta vi fulminet hostem^ 
Ni prohiberet Hymen. Quae tempestiva relatu^ 
Nunc canimus. Quis consilio^ quis iuris et aequi 
Nosse modum melior? Quod semper dissilit^ in te 
Convenitj ingenio robur, prudentia forti. 315 

Fronte quis aequali? quem sic Romana decerent 



102 CLAVDII CLAVDIANI 

Culmina? sufficerent tantis quae pectora curis? 

Stes licet in populo, clamet quicumque videbit: 

Hic est, hic Stilicho! Sic se testatur et offert 

Celsa potestatis species^ non voce feroci, 320 

Non alto simulata gradu, non improba gestu. 

Adfectant alii quidquid fingique laborant^ 

Hoc donat natura tibi. Pudor emicat una 

Formosusque rigor vultusque auctura verendos- 

Canities festina venit. Cum sorte remota 325 

Contingat senio gravitas viresque iuventae^ 

Vtraque te cingit propriis insignibus aetas. 

Ornatur Fortuna viro. Non uUa nocendi 

Tela nec infecti iugulis civilibus enses. 

Non odium terrore moves nec frena resolvit 330 

Gratia; diligimus pariter pariterque timemus. 

Ipse metus te noster amat^ iustissime legum 

Arbiter^ egregiae pacis fidissime custos, 

Optime ductorum^ fortunatissime patrum. 

Plus iam, plus domino cuncti debere fatemur, 335 

Quod gener est^ invicte^ tuus. Vincire corona; 

Insere te nostris contempto iure choreis. 

Sic puer Eucherius superet virtute parentem; 

Aurea sic videat similes Thermantia taedas; ^ 

Sic uterus crescat Mariae; sic natus in ostro 340 

Parvus Honoriades genibus considat avitis.' 



PANEGYRICVS 
DE TERTIO CONSVLATV HONORII AVGVSTL 

PRAEFATIO. 

(VI.) 

Parvos noB aquilis fas est educere fetus 

Ante fidem solis iudiciumque poli. 
Nam pater^ e scisso saluit cum tegmine proles 

Ovaque maternus rupit hiulca tepor, 
Protinus implumes convertit ad aethera nidos 5 

Et recto flammas imperat ore pati. 
Consulit ardentes radios et luce magistra 

Natorum vires ingeniumque probat. 
Degenerem refugo torsit qui lumine visum^ 

Vnguibus hunc saevis ira paterna ferit. 10 

Exploratores oculis qui pertulit ignes 

Sustinuitque acie nobiliore diem^ 
Nutritur volucrumque potens et fulminis heres^ 

Gesturus summo tela trisulca lovi. 
Me quoque Pieriis temptatum saepius antris 15 

Audet magna suo mittere Roma deo. 
lam dominas aures^ iam regia tecta meremur 

Et chelys Augusto iudice nostra sonat. 

3 e scisso] scripsi ; excusso. 



104 CLAVDII CLAVDIANI 



PANEGYRICVS. 

(VIL) 

Tertia Romulei sumant exordia fasces 
Terque tuas ducat bellatrix pompa curules; 
Festior annus eat cinctusque imitata Gabinos 
Dives Hydaspeis augescat purpura gemmis; 
Succedant armis trabeae^ tentoria lictor 6 

Ambiat et Latiae redeant ad signa secures^ 
Tuque o qui patrium curis aequalibus orbem 
Eoo cum fratre regis^ procede secundis 
Alitibus Phoebique novos ordire meatus^ 
Spes votumque poli^ quem primo a limine vitae 10 
Nutrix aula fovet^ strictis quem fulgida telis 
Inter laurigeros aluerunt castra triumphos. 
Ardua privatos nescit Fortuna penates 
Et regnum cum luce dedit. Cognata potestas 
Excepit Tyrio venerabile pignus in ostro 15 

Lustravitque tuos aquilis victricibus ortus 
Miles et in mediis cunabula praebuit hastis. 
Te nascente ferox toto Grermania Rheno 
Intremuit movitque suas formidine silvas 
Caucasus et positis numen confessa pharetris 20 

Ignavas Meroe traxit de crine sagittas. 
Reptasti per scuta puer^ regumque recentes 
Exuviae tibi ludus erant^ primusque solebas 
Aspera complecti torvum post proelia patrem^ 
Signa triumphato quotiens flexisset ab Histro 25 

Arctoa de strage calens, et poscere partem 
De spoliis^ Scythicos arcus aut rapta Gelonis 
Cingula vel iaculum Daci vel frena Suebi. 
lUe coruscanti clipeo te saepe volentem 
Sustulit adridens et pectore pressit anhelo 30 

Intrepidum ferri galeae nec triste timentem 
Fulgur et ad summas tendentem brachia cristas. 
Tum sic laetus ait: ^Rex o stellantis Olympi^ 



(VII.) PANEGYR. DE TERTIO CONSVLATV HONORII. 105 

Talis perdomito redeat mihi filius hoste^ 
Hyrcanas populatus opes aut caede superbus 35 

Assyria^ sic ense rubens^ sic flamine crebro 
Turbidus et grato respersus pulvere belli^ 
Armaque gaviso referat captiva parenti.^ 

Mox ubi firmasti recto vestigia gressu^ 
Non tibi desidias molles nec marcida luxu 40 

Otia nec somnos genitor permisit inertes^ 
Sed nova per duros instruxit membra labores 
Et cruda teneras exercuit indole vires: 
Frigora saeva pati^ gravibus non cedere nimbis^ 
Aestivum tolerare iubar^ transnare sonoras 45 

Torrentum furias^ ascensu vincere montes, 
Planitiem cursu^ valles et concava saltu^ 
Nec non in clipeo vigiles producere noctes, 
In galea potare nives^ nunc spicula cornu 
Tendere^ nunc glandes Baleari spargere funda. 50 

Quoque magis nimium pugnae inflammaret amorem^ 
Facta tui numerabat avi^ quem litus adustae 
Horrescit Libyae ratibusque impervia Thyle: 
Ille leves Mauros nec falso nomine Pictos 
Edomuit Scottumque vago mucrone secutus 55 

Fregit Hyperboreas remis audacibus undas 
Et geminis fulgens utroque sub axe tropaeis 
Tethyos alternae refluas calcavit harenas. 
Hos tibi virtutum stimulos^ haec semina laudum, 
Haec exempla dabat. Non ocius hausit Achilles 60 
Semiferi praecepta senis^ seucuspidis artes 
Sive lyrae cantus medicas seu disceret herbas. 

Interea turbata fldes. Civilia rursus 
Bella tonant dubiumque quatit discordia mundum. 
Pro crimen superum^ longi pro dedecus aevi: 65 

Barbarus Hesperias exul possederat urbes 
Sceptraque deiecto dederat Romana clienti. 
lam princeps molitur iter gentesque remotas 
CoUigit Aurorae^ tumidus quascumque pererrat 69 
Euphrates^ quas lustrat Halys^ quas ditat Orontes; 



106 CLAVDII CLAVDIANI 

Turiferos Arabes saltus^ vada Caspia Medi^ 
Armenii Pliasin^ Parthi liquere Niphaten. 

Quae tibi tum Martis rabies quantusque sequendi 
Ardor erat? quanto flagrabant pectora voto 
Optatas audire tubas campique cruenta 75 

Tempestate frui truncisque inmergere plantas? 
Vt leo^ quem fulvae matris spelunca tegebat 
Vberibus solitum pasci^ cum crescere sensit 
Vngue pedes et terga iubis et dentibus ora^ 
lam negat imbelles epulas et rupe relicta 80 

Gaetulo comes ire patri stabulisque minari 
Aestuat et celsi tabo sordere iuvenci. 
Ille vetat rerumque tibi commendat habenas 
Et sacro meritos ornat diademate crines. 
Tantaque se rudibus pietas ostendit in annis^ 85 

Sic aetas animo cessit^ quererentur ut omnes 
Imperium tibi sero datum. 

Victoria velox 
Auspiciis effecta tuis. Pugnastis uterque: 
Tu fatis genitorque manu. Te propter et Alpes 
Invadi faciles cauto nec profuit hosti 90 

Munitis haesisse locis: spes inrita valli 
Concidit et scopulis patuerunt claustra revulsis. 
Te propter gelidis Aquilo de monte procellis 
Obruit adversas acies revolutaque tela 
Vertit in auctores et turbine reppulit hastas. 95 

nimium dilecte deo, cui fundit ab antris 
Aeolus armatas hiemes^ cui militat aether 
Et coniurati veniunt ad classica venti. 
Alpinae rubuere nives^ et Frigidus amnis 
Mutatis fumavit aquis turbaque cadentum loo 

Staret^ ni rapidus iuvisset flumina sanguis. 

At ferus inventor scelerum traiecerat altum 
Non uno mucrone latus^ duplexque tepebat 
Ensis^ et ultrices in se converterat iras 
Tandem iusta manus. lam libertate reducta, 105 

Quamvis emeritum peteret natura reverti 



(VII.) PANEGYR. DE TERTIO CONSVLATV HONORII. 107 

Nuinen et auratas astrorum panderet arces 

Nutaretque oneris venturi conscius Atlas^ 

Distulit Augustus cupido se credere caelo, 

Dum tibi pacatum praesenti traderet orbem. . lio 

Nec mora: Bistoniis alacer consurgis ab oris, 

Inter barbaricas ausus transire cohortes 

Impayido vultu; linquis Rbodopeia saxa 

Orpheis animata modis; iuga deseris Oetes 

Herculeo damnata rogo; post Pelion intras 115 

Nereis inlustre toris; te pulcher Enipeus 

Celsaque Dodone stupuit rursusque locutae 

In te Cbaoniae moverunt carmina quercus. 

lUyrici legitur plaga litoris; arva teruntur 

Dalmatiae; Pbrygii numerantur stagna Timavi. 120 

Gaudent Italiae sublimibus oppida muris 

Adventu sacrata tuo^ summissus adorat 

Eridanus blandosque iubet mitescere fluctus 

Et Phaethonteas solitae deflere ruinas 

Roscida frondosae revocant electra sorores. 125 

Quanti tum iuvenes^ quantae sprevere pudorem 
Spectandi studio matres^ puerisque severi 
Certavere senes^ cum tu genitoris amico 
Exceptus gremio mediam veherere per urbem 
Velaretque pios communis laurea currus! 130 

Quis non Luciferum roseo cum Sole videri 
Credidit aut iunctum Bromio radiare Tonantem? 
Floret cristatis exercitus undique turmis, 
Quisque sua te voce canens. Praestringit aena 
Lux oculos^ nudique seges Mavortia ferri 135 

Ingeminat splendore diem. Pars nobilis arcu^ 
Pars longe iaculis^ pars comminus horrida contis; 
Hi volucres toUunt aquilas^ hi picta draconum 
CoUa levant^ multusque tumet per nubila serpens 
Iratus stimulante Noto vivitque receptis 140 

Flatibus et vario mentitur sibila tractu. 

Vt ventum ad sedes^ cunctos discedere tectis 
Dux iubet et generum compellat talibus ultro: 



108 CLAVDII CLAVDIANI 

^Bellipotens Stilicho^ cuius mihi robur in armis^ 

Pace probata fides: quid enim per proelia gessi 145 

Te sine? quem merui te non sudante triumphum? 

Odrysium pariter Getico foedavimus Hebrum 

Sanguine^ Sarmaticas pariter prostravimus alas 

Riphaeaque simul fessos porreximus artus 

In glacie stantemque rota sulcavimus Histrum: 150 

Ergo age. me quoniam caelestis regia poscit^ 

Tu curis succede meis, tu pignora solus 

Nostra fove: geminos dextra tu protege fratres. 

Per consanguineos thalamos noctemque beatam^ 

Per taedas^ quas ipsa tuo regina levavit 155 

Coniugio socrusque nurum produxit ab aula^ 

Indue mente patrem^ crescentes dilige fetus 

Vt duciSj ut soceri. lamiam securus ad astra 

Te custode ferar; rupta si mole Typhoeus 

Prosiliat^ vinclis Tityos si membra resolvat^ 160 

Si furor Enceladi proiecta mugiat Aetna, 

Opposito Stilichone cadent.'' 

Nec plura locutus^ 
Sicut erat^ liquido signavit tramite nubes 
Ingrediturque globum Lunae limenque relinquit 
Arcados et Veneris clementes advolat auras. 165 

Hinc Phoebi permensus iter flammamque nocentem 
Gradivi placidumque lovem; stetit arce suprema^ 
Algenti qua zona riget Saturnia tractu. 
Machina laxatur caeli rutilaeque patescunt 
Sponte fores. Arctoa parat convexa Bootes^ 170 

Australes reserat portas succinctus Orion 
Invitantque novum sidus pendentque vicissim^ 
Quas partes velit ipse sequi^ quibus esse sodalis 
Dignetur stellis aut qua regione morari. 
decus aetherium^ terrarum gloria quondam^ 175 
Te tuus Oceanus natali gurgite lassum 
Excipit et notis Hispania proluit undis. 



156 socrusque] scripsi; sociaque. 



(VII.) PANEGYR. DE TERTIO CONSVLATV HONORII. 109 

Fortunate parens^ primos cum detegis ortus^ 
Adspicis Arcadium; cum te proclivior urges^ 
Occiduum visus remoratur Honorius ignem; 180 

Bt quocumque vagos flectas sub cardine cursus^ 
Natorum per regna venis^ qui mente serena 
Maturoque regunt iunctas moderamine gentes, 
Saecula qui rursus formant meliore metallo. 
Luget Avarities Stygiis innexa catenis 185 

Cumque suo demens expellitur Ambitus auro. 
Non dominantur opes nec corrumpentia sensus 
Dona valent: emitur sola virtute potestas. 

Vnanimi fratres^ quorum mare terraque fatis 
Debetur^ quodcumque manus evasit avitas^ 190 

Quod superest patri: vobis iam Mulciber arma 
Praeparat et Sicula Cyclops incude laborat^ 
Brontes innumeris exasperat aegida signis^ 
Altum fulminea crispare in casside conuni 
Festinat Steropes, nectit thoraca Pyragmon 195 

Ignifluisque gemit Lipare fumosa cavernis. 
Vobis lonia virides Neptunus in alga 
Nutrit equos, qui summa freti per caerula possint 
Ferre viam segetemque levi percurrere motu^ 
Nesciat ut spumas nec proterat ungula culmos. 200 
lam video Babylona rapi Parthumque coactum 
Non ficta trepidare fuga^ iam Bactra teneri 
Legibus et famulis Gangen pallescere ripis 
Gemmatosque humilem dispergere Persida cultus. 
Ite per extremum Tanaim pigrosque Triones, 205 

Ite per ardentem Libyam^ superate vapores 
Solis et arcanos Nili deprendite fontes^ 
Herculeum finem, Bacchi transcurrite metas: 
Vestri iuris erit, quidquid complectitur axis. 
Vobis Rubra dabunt pretiosas aequora conchas^ 210 
Indus ebur, ramos Panchaia, vellera Seres. 



PANEGYRICVS 
DE QVARTO CONSVL ATV HONORII AVGVSTI. 

(VIII.) 

Auspiciis iterum sese regalibus annus 
Induit et nota fruitur iactantior aula, 
Limina nec passi circum privata morari 
Exultant reduces Augusto consule fasces. 
Cernis ut armorum proceres legumque potentes 5 

Patricios sumunt habitus et more Gabino 
Discolor inc^dil legio positisque parumper 
Bellorum signis sequitur vexilla Quirini? 
Lictori cedunt aquilae ridetque togatus 
Miles et in mediis effulget curia castris. 10 

Ipsa Palatino circumvallata senatu 
lam trabeam Bellona gerit parmamque removit 
Et galeam sacras umeris vectura curules. 
Nec te laurigeras pudeat^ Gradive, secures 
Pacata gestare manu Latiaque micantem 15 

Loricam mutare toga^ dum ferreus haeret 
Currus et Eridani ludunt per prata iugales. 

Haud indigna coli nec nuper cognita Marti 
Vlpia progenies et quae diademata mundo 
Sparsit Hibera domus. Nec tantam vilior unda 20 
Promeruit gentis seriem: cunabula fovit 
Oceanus; terrae dominos pelagique futuros 
Inmenso decuit rerum de principe nasci. 
Hinc processit avus, cui post Arctoa frementi 
Classica Massylas adnexuit Africa laurus, 25 

IUe, Caledoniis posuit qui castra pruinis^ 
Qui medios Libyae sub casside pertulit aestus, 



(VIII.) panegyr.de QVARTO CONSVLATV HONORII. 11 1 

Terribilis Mauro debellatorque Britanni 

Litoris ac pariter Boreae vastator et Austri. 

Quid rigor aeternus, caeli quid frigora prosunt 30 

Ignotumque fretum? maduerunt Saxone fuso 

Orcades; incaluit Pictorum sanguine Thyle; 

Scottorum cumulos flevit glacialis Hiverne. 

Quid calor obsistit forti? per vasta cucurrit 

Aethiopum cinxitque novis Atlanta maniplis, 35 

Virgineum Tritona bibit sparsosque venenis 

Gorgoneos vidit thalamos et vile virentes 

Hesperidum risit^ quos ditat fabula^ ramos. 

Arx incensa lubae^ rabies Maurusia ferro 

Cessit et antiqui penetralia diruta Bocchi. 40 

Sed laudes genitor longe transgressus avitas 
Subdidit Oceanum sceptris et margine caeli 
Clausit opes^ quantum distant a Tigride Gades^ 
Inter se Tanais quantum Mlusque relinquunt: 
Haec tamen, innumeris per se quaesita tropaeis^ 45 
Non generis dono^ non ambitione potitus. 
Dig-na legi virtus. Ultro se purpura supplex 
Obtulit et solus meruit regnare rogatus. 
Nam cum barbaries penitus commota gementem 
Inrueret Rhodopen et mixto turbine gentes 50 

lam deserta suas in nos transfunderet Arctos, 
Danuvii totae vomerent cum proelia ripae^ 
Cum Geticis ingens premeretur Mysia plaustris 
Flavaque Bistonios operirent agmina campos^ 
Omnibus adflictis et vel labentibus ictu 55 

Yel prope casuris: unus tot funera contra 
Restitit extinxitque faces agrisque colonos 
Reddidit et leti rapuit de faucibus urbes. 
NuIIa relicta foret Romani nominis umbra^ 
Ni pater ille tuus iamiam ruitura subisset 60 

Pondera turbatamque ratem certaque levasset 
Naufragium commune manu: velut ordine rupto 
Cum procul insanae traherent Phaethonta quadrigae 
Saeviretque dies terramque et stagna propinqui 



112 CLAVDII CLAVDIANI 

Haurirent radii^ solito cum murmure torvis 65 

Sol occurrit equis; qui postquam rursus eriles 
Agnoyere sonos^ rediit meliore magistro 
Machina concentusque poli, currusque recepit 
Imperium flammaeque modum. 

Sic traditus illi 
Servatusque Oriens. At non pars altera rerum 70 
Tradita: bis possessa manu^ bis parta periclis. 
Per varium gemini scelus erupere tyranni 
Tractibus occiduis: hunc saeva Britannia fudit; 
Hunc sibi Germanus famulum delegerat exul: 
Ausus uterque nefas^ domini respersus uterque 75 

Insontis iugulo. Novitas audere priori 
Suadebat cautumque dabant exempla sequentem. 
Hic nova moliri praeceps^ hic quaerere tuta 
Providus; hic fusis, coUectis viribus ille; 
Hic vagus excurrens^ bic intra claustra reductus. 80 
Dissimiles^ sed morte pares. Evadere neutri 
Dedecus aut mixtis licuit procumbere telis. 
Amissa specie^ raptis insignibus ambo 
In vultus rediere suos manibusque revinctis 
Oblati gladiis summittunt coUa paratis 85 

Et vitam veniamque rogant. Pro damna pudoris! 
Qui modo tam densas nutu movere cohortes^ 
In quos iam dubius sese libraverat orbis^ 
Non hostes victore cadunt, sed iudice sontes; 
Damnat voce reos^ petiit quos Marte tyrannos. 90 
Amborum periere duces: hic sponte carina 
Decidit in fluctus^ illum suus abs^lit ensis; 
Hunc Alpes, hunc pontus habet. Solacia caesis 
Pratribus haec ultor tribuit: necis auctor uterque 
Labitur; Augustas par victima mitigat umbras. 95 
Has dedit inferias tumulis, iuvenumque duorum 
Purpureos merito placavit sanguine manes. 

lUi iustitiam confirmavere triumphi^ 
Praesentes docuere deos. Hinc saecula discant 
Indomitum nihi! ess^e pio tutumve nocenti: 100 



(VIII.) PANEGYR. DE QVARTO CONSYLATY HONORIl. 113 

Nuntius ipse sui longas incognitus egit 
Praevento rumore yias, inopinus utrumque 
Perculit et clausos montes^ ut plana^ reliquit. 
Extruite inmanes scopulos^ attoUite turres^ 
Cingite vos fluviis, vastas opponite silvas, lO^S 

Garganum Alpinis Appenninumque nivalem 
Permixtis sociate iugis et rupibus Haemum 
Addite Caucasiis^ involvite Pelion Ossae: 
Non dabitis murum sceleri. Qui vindicet, ibit. 
Omnia subsident meliori pervia causae. 110 

Nec tamen oblitus civem cedentibus atrox 
Partibus infremuit; non^Tnsultare iacenti 
Malebat: mitis precibus^ pietatis abundans^ 
Poenae parcus erat; paci non intulit iram; 
Post acies odiis idem qui terminus armis. 115 

Profuit hoc vincente capi^ multosque subactos 
Aspera laturae commendavere catenae. 
Magnarum largitor opum, largitor honorum 
Pronus et in melius gaudens convertere fata. 
Hinc amor^ hinc validum devoto milite robur. 120 

Hinc natis mansura fides. 

Hoc nobilis ortu 
Nasceris aequaeva cum maiestate creatus 
NuUaque privatae passus contagia sortis. 
Omnibus acceptis ultro te regia solum 
Protulit et patrio felix adolescis in ostro, 125 

Membraque vestitu numquam violata profano 
In sacros cecidere sinus. Hispania patrem 
Auriferis eduxit aquis^ te gaudet alumno 
Bosphorus. Hesperio de limine surgit origo, 1 

Sed nutrix Aurora tibi; pro pignore tanto 130*''"^''* '^ 

Certatur, geminus civem te vindicat axis. 
Herculis et Bromii sustentat gloria Thebas, 
Haesit ApoUineo Delos Latonia partu 
Cretaque se iactat tenero reptata Tonanti; 
Sed meUor Delo^ Dictaeis clarior oris 135 

Quae dedit hoc numen regio; non Htora nostro 

Clavdiani Opp., cd. Kocli. 8 



114 CLAVDII CLAVDIANI 

Sufficerent angusta deo. Nec inhospita Cyntlii 

Saxa tuos artus duro laesere cubili: 

Adclinis genetrix auro^ circumflua gemmis 

In Tyrios enixa toros; ululata verendis 140 

Aula puerperiis. Quae tunc documenta futuri? 

Quae voces avium? quanti per inane volatus? 

Qui vatum discursus erat? Tibi corniger Hammon 

Et dudum taciti rupere silentia Delpbi^ 

Te Persae cecinere magi^ te sensit Etruscus 145 

Augur et inspectis Babylonius borruit astris^ 

Cbaldaei stupuere senes Cumanaque rursus 

Intonuit rupes^ rabidae delubra Sibyllae. 

Nec te progenitum Cybeleius aere sonoro 

Lustravit Corybas: exercitus undique fulgens 150 

Adstitit; ambitur signis augustior infans, 

Sentit adorantes galeas, redditque ferocem 

Vagitum lituus. 

Vitam tibi contulit idem 
Imperiumque dies; inter cunabula consul 
Proveheris, signas posito modo nomine fastos 155 

Donaturque tibi^ qui te produxerat^ annus. 
Ipsa Quirinali parvum te cinxit amictu 
Mater et ad primas docuit reptare curules. 
Vberibus sanctis inmortalique dearum 
Crescis adoratus gremio: tibi saepe Diana 160 

Maenalios arcus venatricesque pharetras 
Suspendit, puerile decus; tu saepe Minervae 
Lusisti clipeo fulvamque impune pererrans 
Aegida tractasti blandos interritus angues; 
Saepe tuas etiam iam tum gaudente marito 165 

Velavit regina comas festinaque voti 
Praesumptum diadema dedit, tum lenibns uLais 
Sustulit et magno porrexit ad oscula patri. 
Nec dilatus bonos: mutatur principe Caesar; 
Protinus aequaris fratri. 170 

Non certius umquam 
Hortati superi, nuUis praesentior aether 



(VIII.) PANEGYR. DE QYARTO CONSVLATV HONORII. 115 

Adfuit ominibus. Tenebris involverat atra 

Lumen biems densosque Notus coUegerat imbres. 

Sed mox^ cum solita miles te voce levasset^ 

Nubila dissolvit Phoebus pariterque dabantur 175 

Sceptra tibi mundoque dies: caligine liber 

Bosphorus adversam patitur Calchedona cerni. 

Nec tantum vicina nitent^ sed tota repulsis 

Nubibus exuitur Thrace, Pangaea renident 

Insuetosque palus radios Maeotia vibrat. 180 

Nec Boreas nimbos aut sol ardentior egit: 

Imperii lux illa fuit; praesagus obibat 

Cuncta nitor risitque tuo natura sereno. 

Visa etiam medio populis mirantibus audax 

Stella die^ dubitanda nihil nec crine retuso 185 

Languida^ sed quantus numeratur nocte Bootes, 

Emicuitque plagis alieni temporis hospes 

Ignis et agnosci potuit^ cum luna lateret: 

Sive parens Augusta fuit^ seu forte reluxit 

Divi sidus avi^ seu te properantibus Arctis 190 

Cernere sol patiens caelum commune remisit. 

Adparet quid signa ferant. Ventura potestas 

Claruit Ascanio^ subita cum luce comarum 

Innocuus flagraret apex Phrygioque volutus 

Vertice fatalis redimiret tempora candor. 195 

At tua caelestes inlustrant omina flammae. 

Talis ab Idaeis primaevus luppiter antris 

Possessi stetit arce poli famulosque recepit 

Natura tradente deos; lanugine nondum 

Vernabant vultus nec adhuc per colla fluebant 200 

Moturae convexa comae; tum scindere nubes 

Discebat fulmenque rudi torquere lacerto. 

Laetior augurio genitor natisque superbus 
lam paribus duplici fultus consorte redibat 
Splendebatque pio complexus pignora curru. 205 

Haud aliter summo gemini cum patre Lacones^ 

190 Arctis] ego; astris. 



116 CLAVDII CLAVDIANI 

Progenies Ledaea, sedent: in utroque relucet 
Frater^ utroque soror; simili clilamys effluit auro; 
Stellati pariter crines. luvat ipse Tonantem 
Error et ambiguae placet ignorantia matri; 210 

Eurotas proprios discernere nescit alumnos. 

Vt domus excepit reduces^ ibi talia tecum 
Pro rerum stabili fertur dicione locutus: 

^Si tibi Parthorum solium Fortuna dedisset^ 
Care puer^ terrisque procul venerandus Eois 215 

Barbarus Arsacio consurgeret ore tiaras: 
Sufficeret sublime genus luxuque fluentem 
Deside nobilitas posset te sola tueri. 
Altera Romanae longe rectoribus aulae 
Condicio. Virtute decet^ non sanguine niti. 220 

Maior et utilior fato coniuncta potenti, 
Vile latens virtus. Quid enim? submersa tenebris 
Proderit obscuro veluti sine remige puppis 
Vel lyra quae reticet vel qui non tenditur arcus. 

^Hanc tamen haud quisquam, qui non agnoverit ante 
Semet et incertos animi placaverit aestus^ 226 

Inveniet; longis illuc ambagibus itur. 
Disce orbi, quod quisque sibi: 

'^Cum conderet artus 
Nostros^ aetheriis miscens terrena, Prometheus^ 
Sinceram patri mentem furatus Olympo 230 

Continuit claustris indignantemque revinxit 
Et^ cum non aliter possent mortalia flngi^ 
Adiunxit geminas. IUae cum corpore lapsae 
Intereunt, haec sola manet bustoque superstes 
Evolat. Hanc alta capitis fundavit in arce 235 

Mandatricem operum prospecturamque labori; 
lUas inferius coUo praeceptaque summae 
Passuras dominae digna statione locavit. 
Quippe opifex veritus confundere sacra profanis 
Distribuit partes animae sedesque removit. 240 

Iram sanguinei regio sub pectore cordis 
Protegit imbutam flammis avidamque nocendi 



(VIII.) PANEGYR. DE QVARTO CONSVLATV HONORII. 117 

Praecipitemque sui. Rabie succensa tumescit^ 
Contrahitur tepefacta metu. Cumque omnia secum 
Duceret et requiem membris vesana negaret, 245 

Invenit pulmonis opem madidumque furenti 
Praebuit, ut tumidae ruerent in moUia fibrae. 
At sibi cuncta petens^ nil conlatura cupido 
In iecur et tractus imos compulsa recessit^ 
Quae^ velut inmanis reserat dum belua rictus^ 250 
Expleri pascique nequit: nunc verbere curas 
Torquet avaritiae, stimulis nunc flagrat amorum^ 
Nunc gaudet^ nunc maesta dolet satiataque rursus 
Exoritur caesaque redit poUentius hydra. 

^Hos igitur potuit si quis sedare tumultus^ 255 
Inconcussa dabit purae sacraria menti. 
Tu licet extremos late dominere per Indos^ 
Te Medus^ te moUis Arabs^ te Seres adorent: 
Si metuis^ si prava cupis^ si duceris ira, 
Servitii patiere iugum; tolerabis iniquas 260 

Interius leges. Tunc omnia iure tenebis, 
Cum poteris rex esse tui. Proclivior usus 
In peiora datur suadetque licentia luxum 
Inlecebrisque eflrena favet. Tum vivere caste 
Asperius, cum prompta Venus; tum durius irae 265 
Consulitur^ cum poena patet. Sed comprime motus 
Nec tibi quid liceat^ sed quid fecisse decebit 
Occurrat, mentemque domet respectus lionesti. 

^Hoc te praeterea crebro sermone monebo, 
Vt te totius medio telluris in ore 270 

Vivere cognoscas^ cunctis tua gentibus esse 
Facta palam nec posse dari regalibus usquam 
Secretum vitiis; nam lux altissima fati 
Occultum nibil esse sinit^ latebrasque per omnes 
Intrat et abstrusos explorat fama recessus. 275 

^Sis pius in primis; nam cum. vincamur in omni 
Munere^ sola deos aequat clementia nobis. 
Neu dubie suspectus agas neu falsus amicis 
Rumorumve avidus: qui talia curat, inanes 



118 CLAVDII CLAVDIANI 

Horrebit strepitus nuUa noii anxius liora. 280 

Non sic excubiae^ non circumstantia pila 

Quam tutatur amor. Non extorquebis amari; 

Hoc alterna fides^ hoc simplex gratia donat. 

Nonne vides^ operum quod se pulcherrimus ipse 

Mundus amore liget^ nec yi conexa per aeyum 285 

Conspirent elementa sibi? quod limite Phoebus 

Contentus medio^ contentus litore pontus 

Et^ qui perpetuo terras ambitque vebitque^ 

Nec premat incumbens oneri nec cesserit aer? 

Qui terret^ plus ipse timet; sors ista tyraimis 290 

Convenit; invideant claris fortesque trucident, 

Muniti gladiis vivant saeptique venenis, 

Ancipites habeant arces trepidique minentur: 

Tu civem patremque geras^ tu consule cunctis, 

Non tibi, nec tua te moveant^ sed publica vota. 295 

^ln commune iubes si quid censesque tenendum, 
Primus iussa subi: tunc observantior aequi 
Fit populus nec ferre negat, cum viderit ipsum 
Auctorem parere sibi. Componitur orbis 
Regis ad exemplum, nec sic inflectere sensus 300 

Humanos edicta valent quam vita regentis. 
Mobile mutatur semper cum principe vulgus. 

"^His tamen effectis neu fastidire minores 
Neu pete praescriptos bomini transcendere fines. 
Inquinat egregios adiuncta superbia mores. 305 

Non tibi tradidimus dociles servire Sabaeos^ 
Armeniae dominum non te praefecimus orae^ 
Nec damus Assyriam, tenuit quam femina^ gentem. 
Romani^ qui cuncta diu rexere, regendi^ 
Qui nec Tarquinii fastus nec iura tulere 310 

Caesaris. Annales veterum delicta loquuntur: 
Haerebunt maculae. Quis non per saecula damnat 
Caesar^ae portenta domus? quem dira Neronis 
Funera^ quem rupes Caprearum taetra latebit 
Incesto possessa seni? Victura feretur 315 

Gloria Traiani^ non tam quod Tigride victo 



(VIII.) PANEGYH. DE QVARTO CONSVLATY HONORII. 119 

Nostra triumpliati fuerint provincia Parthi, 
Alta quod invectus fractis Capitolia Dacis, 
Quam patriae quod mitis erat. Ne desine tales^ 
Nate, sequi. 320 

^Si bella canant, prius agmina duris 
Exerce studiis et saevo praestrue Marti. 
Non brumae requies, non hibernacula segnes 
Enervent torpore manus. Ponenda salubri 
Castra loco; praebenda vigil custodia vallo. 
Disce, ubi denseri cuneos^ ubi cornua tendi 325 

Aequius aut iterum fiecti; quae montibus aptae^ 
Quae campis acies^ quae fraudi commoda vallis^ 
Quae via difficilis. Fidit si moenibus hostis, 
Tum tibi murali libretur machina pulsu; 
Saxa rota; praeceps aries protectaque portas 330 

Testudo feriat; ruat emersura iuventus 
Effossi per operta soli. Si longa moretur 
Obsidio, tum vota cave secura remittas 
Inclusumve putes; multis damnosa fuere 
Gaudia; dispersi pereunt somnove soluti; 335 

Saepius incautae nocuit victoria turbae. 
Neu tibi regificis tentoria larga redundent 
Deliciis, neve imbelles ad signa ministros 
Luxuries armata trahat. Neu flantibus Austris 
Neu pluviis cedas^ neu defensura calorem 340 

Aurea summoveant rapidos umbracula soles. 
Inventis utere cibis. Solabere partes 
Aequali sudore tuas: si coUis iniquus^ 
Primus ini; silvam si caedere provocat usus^ 
Sumpta ne pudeat quercum stravisse bipenni. 345 

Calcatur si pigra palus^ tuus ante profundum 
Pertemptet sonipes. Pluvios tu protere cursu 
Haerentes glacie, liquidos tu scinde natatu. 
Nunc eques in medias equitum te consere turmas; 
Nunc pedes adsistas pediti. Tum promptius ibunt 
Te socio, tum conspicuus gratusque geretur 351 

Sub te teste labor.' 



120 CLAVDII CLAVDIANI 

Dicturum plura parentem 
Voee subis: "^Equidem^ faveant modo numina coeptis, 
Haec effecta dabo^ nec me fratrique tibique 
Dissimilem populi commissaque regna yidebunt. 355 
Sed cur non potius^ verbis quae disseris, usu 
Experior? Gelidas certe nunc tendis in Alpes. 
Duc tecum comitem; figantj sine^ nostra tyrannum 
Spicula; pallescat nostro^ sine^ barbarus arcu. 
Italiamne feram furiis praedonis acerbi 360 

Subiectam? patiar Romam servire clienti? 
Vsque adeone puer? nec me poUuta potestas 
Nec pia cognati tanget vindicta cruoris? 
Per strages equitare libet. Da protinus arma. 
Cur annos obicis? pugnae cur arguor impar? 365 

Aequalis mihi Pyrrbus erat^ cum Pergama solus 
Verteret et patri non degeneraret Acbilli. 
Denique si princeps castris baerere nequibo^ 
Vel miles veniam.' 

Delibat dulcia nati 
Oscula miratusque refert: '^Laudanda petisti; 370 

Sed festinus amor. Veniet robustior aetas; 
Ne propera. Necdum decimas emensus aristas 
Adgrederis metuenda viris: vestigia magnae 
Indolis agnosco. Fertur Pellaeus^ Eoum 
Qui domuit Porum, cum prospera saepe Philippi 375 
Audiret, laetos inter flevisse sodales 
Nil sibi vincendum patris virtute relinqui. 
Hos video motus. Fas sit promittere patri: 
Tantus eris. Nostro nec debes regna favori^ 
Quae tibi iam natura dedit. Sic moUibus olim 380 
Stridula ducturum pratis examina regem 
Nascentem venerantur apes et pubHca mellis 
lura petunt traduntque favos; sic pascua parvus 
Vindicat et necdum firmatis cornibus audax 
lam regit armentum vitulus. Sed proelia differ 385 
In iuvenem patiensque meum cum fratre . tuere 
Me bellante locum. Vos impacatus Araxes^ 



(VIII.) PANEGYR. DE QVARTO CONSVLATV HONORII. 121 

Vos celer Euptirates timeat^ sit Nilus ubique 

Vester et emisso quidquid sol imbuit ortu. 

Si pateant Alpes, habeat si causa secundoa 390 

lustior eventus, aderis partesque receptas 

Suscipies, animosa tuas ut Gallia leges 

Audiat et nostros aequus modereris Hiberos. 

Tunc ego securus fati laetusque laborum 

Discedam, vobis utrumque regentibus axem. 395 

^lnterea Musis animus, dum moUior, instet 
Et quae mox imitere legat; nec desinat umquam 
Tecum Graia loqui^ tecum Romana vetustas. 
Antiquos evolve duces, adsuesce futurae 
Militiae^ Latium retro te confer in aevum. 400 

Libertas quaesita placet? mirabere Brutum. 
Perfidiam damnas? Metti satiabere poenis. 
Triste rigor nimius? Torquati despice mores. 
Mors impensa bonum? Decios venerare ruentes. 
Vel solus quid fortis agat, te ponte soluto 405 

Oppositus Cocles^ Muci te flamma docebit; 
Quid mora perfringat^ Fabius-, quid rebus in artis 
Dux gerat, ostendet Gallorum strage Camillus. 
Discitur binc nuUos meritis obsistere casus: 
Prorogat aeternam feritas tibi Punica famam, 410 
Regule; successus superant adversa Catonis. 
Discitur binc quantum paupertas sobria possit: 
Pauper erat Curius, reges cum vinceret armis, 
Pauper Fabricius^ Pyrrbi cum sperneret aurum; 
Sordida dictator flexit Serranus aratra: 415 

Lustratae lictore casae fascesque salignis 
Postibus adfixi; coUectae consule messes 
Et sulcata diu trabeato rura colono.' 

Haec genitor praecepta dabat: velut ille carinae 
Longaevus rector^ variis quem saepe procellis 420 
Exploravit biems, ponto iam fessus et annis 
Aequoreas alni nato commendat babenas 
Et casus artesque docet: quo dextra regatur 
Sidere; quo fluctus possit moderamine falli; 



122 CLAVDII CLAVDIANI 

Quae nota nimborum; quae fraus infida sereni; 425 

Quid sol occiduus prodat; quo saucia vento 

Decolor iratos attoUat Cynthia Yultus. 

Adspice nunc^ quacumque micas^ seu circulus Austri^ 

Magne parens^ gelidi seu te meruere Triones^ 

Adspice: completur votum. lam natus adaequat 430 

Te meritis et^ quod magis est optabile^ vincit 

Subnixus Stilicbone tuo^ quem fratribus ipse 

Discedens clipeum defensoremque dedisti. 

Pro nobis nihil ille pati nuUumque recusat lOJL 

Discrimen temptare sui, non dura viarum^ 435^' ^ 

Non incerta maris^ Libyae squalentis harenas /3^'l 

Audebit superare pedes madidaque cadente 

Pleiade Gaetulas intrabit navita Syrtes. 

Hunc tamen in primis populos lenire feroces 
Et Rhenum pacare iubes. Volat Ule citatis 440 

Vectus equis nuUaque latus stipante caterva^ 
Aspera nubiferas qua Raetia porrigit Alpes^ 
Pergit et hostiles (tanta est fiducia) ripas 
Incomitatus adit. Totum properare per amnem 
Attonitos reges humiU cervice videres. 445 

Ante ducem nostrum flavam sparsere Sygambri 
Caesariem pavidoque orantes murmure Pranci 
Procubuere solo: iuratur Honorius absens 
Imploratque tuum supplex Alamannia nomen. 
Bastarnae venere truces^ venit accola silvae 450 

Bructerus Hercyniae latisque paludibus exit 
Cimber et ingentes Albim Uquere Cherusci. 
Accipit iUe preces varias tardeque rogatus 
Adnuit et magno pacem pro munere donat. 
NobiUtant veteres Germanica foedera Drusos^ 455 

Marte sed ancipiti^ sed multis cladibus empta. 
Quis victum meminit sola formidine Rhenum? 
Quod longis alii beUis potuere mereri^ 
Hoc tibi dat StiUchonis iter. 

Post otia GaUi 
Limitis hortaris Graias fulcire ruinas. 460 



■\ 

(VIII.) PANEGYR. DE QYARTO CONSYLATY HONORII. 123 

lonium tegitur yelis ventique laborant 
Tot curyare sinus servaturasque Corinthum 
Prosequitur facili Neptunus gurgite classes^ 
Et puer^ Istlimiaci iam pridem litoris exul^ 
Secura repetit portus cum matre Palaemon. 465 

Plaustra cruore natant: metitur pellita iuv^tus: 
Pars morbo^ pars ense perit. Non lustra Lycaei, 
Non Erymantheae iam copia sufficit umbrae 
Innumeris exusta rogis^ nudataque ferro 
Sic flagrasse suas laetantur Maenala silvas. 470 

Gens^ qua non Scythicos diffusior ulla Triones 474 
Incoluit, cui parvus Athos angustaque Thrace, 475 
Cum transiret^ erat^ per te viresque tuorum 
Fracta ducum lugetque sibi iam rara superstes^ 
Et, quorum turbae spatium vix praebuit orbis^ 
Vno colle latent. Sitiens inclusaque vallo 
Ereptas quaesivit aquas^ quas hostibus ante 480 

Contiguas alio Stilicho deflexerat arcu 
Mirantemque novas ignota per avia valles 
lusserat averso fluvium migrare meatu. 483 

Excutiat cineres Ephyre^ Spartanus et Arcas 471 

Tutior exanguis pedibus proculcet acervos 
Fessaque pensatis respiret Graecia poenis! 473 

Obvia quid mirum vinci^^ cum barbarus ultro 484 
lam cupiat servire tibi? Tua Sarmata discors 485 
Sacramenta petit; proiecta pelle Gelonus 
Militat*, in Latios ritus transistis Alani. 
Vt fortes in Marte viros animisque paratos^ 
Sic iustos in pace legis longumque tueris 
Electos crebris nec succedentibus urges. 490 

ludicibus notis regimur^ fruimurque quietis 
Militiaeque bonis, ceu bellatore Quirino, 
Ceu placido moderante Numa. Non inminet ensis^ 
NuUae nobilium caedes; non crimina vulgo 
Texuntur; patria maestus non truditur exul; 495 



471 — 473 post 483 transposui auctore B. 



124 CLAVDII CLAVDIANI . 

Impia continui cessant augmenta tributi; 

Non infelices tabulae; non basta refixas 

Vendit opes; avida sector non voce citatur, 

Nec tua privatis crescunt aeraria damnis. 

Munificus largi, sed non et prodigus^ auri. 500 

Perdurat non empta fides nec pectora merces 

Adligat; ipsa suo pro pignore castra laborant; 

Te miles nutritor amat. 

Quae denique Romae 
Cura tibi? quam fixa manet reverentia patrum? 
Firmatur senium iuris priscamque resumunt 505 

Canitiem leges emendanturque vetustae 
Acceduntque novae. Talem sensere Solonem 
Res Pandioniae; sic armipotens Lacedaemon 
Despexit muros rigido munita Lycurgo. 
Quae sub te vel causa brevis vel iudicis error 510 
Neglegitur? dubiis quis litibus addere finem 
lustior et mersum latebris educere verum? 
Quae pietas quantusque rigor tranquillaque magni 
Vis animi nuUoque levis terrore moveri 
Nec nova mirari facilis! quam docta facultas 515 

Ingenii linguaeque modus! Responsa verentur 
Legati, gravibusque latet sub moribus aetas. 

Quantus in ore pater radiat ! quam torva voluptas 
Frontis et augusti maiestas grata pudoris! 
lam patrias imples galeas; iam cornus avita 520 

Temptatur vibranda tibi; promittitur ingens 
Dextra rudimentis Romanaque vota moratur. 
Quis decor, incedis quotiens clipeatus et auro 
Squameus et rutilus cristis et casside maior! 
Sic, cum Tbreicia primum sudaret in basta, 525 

Flumina laverunt puerum Rhodopeia Martem. 
Quae vires iaculis vel^ cum Gortynia tendis 
Spicula, quam felix arcus certique petitor 
Vulneris et iussum mentiri nescius ictum! 
Scis, quo more Cydon^ qua dirigat arte sagittas 530 
Armenius, refugo quae sit fiducia Partho: 



(VIIL) PANEGYR. DE QVARTO CONSVLATV HONORII. 125 

Sic Ampliioniae pulcher sudore palaestrae 

Alcides pharetras Dircaeaque tela solebat 

Praetemptare feris olim domitura Gigantes 

Et pacem latura polo^ semperque cruentus 535 

Ibat et Alcmenae praedam referebat ovanti; 

Caeruleus tali prostratus ApoUine Python 

Implicuit fractis moritura volumina silvis. 

Cum vectaris equo simulacraque Martia ludis^ 
Quis moUis sinuare fugas^ quis tendere contum 540 
Acrior aut subitos melior flexisse recursus? 
Non te Massagetae^ non gens exercita campo 
Thessala, non ipsi poterunt aequare bimembres; 
Vix comites alae^ vix te suspensa sequuntur 
Agmina ferventesque tument post terga dracones. 545 
Vtque tuis primum sonipes calcaribus arsit^ 
Ignescunt patulae nares, non sentit harenas 
Vngula discussaeque iubae sparguntur in armos; 
Turbantur phalerae, spumosis morsibus aurum 
Fumat, anhelantes exundant sanguine gemmae. 550 
Ipse labor pulvisque decet confusaque motu 
Caesaries; vestis radiato murice solem 
Combibitj ingesto crispatur purpura vento. 
Si dominus legeretur equis^ tua posceret ultro 
Verbera Nereidum stabulis nutritus Arion 555 

Serviretque tuis contempto Castore frenis 
Cyllarus et flavum Xanthus sprevisset Achillem. • 
Ipse tibi famulas praeberet Pegasus alas 
Portaretque libens melioraque pondera passus 
Bellerophonteas indignaretur habenas. 560 

Quin etiam velox Aurorae nuntius Aethon, 
Qui fugat hinnitu stellas roseoque domatur 
Lucifero, quotiens equitem te cernit ab astris, 
Invidet inque tuis mavult spumare lupatis. 

Nunc quoque quoshabitus^ quantae miracula pompae 
Vidimus, Ausonio cum iam succinctus amictu 566 

Per Ligurum populos solito conspectior ires 
Atque inter niveas alte veherere cohortes^ 



126 CLAVDII CLAVDIANI 

Obnixisque simul pubes electa lacertis 

Sidereum gestaret onus. Sic numina Memphis 570 

In Yulgus proferre solet; penetralibus exit 

Effigies^ brevis illa quidem: sed plurimus infra 

Liniger imposito suspirat vecte sacerdos 

Testatus sudore deum; Nilotica sistris 

Ripa sonat Pbariosque modos Aegyptia ducit 575 

Tibia; summissis admugit cornibus Apis. 

Omnis nobilitas^ omnis tua sacra frequentat 

Tbybridis et Latii suboles; convenit in unum 

Quidquid in orbe fuit procerum^ quibus auctor bonoris 

Vel tu vel genitor. Numeroso consule consul 580 

Cingeris et socios gaudes admittere patres. 

Lilustri te prole Tagus, te Gallia doctis 

Civibus et toto stipavit Roma senatu. 

Portatur iuvenum cervicibus aurea sedes 

Ornatuque novo gravior deus. Asperat Indus 585 

Velamenta lapis pretiosaque fila smaragdis 

Ducta virent; ametbystus inest et fulgor Hiberus 

Temperat arcanis byacinthi caerula flammis. 

Nec rudis in tali suffecit gratia textu; 

Auget acus meritum picturatumque metallis 590 

Vivit opus: multa remorantur iaspide vultus 

Et variis spirat Nereia baca figuris. 

Quae tantum potuit digitis moUire rigorem 

Ambitiosa colus? vel cuius pectinis arte 

Traxerunt solidae gemmarum stamina telae? 595 

Invia quis calidi scrutatus stagna profundi 

Tetbyos invasit gremium? quis divitis algae 

Germina flagrantes inter quaesivit barenas? 

Quis iunxit lapides ostro? quis miscuit ignes 

Sidonii Rubrique maris? Tribuere colorem 600 

Phoenices^ Seres subtegmina, pondus Hydaspes. 

Hoc si Maeonias cinctu graderere per urbes, 

In te pampineos transferret Lydia tbyrsos, 

In te Nysa choros; dubitassent orgia Bacclii^ 

Cui furerent; irent blandae sub vincula tigres. 605 



(Vin.) PAISFEGYR. DE QVARTO CONSYLATV HONORII. 127 

Talis Erytliraeis intextus nebrida gemmis 
Liber agit currus et Caspia flectit eburnis 
CoUa iugis: Satyri circum crinemque solutae 
Maenades adstringunt hederis victricibus Indos; 
Ebrius hostili yelatur palmite Ganges. 610 

Auspice mox- laetum sonuit clamore tribunal 
Te fastos ineunte quater. SoUemnia ludit 
Omina libertas; deductum Vindice morem 
Lex celebrat^ famulusque iugo laxatus erili 
Ducitur et grato remeat securior ictu. 615 

Tristis condicio pulsata fronte recedit; 
In ciyem rubuere genae, tergoque removit 
Verbera permissi felix iniuria voti. 

Prospera Romuleis sperantur tempora rebus 
In nomen ventura tuum. Praemissa futuris 620 

Dant exempla fidem: quotiens te cursibus aevi 
Praefecitj totiens accessit laurea patri. 
Ausi Danuvium quondam transnare Grutbungi 
In lyntres fregere nemus; ter mille ruebant 
Per fluvium plenae cuneis inmanibus alni. 625 

Dux Odotbaeus erat. Tantae conamina classis 
Incipiens aetas et primus contudit annus: 
Summersae sedere rates; fluitantia numquam 
Largius Arctoos pavere cadavera pisces; 
Corporibus premitur Peuce; per quinque recurrens 630 
Ostia barbaricos vix egerit unda cruores^ 
Confessusque parens Odotbaei regis opima 
Rettulit exuviasque tibi. Civile secundis 
Conficis auspiciis bellum. Tibi debeat orbis 
Fata Grutliungorum debellatumque tyrannum: 635 

Hister sanguineos egit te consule fluctus; 
Alpinos genitor rupit te consule montes. 

Sed patriis olim fueras successibus auctor, 
Nunc eris ipse tuis. Semper venere triumplii 
Cum trabeis sequiturque tuos victoria fasces. 640 

Sis, precor, adsiduus consul Mariique relinquas 
Et senis Augusti numerum. Quae gaudia mundo^ 



128 CL. CLAYDIANI PAN. DE QYARTO CONS. HONORIL 

Per tua lanugo cum serpere coeperit ora, 
Cum tibi protulerit festas nox pronuba taedas! 
Quae tali devota toro, quae murice fulgens 645 

Ibit in amplexus tanti regina mariti? 
Quaenam tot diyis veniet nurus^ omnibus arvis 
Et toto donanda mari? quantusque feretur 
Idem per Zepbyri metas Hymenaeus et Euri! 
mihi si liceat tbalamis intendere carmen 650 

Conubiale tuis^ si te iam dicere patrem! 
Tempus erit^ cum tu trans Rbeni cornua victor, 
Arcadius captae spoliis Babylonis onustus 
Communem maiore toga signabitis annum; 
Crinitusque tuo sudabit fasce Suebus^ 655 

Vltima fraternas borrebunt Bactra secures. 



PANEGYRICVS 
DICTVS MANLIO THEODORO CONSVLL 

PEAEFATIO. 

(XVI.) 

Audebisne^ precor^ tantae subiecta catervae^ 
Inter tot proceres^ nostra Tbalia^ loqui? 

Nec te fama vetat^ vero quam celsius auctam 
Vel servasse labor vel minuisse pudor? 

An tibi continuis crevit fiducia castris 5 

Totaque iam vatis pectora miles habet? 

Culmina Romani maiestatemque senatus 
Et, quibus exultat Gallia^ cerne viros. 

Omnibus audimur terris mundique per aures 

Ibimus. Ah nimius consulis urget amor! 10 

luppiter^ ut perhibent^ spatium cum discere vellet 

Naturae regni nescius ipse sui^ 
Armigeros utrimque duos aequalibus alis 

Misit ab Eois Occiduisque plagis. 
Parnasus geminos fertur iunxisse volatus; 15 

Contulit alternas Pythius axis aves. 

Princeps non aquilis terras cognoscere curat; 

Certius in vobis aestimat imperium. 
Hoc ego concilio coUectum metior orbem; 

Hoc video coetu quidquid ubique micat. 20 



Clavdiani Opp., ed. Koch. 



130 CLAVDII CLAVDIANI 

PANEGYRICVS. 

(XVII.) 

Ipsa quidem Virtus pretium sibi^ solaque late 
Portunae seeura nitet nec fascibus uUis 
Erigitur plausuve petit clarescere vulgi. 
Nil opis externae cupiens^ nil indiga laudis, 
Divitiis animosa suis inmotaque cunctis 5 

Casibus ex alta mortalia despicit arce. 
Attamen invitam blande vestigat et ultro 
Ambit Honor: docuit totiens ad rura profectus 
Lictor et in mediis consul quaesitus aratris. 
Te quoque naturae sacris mundique vacantem^ 10 

Emeritum pridem desudatisque remotum 
ludiciis eadem rursum complexa potestas 
Evehit et reducem notis imponit habenis. 
Accedunt trabeae: nil iam^ Tbeodore^ relictum^ 
Quo virtus animo crescat vel splendor honori. 15 

Culmen utrumque tenes. 

Talem te protinus anni 
Pormavere rudes^ et dignum vita curuli 
Struxit iter primaeque senes cessere iuventae. 
lam tum canities animi^ iam dulce loquendi 
Pondus et attonitas sermo qui duceret aures. 20 

Mox undare foro victrix opulentia linguae 
Tutarique reos. Ipsa haec amplissima sedes 
Orantem stupuit, bis laudatura regentem. 
Hinc te pars Libyae moderantem iura probavit, 
Quae nunc tota probat; longi sed pignus amoris 25 
Exiguae peperere morae populumque clientem 
Publica mansuris testantur vocibus aera. 
Inde tibi Macetum tellus et credita Pellae 
Moenia^ quae famulus quondam ditavit Hydaspes; 
Tantaque commissae revocasti gaudia genti 30 

8 ad rura] a rure. 15 honori] Birtius; honore. 

18 Struxit] ego,- traxit. 



(XVII.) PAN. DICTVS MANLIO THEODORO CONSVLL 131 

Mitibus arbitriis^ quantum bellante Philippo 
Floruit aut nigri cecidit cum regia Pori. 

Sed non ulterius te praebuit urbibus aula: 
Maluit esse suum; terris edicta daturus^ 
Supplicibus responsa venis. Oracula regis 35 

Eloquio crevere tuo^ nec dignius umquam 
Maiestas meminit sese Romana locutam. 
Hinc sacrae mandantur opes orbisque tributa 
Possessi^ quidquid fluviis evolvitur auri^ 
Quidquid luce procul venas rimata sequaces 40 

Abdita pallentis fodit soUertia Bessi. 

Ac velut exertus lentandis navita tonsis 
Praeficitur lateri custos; hinc ardua prorae 
Temperat et fluctus tempestatesque futuras 
Edocet; adsiduo cum Dorida vicerit usu^ 45 

lam clavum totamque subit torquere carinam: 
Sic cum clara diu mentis documenta dedisses^ 
Non te parte sui^ sed in omni corpore sumpsit 
Imperium cunctaque dedit tellure regendos 
Rectores. Hispana tibi Germanaque Tetbys 50 

Paruit et nostro diducta Britannia mundo^ 
Diversoque tuas coluerunt gurgite voces 
Lentus Arar Rhodanusque ferox et dives Hiberus. 
quotiens doluit Rhenus^ qua barbarus ibat^ 
Quod te non geminis frueretur iudice ripis! 55 

Vnius fit cura viri^ quodcumque rubescit 
Occasu^ quodcumque dies devexior ambit. 

Tam celer adsiduos explevit cursus honores; 
Vna potestatum spatiis interfuit aetas 
Totque gradus fati iuvenilibus intulit annis. 60 

Postquam parta quies et summum nacta cacumen 
lam secura petit privatum gloria portum^ 
Ingenii redeunt fructus aliique labores^ 
Et vitae pars nuUa perit: quodcumque recedit 
LitibuSj incumbit studiis^ animusque vicissim 65 

Aut curam imponit populis aut otia Musis. 
Omnia Cecropiae relegis secreta senectae 



132 CLAVDII CLAVDIANI 

Discutiens^ quid quisque novum mandaverit aevo 
Quantaque diversae producant agmina sectae. 

Namque aliis princeps rerum disponitur aer; 7C 
Hic confidit aquis; hic procreat omnia flammis. 
Alter in Aetnaeas casurus sponte favillas 
Dispergit revocatque deum rursusque receptis 
Nectit amicitiis quidquid discordia solvit. 
Corporis liic damnat sensus verumque videri 75 

Pernegat. Hic semper lapsurae pondera terrae 
Conatur rapido caeli fulcire rotatu 
Accenditque diem praerupti turbine saxi. 
IUe ferox unoque tegi non passus Olympo 
Inmensum per inane volat finemque perosus 80 

Parturit innumeros angusto pectore mundos. 
Hi vaga coUidunt caecis primordia plagis. 
Numina constituunt alii casusque relegant. 

Graiorum obscuras Romanis floribus artes 
Inradias^ vicibus gratis formare loquentes 85 

Suetus et alterno verum contexere nodo. 
Quidquid Socratico manavit ab ordine^ quidquid 
Docta Cleantheae sonuerunt atria turbae^ 
Inventum quodcumque tuo^ Chrysippe^ recessu^ 
Quidquid Democritus risit dixitque tacendo 90 

Pythagoras^ «uno se pectore cuncta vetustas 
Condidit et maior coUectis viribus exit. 
Ornantur veteres et nobiliore magistro 
In Latium spretis Academia migrat Athenis^ 
Vt tandem propius discat^ quo flne beatum 95 

Dirigitur, quae norma boni^ qui limes honesti; 
Quaenam membra sui virtus divisa domandis 
Obiectet vitiis; quae pars iniusta recidat^ 
Quae vincat ratione metus^ quae frenet amores; 
Aut quotiens elementa doces semperque fluentis 100 
Materiae causas: quae vis animaverit astra 
Impuleritque choros; quo vivat machina motu; 
Sidera cur septem retro nitantur in ortus 
Obluctata polo; variisne meatibus idem 



(XVII.) PAN. DICTVS MANLIO THEODORO CONSVLT. 133 

Arbiter an gemmae convertant aethera mentes; 105 
Sitne color proprius rerumj lucisne repulsu 
Eludant aciem; tumidos quae luna recursus 
Nutriat Oceani; quo fracta tonitrua vento^ 
Quis trahat iml^riferas nubes^ quo saxa creentur 109 
Grandinis-, unde rigor nivibus; quae flamma per auras 
Excutiat rutilos tractus aut fulmina velox 
Torqueat aut tristem figat crinita cometem. 

lam tibi compositam fimdaverat ancora puppim^ 
Telluris iam certus eras; fecimda placebant 
Otia; nascentes ibant in saecula libri: 115 

Cum subito liquida cessantem vidit ab aetbra 
lustitia et tanto viduatas iudice leges. 
Continuo frontem limbo velata pudicam 
^u Deserit Autumni portas^ qua vergit in Austrum 
V Signifer et noctis reparant dispendia Cbelae. 120 

Pax avibuSj quacumque volat^ rabiemque frementes 
Deposuere ferae; laetatur terra reverso 
Numine^ quod prisci post tempora perdidit auri. 
lUa per occultum Ligurum se moenibus infert 
Et castos levibus plantis ingressa penates 125 

Invenit aetberios signantem pulvere cursus^ 
Quos pia soUicito deprendit poUice Memphis: 
Quae moveant momenta polum^ quam certus in astris 
Error^ quis tenebras solis causisque meantem 
Defectum indicat numerus^ quae linea Phoeben 130 
Damnet et excluso pallentem fratre relinquat. 
Vt procul adspexit fulgentia Virginis ora 
Cognovitque deam^ vultus veneratus amicos 
Occurrit scriptaeque notas confundit harenae. 

Tum sic diva prior: ^Manli^ sincera bonorum 135 
Congeries^ in quo veteris vestigia recti 
Et ductos video mores meliore metallo: 
lam satis indultum studiis^ Musaeque tot annos 
Eripuere mihi. Pridem te iura reposcunt: 
Adgredere et nostro rursum te redde labori 140 

Nec tibi sufficiat transmissae gloria vitae. 



134 CLAYDII CLAVDIAKI 

Humanum curare genus quis terminus umquam 

Praescripsit? nuUas recipit prudentia metas. 

Adde quod haec multis potuit contingere sedes^ 

Sed meriti tantum redeunt actusque priores 145 

Commendat repetitus honos virtusque reducit, 

Quos fortuna regit. Melius magnoque petendum 

Credis in abstrusa rerum ratione morari? 

Scilicet illa tui patriam praecepta Platonis 

Erexere magis^ quam qui responsa secutus 150 

Obruit Eoas classes urbemque carinis 

Vexit et arsuras Medo subduxit Athenas? 

Spartanis potuit robur praestare Lycurgus 

Matribus et sexum leges yicere severae 

Civibus et vetitis ignavo credere muro 155 

Tutius obiecit nudam Lacedaemona bellis: 

At non Pythagorae monitus annique silentes 

Famosum Oebalii luxum pressere Tarenti. 

"^Quis vero insignem tanto sub principe curam 
Respuat? aut quando meritis maiora patebunt 160 
Praemia? Quis demens adeo qui iungere sensus 
Cum Stilichone neget? Similem quae protulit aetas 
Consilio vel Marte virum? Nunc Brutus amaret 
Vivere sub regno^ tali succumberet aulae 
Pabricius, cuperent ipsi servire Catones. 165 

Nonne vides, ut nostra soror Clementia tristes 
Obtundat gladios fratresque amplexa serenos 
Adsurgat Pietas^ fractis ut lugeat armis 
Perfidia et laceris morientes crinibus hydri 
Lambant invalido Furiarum vincla veneno? 170 

Exultat cum Pace Fides. lam sidera cunctae 
Liquimus et placidas inter discurrimus urbes. 
Nobiscum^ Theodore^ redi.' 

Subit ille loquentem 
Talibus: ^Agrestem dudum me, diva, reverti 
Cogis et infectum longe rubigine ruris 175 

Ad tua signa vocas. Nam quae mihi cura tot annis 
Altera quam duras sulcis moUire novales, 



(XVII.) PAN. DICTYS MANLIO THEODORO CONSYLI. 135 

Nosse soli vires^ nemori quae commoda rupes^ 
Quis felix oleae tractus, quae glaeba faveret 
Frugibus et quales tegeret vindemia coUes? 180 

Terribiles rursum lituos veteranus adibo 
Et desueta vetus temptabo caerula vector? 
CoUectamque diu et certis utcumque locatam 
Sedibus in dubium patiar deponere famam? 
Nec me^ quid valeat natura fortior usus^ 185 

Praeterit aut quantum neglectae defluat arti. 
Desidis aurigae non audit verbera currus, 
Nec manus agnoscit quem non exercuit arcum. 
Esse sed iniustum fateor quodcumque negatur 
lustitiae. Tu prima hominem silvestribus antris 190 
Elicis et foedo deterges saecula victu. 
Te propter colimus leges animosque ferarum 
Exuimus. Nitidis quisquis te sensibus hausit, 
Inruet intrepidus flammis^ hiberna secabit 
Aequora, confertos hostes superabit inermis. 195 

lUe vel Aethiopum pluviis solabitur aestus; 
lUum trans Scythiam vernus comitabitur aer'. 

Sic fatus tradente dea suscepit habenas 
Quattuor ingenti iuris temone refusas. 
Prima Padum Thybrimque ligat crebrisque micantem 200 
Vrbibus Italiam; Libyas Poenosque secunda 
Temperat; lUyrico se tertia porrigit orbi; 
Vltima Sardiniam^ Cyrnum trifldamque retentat 
Sicaniam et quidquid Tyrrhena tunditur unda 
Vel gemit lonia. Nec te tot lumina rerum 205 

Aut tantum turbavit onus; sed ut altus Olympi 
Vertex, qui spatio ventos hiemesque relinquit, 
Perpetiium nuUa temeratus nube serenum 
Celsior exurgit pluviis auditque ruentes 
Sub pedibus nimbos et rauca tonitrua calcat: 210 

Sic patiens animus per tanta negotia liber 
Emergit similisque sui, iustique tenorem 

201 Libyas] Scaliger; lidos, lydos. 



136 CLAVDII CLAVDIANI 

riectere non odium cogit, non gratia suadet. 
Nam spretas quis opes intactaque pectora lucro 
Commemoret? Fuerint aliis haec forte decori: 215 
Nulla potest laus esse tibi^ quae crimina purget. 
Servat inoffensam divina modestia vocem: 
Temperiem seryant oculi; nec lumina fervor 
Asperat aut rabidas suffundit sanguine venas 
NuUaque mutati tempestas proditur oris. 220 

Quin etiam sontes expulsa corrigis ira 
Et placidus delicta domas; nec dentibus umquam 
Instrepis borrendum, fremitu nec verbera poscis. 
Qui fruitur poena^ ferus est legumque videtur 
Vindictam praestare sibi; cum viscera felle 225 

Canduerint, ardet stimulis ferturque nocendi 
Prodigus^ ignarus causae: dis proximus ille^ 
Quem ratio, non ira movet, qui facta rependens 
Consilio punire potest. Mucrone cruento 
Se iactent alii, studeant feritate timeri 230 

Addictoque hominum cumulent aeraria censu. 
Lene fluit Nilus, sed cunctis amnibus extat 
Vtilior nuUo confessus murmure vires; 
Acrior ac rapidus tacitas praetermeat ingens 
Danuvius ripas; eadem clementia sani 235 

Gurgitis inmensum deducit in ostia Gangen. 
Torrentes inmane fremant lassisque minentur 
Pontibus et volvant spumoso vertice silvas: 
Pax maiora decet; peragit tranquilla potestas^ 
Quod violenta nequit^ mandataque fortius urget 240 
Imperiosa quies. 

Idem praedurus iniquas 
Accepisse preces, rursus^ quae digna petitu, 
Largior et facilis; nec quae comitatur bonores, 
Ausa tuam leviter temptare superbia mentem. 
Frons privata manet nec se meruisse fatetur, 245 

Quae crevisse putat; rigidi sed plena pudoris 



\S6 et Tolvant] Birtius; et volvat, involvant. 



(XVII.) PAN. DICTVS MANLIO THEODORO CONSVLI. 137 

Elucet gravitas fastu iucunda remoto. 

Quae non seditio^ quae non insania vulgi 

Te viso lenita cadat? quae dissona ritu 

Barbaries, medii quam non reverentia frangat? 250 

Vel quis non sitiens sermonis mella politi 

Deserat Orplieos blanda testudine cantus? 

Qualem te legimus teneri primordia mundi 

Scribentem aut partes animae^ per singula talem 

Cernimus et similes agnoscit pagina mores. 255 

Nec dilata tuis Augusto iudice merces 
Officiis^ illumque babitum^ quo iungitur aulae 
Curia^ qui socio proceres cum principe nectit^ 
Quem quater ipse gerit^ perfecto detulit anno tjj^:^^ 
Deposuitque suas te succedente curules. 260 

Crescant virtutes fecundaque floreat aetas. 
Ingeniis patuit campus certusque merenti 
Stat favor: ornatur propriis industria donis. 
Surgite sopitae^ quas obruit ambitus^ artes. 
Nil licet invidiae, Stilicho dum prospicit orbi 265 

Sidereusque gener. Non hic violata curulis^ 
Turpia non Latios incestant nomina fastos; 
Fortibus haec concessa viris solisque gerenda 
Patribus et Romae numquam latura pudorem. 

Nuntia votorum celeri iam Pama volatu 270 

Moverat Aonios audito consule lucos. 
Concinuit felix Helicon fluxitque Aganippe 
Largior et docti riserunt floribus amnes. 
Vranie redimita comas^ qua saepe magistra 
Manlius igniferos radio descripserat axes^ 275 

Sic alias bortata deas: 

^Patimurne^ sorores^ 
Optato procul esse die nec limina nostri 
Consulis et semper dilectas visimus aedes? 
[Notior est Stilichone domus. Gestare curules] 
En fasces subiisse libet. Miracula plebi 280 

CoIIigite et claris nomen celebrate theatris. 

^Tu lovis aequorei summersam fluctibus aulam 



138 CLAVDII CLAYDIANl 

Oratum volucres, Erato^ iam perge quadrigas^ 
A quibus haud umquam palmam rapturus Arion. 
Inlustret circum sonipes^ quicumque superbo 285 

Perstrepit binnitu Baetin^ qui splendida potat 
Stagna Tagi madidoque iubas adspergitur auro. 

^Calliope^ liquidas Alciden posce palaestras: 
Cuncta Palaemoniis manus explorata coronis 
Adsit et Eleo pubes laudata Tonanti. 290 

^Tu iuga Taygeti frondosaque Maenala^ Clio^ 
I Triyiae supplex; non aspernata rogantem 
Ampbitlieatrali fayeat Latonia pompae. 
Audaces legat ipsa viros^ qui coUa ferarum 
Arte ligent certoque premant venabula nisu. 295 

Ipsa truces fetus captivaque ducat ab antris 
Prodigia et caedis sitientem differat arcum. 
Conveniant ursi^ magna quos mole ruentes 
Torva Lycaoniis Helice miretur ab astris, 
Perfossique rudant populo pallente leones, 300 

Quales Mygdonio curru frenare Cybebe 
Optet et Herculei mallent fregisse lacerti. 
Obvia fulminei properent ad vulnera pardi 
Semine permixto geniti^ cum forte leaenae 
Nobiliorem uterum viridis corrupit adulter; 305 

Hi maculis patres referunt et robore matres. 
Quidquid monstriferis nutrit Gaetulia campis, 
Alpina quidquid tegitur nive, Gallica siquid 
Silva tenet^ iaceat; largo ditescat harena 
Sanguine; consumant totos spectacula montes. 310 

^Nec moUes egeant nostra dulcedine ludi: 
Qui laetis risum salibus movisse facetus^ 
Qui nutu manibusque loquax^ cui tibia fiatu, 
Cui plectro pulsanda chelys^ qui pulpita socco 
Personat aut alte graditur maiore cothurno^ 315 

Et qui magna levi detrudens murmura tactu 
Innumeras voces segetis moderatus aenae 



300 rudant] Birtius; ruant. 



(XVII.) PAN. DICTVS MANLIO THEODORO CONSVLI. 139 

Intonet erranti digito penitusque trabali 

Vecte laborantes in carmina concitet undas^ 

Vel qui more avium sese iaculentur in auras 820 

Corporaque aedificent celeri crescentia nexu^ 

Quorum compositam puer anientatus in arcem 

Emicet et vinctu plantae vel cruribus haerens 

Pendula librato figat vestigia saltu. 

Mobile ponderibus descendat pegma reductis 325 

Inque cliori speciem spargentes ardua fiammas 

Scaena rotet uarios et fingat Mulciber orbis 

Per tabulas impune vagus pictaeque citato 

Ludant igne trabes et non permissa morari 

Fida per innocuas errent incendia turres. 330 

Lascivi subito confiigant aequore lembi 

Stagnaque remigibus spument inmissa canoris. 

^Consul per populos idemque gravissimus auctor 
Eloquii^ duplici vita subnixus in aevum 
Procedat pariter libris fastisque legendus. 335 

Accipiat patris «xemplum tribuatque nepoti 
Eilius et coeptis ne desit fascibus heres. 
Decurrat trabeata domus tradatque secures 
Mutua posteritas servatoque ordine fati 
Manlia continuo numeretur consule proles'. 340 



DE CONSVLATV STILICHONIS 

LIBEE PRIMVS. 

(XXI.) 

ContirLuant superi pleno Romana favore 
Gandia successnsque novis successibus augent: 
Conubii necdum festivos regia cantus 
Sopierat^ cecinit faso Gildone triumplios^ 
Et calidis tbalami successit laurea sertis^ 5 

Sumeret ut pariter princeps nomenque mariti 
Victorisque decus; Libyae post proelia crimen 
Concidit Eoum^ rursusque Oriente subacto 
Consule defensae surgunt Stiliclione secures. 
Ordine vota meant. Equidem si carme^ in unum lo 
Tantarum sperem cumulos advolvere rerum^ 
Promptius imponam glaciali Pelion Ossae. 
Si partem tacuisse velim, quodcumque relinquam^ 
Maius erit. Veteres actus primamque iuventam 
Prosequar? ad sese mentem praesentia ducunt. 15 

Narrem iustitiam? plus splendet gloria Martis. 
Armati referam vires? plus egit inermis. 
Quod floret Latium^ Latio quod reddita servit ^ 

Africa^ vicinum quod nescit Hiberia Maurum^ 
Tuta quod imbellem miratur Gallia Rbenum^ 20 

Aut gelidam Tliracen decertatosque labores 
Hebro teste canam? Magnum mibi panditur aequor^ 
Ipsaque Pierios lassant proclivia currus 
Laudibus innumeris. 

Etenim mortalibus ex quo 
Tellus coepta coli^ numquam sincera bonorum 25 



(XXI.) DE CONSVLATY STILICHONIS LIBER PRIMVS. 141 

Sors ulli concessa viro. Quem vultus honestat^ 

Dedecorant mores; animus quem pulchrior ornat^ 

Corpus destituit. Bellis insignior ille^ 

Sed pacem foedat vitiis. Hic publica felix^ 

Sed privata minus. Partitum; singula quemque - 30 

Nobilitant: hunc forma decens^ hunc robur in armis^ 

Hunc rigor, hunc pietas^ illum sollertia iuris^ 

Hunc suboles castique tori. Sparguntur in omnes^ 

In te mixta fluunt; et quae divisa beatos 

Efficiunt, coUecta tenes. 35 

Ne facta revolvam 
Militiamque patris^ cuius producere famam, 
Si nihil egisset clarum nec fida Valenti 
Dextera duxisset rutilantes crinibus alas^ 
Sufficeret natus Stilicho: mens ardua semper 
A puero^ tenerisque etiam fulgebat in annis 40 

Fortunae maioris honos. Erectus et acer 
Nil breve moliri^ nuUis haerere potentum 
Liminibus fatisque loqui iam digna futuris. 
larQ tum conspicuus^ iam tum venerabilis ibas 
Spondebatque ducem celsi nitor igneus oris 45 

Membrorumque modus^ qualem nec carmina fingunt 
Semideis. Quacumque alte gradereris in urbe^ 
Cedentes spatiis adsurgentesque videbas 
Quam\is miles adhuc. Taciti suffragia vulgi 
lam tibi detulerant, quidquid mox debuit aula. 50 

Vix primaevus eras, pacis cum mitteris auctor 
Assyriae; tanta foedus cum gente ferire 
Commissum iuveni. Tigrim transgressus et altum 
Euphraten Babylona petis. Stupuere severi 
Parthorum proceres^ et plebs pharetrata videndi 55 
Flagravit studio, defixaeque hospite pulchro 
Persides arcanum suspiravere calorem. 
Turis odoratae cumulis et messe Sabaea 
Pacem conciliant arae; penetralibus ignem 
Sacratum rapuere adytis rituque iuvencos 60 

Chaldaeo stravere magi. Rex ipse micantem 



142 CLAYDII CLAYDIANI 

Inclinat dextra pateram secretaqne Beli 

Et vaga testatur volventem sidera Mithram. 

Si quando sociis tecum venatibus ibant^ 

Quis Stilicbone prior ferro penetrare leones 65 

Comminus aut longe virgatas figere tigres? 

Flectenti faciles cessit tibi Medus babenas; ^ 

Torquebas refugum Parttiis mirantibus arcum. 

Nubilis interea maturae virginis aetas 
Vrgebat patrias suspenso principe curas, 70 

Quem simul imperioque ducem nataeque maritum 
Prospiceret; dubius toto quaerebat ab axe 
Dignum coniugio generum tbalamisque Serenae. 
ludicium virtutis erat; per castra^ per urbes^ 
Per populos animi cunctantis libra cucurrit. 75 

Tu legeris tantosque viros, quos obtulit orbis, 
Intra consilium vincis sensumque legentis^ 
Et gener Augustis olim socer ipse futurus 
Accedis. Radiis auri Tyriaque superbit 
Maiestate torus; comitata parentibus exit 80 

Purpureis virgo. Stabat pater inde tropaeis 
Inclitus; inde pium matris regina gerebat 
Obsequium gravibus subnectens flammea gemmis. 
Tunc et Solis equos, tunc exultasse ctioreis 
Astra ferunt mellisque lacus et flumina lactis 85 

Erupisse solo^ cum floribus aequora vernis 
Bosphorus indueret roseisque evincta coronis 
Certantes Asiae taedas Europa levaret. 

Felix arbitrii princeps^ qui congrua mundo 
ludicat et primus censet^ quod cernimus omnes. 90 
Talem quippe virum natis adiunxit et aulae, 
Cui neque luxuries bello nec blanda periclis 
Otia nec lucis fructus pretiosior umquam 
Laude fuit. Quis enim Visos in plaustra feroces 
Reppulit aut saeva Promoti caede tumentes 95 

Basternas una potuit delere ruina? 



62 Beli] Scaliger; belli. 



(XXI.) DE CONSVLATV STILICHONIS LIBER PEIMVS. 143 

Pallantis iugulum Turno moriente piavit 

AeneaSj tractusque rotis ultricibus Hector 

Irato yindicta fuit vel quaestus AcliiUi: 

Tu neque vesano raptas venalia curru 100 

Funera nec vanam corpus meditaris in unum 

Saevitiam; turmas equitum peditumque catervas 

Hostilesque globos tumulo prosternis amici; 

Inferiis gens tota datur. Nec Mulciber auctor 

Mendacis clipei fabricataque vatibus arma 105 

Conatus iuvere tuos: tot barbara solus 

Milia iam pridem miseram vastantia Thracen 

Finibus exiguae vallis conclusa tenebas. 

Nec te terrisonus stridor venientis Alani 

Nec vaga Chunorum feritas^ non falce Gelonus^ 110 

Non arcu pepulere Getae^ non Sarmata conto. 

Extinctique forent penitus^ ni more maligno ^ ^ ^ 

Falleret Augustas occultus proditor aures i ■ ^KM/iJ^, ^ 

Obstrueretque moras strictumque retunderet ensem^ ^ 

Solveret obsessos^ praeberet foedera captis. 115 

Adsiduus castris aderat^ rarissimus urbi^ 
Si quando trepida princeps pietate vocaret; 
Vixque salutatis Laribus^ vix coniuge visa^ 
Deterso necdum repetebat sanguine campum 
Nec stetit Eucberii dum carperet oscula saltem 120 
Per galeam. Patris stimulos ignisque mariti 
Vicit cura ducis. Quotiens sub pellibus egit 
Edonas hiemes et tardi flabra Bootae 
Sub divo Riphaea tulit! cumque igne propinquo 
Frigora vix ferrent alii^ tunc iste rigentem 125 

Danuvium calcabat eques nivibusque profundum 
Scandebat cristatus Athon lateque corusco 
Curvatas glacie silvas umbone ruebat. 
Nunc prope Cimmerii tendebat litora Ponti, 
Nunc dabat hibernum Rhodope nimbosa cubile. 130 
Vos Haemi gelidae valles^ quas saepe cruentis 
Stragibus aequavit Stilicho^ vos Thracia testor 
Flumina^ quae largo mutastis sanguine fluctus; 



4 4f| 



144 CLAYDII CLAVDIANI 

Dicite, Bisaltae yel qui Pangaea iuvencis 

Scinditis^ offenso quantae sub Yomere putres 135 

Dissiliant glaebis galeae vel qualia rastris 

Ossa peremptorum resonent inmania regum. 

Singula complecti cuperem; sed densior instat 
Gestorum series laudumque sequentibus undis 
Obruimur. Genitor caesi post bella tyranni 140 

lam tibi commissis conscenderat aethera terris. 
Aoicipites rerum ruituro culmine lapsus 
Aequali cervice subis: sic Hercule quondam 
Sustentante polum melius librata pependit 
Macbina nec dubiis titubavit Signifer astris 145 

Perpetuaque senex subductus mole parumper 
Obstupuit proprii spectator ponderis Atlas. 

NuUi barbariae motus; nil turbida rupto 
Ordine temptavit novitas^ tantoque remoto 
Principe mutatas orbis non sensit habenas. 150 

Nil inter geminas acies^ ceu libera frenis, 
Ausa manus. Certe nec tantis dissona linguis 
Turba nec armorum cultu diversior umquam 
Confluxit populus: totam pater undique secum 
Moverat Auroram; mixtis hic Colchus Hiberis^ 155 
Hic mitra velatus Arabs^ hic crine decorus 
Armenius; hic picta Saces fucataque Medus^ 
Hic gemmata niger tentoria fixerat Indus; 
Hic Rhodani procera cohors^ hic miles alumnus 
Oceani. Ductor Stilicho tot gentibus unus^ 160 

Quot vel progrediens vel conspicit occiduus soL 
In quo tam vario vocum generumque tumultu 
Tanta quies iurisque metus servator honesti 
Te moderante fuit, nuUis ut vinea furtis 
Vel seges erepta fraudaret messe colonum^ 165 

Vt nihil aut saevum rabies aut turpe libido 
Suaderet, placidi servirent legibus enses. 
Scilicet in vulgus manant exempla regentum^ 
Vtque ducum lituos^ sic mores castra sequuntur. 

Denique felices aquilas quocumque moveres^ 170 



(XXI.) DE CONSVLATV STILICHONIS LIBER PRIMVS. 145 

Arebant tantis epoti milibus amnes. 

lUyricum peteres: campi montesque latebant. 

Vexillum navale dares: sub puppibus ibat 

lonium. NuUum succincta Ceraunia nimbis 

Nec iuga Leucatae feriens spumantia fluctu 175 

Deterrebat hiems. Tu si glaciale iuberes 

Vestigare fretum, securo miUte ducti 

Stagna reluctantes quaterent Saturnia remi; 

Si deserta Noti, fontem si quaerere NiU, 

Aetbiopum medios penetrassent vela vapores. 180 

Te memor Eurotas^ te rustica Musa Lycaei, 
Te pastoraH modulantur Maenala cantu 
Partheniumque nemus^ quod te pugnante resurgens 
Aegra caput mediis erexit Graecia flammis. 
Plurima Parrhasius tunc inter corpora Ladon 185 

Haesit et Alpheus Greticis angustus acervis 
Tardior ad Siculos etiamnunc pergit amores. 

Miramur rapidis hostem succumbere beUis^ 
Cum solo terrore ruant? Non classica Francis 
IntuHmus: iacuere tamen. Non Marte Suebos 190 

Contudimus^ quis iura damus. Quis credere pOssit? 
Ante tubam nobis audax Grermania servit. 
Cedant^ Druse^ tui^ cedant, Traiane, labores: 
Vestra manus dubio quidquid discrimine gessit, 
Transcurrens egit StiUcho totidemque diebus 195 

Edomuit Rhenum, quot vos potuistis in annis; 
Quem ferro: adloquiis; quem vos cum miUte: solus. 
Impiger a primo descendens fluminis ortu 
Ad bifidos tractus et iuncta pahidibus ora 
Fulmineum perstrinxit iter; ducis impetus undas 200 
Vincebat celeres^ et pax a fonte profecta 
Cum Rheni crescebat aquis. Ingentia quondam 
Nomina, crinigero flaventes vertice reges, 
Qui nec principibus donis precibusque vocati 
Paruerant^ iussi properant segnique verentur 205 

Offendisse mora; transvecti lyntribus amnem 
Occursant ubicumque veUt. Nec fama fefeUit 

Clavdiani Opp., ed. Koch. 10 



146 CLAVDII CLAVDIANI 

lustitiae: videre pium, videre fidelem. 

Quem veniens timuit^ rediens Grermanus amavit. 

lUi terribiles, quibus otia vendere semper 210 

Mos erat et foeda requiem mercede pacisci, 

Natis obsidibus pacem tam supplice vultu 

Captivoque rogant, quam si post terga revincti 

Tarpeias pressis subeant cervicibus arces. 

Omne^ quod Oceanum fontesque interiacet Histri, 215 

XJnius incursu tremuit; sine caede subactus 

Servitio Boreas exarmatique Triones. 

Tempore tam parvo tot proelia sanguine nuUo 
Perficis et luna nuper nascente profectus 
Ante redis, quam tota fuit, Rbenumque minacem 220 
Cornibus infractis adeo mitescere cogis, 
Vt Salius iam rura colat flexosque Sygambrus 
In falcem curvet gladios, geminasque viator 
Cum videat ripas, quae sit Romana^ requirat; 
Vt iam trans fluvium non indignante Chauco 225 

Pascat Belga pecus^ mediumque ingressa per Albim 
Gallica Francorum montes armenta pererrent; 
Vt procul Hercyniae per vasta silentia silvae 
Venari tuto liceat^ lucosque vetusta 
Religione truces et robur numinis instar 230 

Barbarici nostrae feriant impune bipennes. 

Vltro quin etiam devota mente tuentur 
Victorique favent. Quotiens sociare catervas 
Oravit iungique tuis Alamannia signis! 
Nec doluit contempta tamen^ spretoque recessit 235 
Auxilio laudata fides. Provincia missos 
Expellet citius fasces quam Prancia reges, 
Quos dederis. Acie nec iam pulsare rebelles, 
Sed vinclis punire licet; sub iudice nostro 
Regia Romanus disquirit crimina carcer: 240 

Marcomeres Sunnoque docet; quorum alter Etruscum 
Pertulit exilium; cum se promitteret alter 
Exulis ultorem^ iacuit mucrone suorum: 
Res avidi concire novas odioque furentes 



(XXI.) DE CONSVLATV STILICHONIS LIBER PRIMVS. 147 

Pacis et mgenio scelemmque cupidine fratres. 245 

Post domitas Arctos alio prorupit ab axe 
Tempestas et, ne qua tuis intacta tropaeis 
Pars foret, Australis sonuit tuba. Moverat omnes 
Maurorum Gildo populos^ quibus inminet Atlas 
Et quos interior nimio plaga sole relegat: 250 

Quos vagus umectat Cinyps et proximus hortis 
Hesperidum Triton et Gir notissimus amnis 
Aethiopum, simili mentitus gurgite Nilum; 
Venerat et parvis redimitus Nuba sagittis 
Et velox Garamas, nec quamvis tristibus Hammon 255 
Responsis alacrem potuit Nasamona morari."?! 
Stipantur Numidae campi^ stant pulvere Syrtes 
Gaetulae, Poenus iaculis obtexitur aer. 
Hi virga moderantur equos; his fulva leones 
Velamenta dabant ignotarumque ferarum 260 

Exuviae^ vastis Meroe quas nutrit harenis; 
Serpentum patulos gestant pro casside rictus; 
Pendent vipereae squamosa pelle pbaretrae. 
Non sic intremuit Simois^ cum montibus Idae 
Nigra coloratus produceret agmina Memnon, 265 

Non Ganges^ cum tela procul vibrantibus Indis 
Inmanis medium vectaret belua Porum. 
Porus Alexandro^ Memnon prostratus Achilli, 
Gildo nempe tibi. 

Nec solum fervidus Austrum, 
Sed partes etiam Mavors agitabat Eoas. 270 

Quamvis obstreperet pietas^ bis ille regendae 
Transtulerat nomen Libyae scelerique profano 
Fallax legitimam regni praetenderat umbram. 
Surgebat geminum varia formidine bellum, 
Hoc armis, hoc triste dolis. Hoc Africa saevis 275 
Cinxerat auxiliis, hoc coniuratus alebat 
Insidiis Oriens. Illinc edicta meabant 
Corruptura duces; hinc frugibus atra negatis 
Vrgebat trepidamque fames obsederat urbem. 
Exitiale palam Libycum; civile pudoris 280 

10* 



148 CLAVDII CLAVDIANI 

Obtentu tacitum. 

Tales utrimque procellae 
Cum fremerent lacerumque alternis ictibus anceps 
Imperium pulsaret hiems, nil fessa remisit 
Officii virtus contraque minantia fata 
Pervigil eventusque sibi iatura secundos 285 

Maior in adversis micuit: velut arbiter alni, 
Nubilus Aegaeo quam turbine vexat Orion, 
Exiguo clavi flexu declinat aquarum 
Verbera, nunc recta, nunc obliquante carina 
Callidus, et pelagi caelique obnititur irae. 290 

Quid primum, Stilicho^ mirer? quod cautus ad onmes 
Restiteris fraudes, ut te nec noxia furto 
Littera nec pretio manus inflammata lateret? 
Quod nihil in tanto circum terrore locutus 
Indignum Latio? responsa quod ardua semper 295 
Eois dederis, quae mox eff^ecta probasti 
Securus^ quamvis et opes et rura tenerent 
Insignesque domos? Levis haec iactura; nec umquam 
Publica privatae cesserunt commoda causae. 
Dividis ingentes curas teque omnibus unum 300 

Obicis, inveniens animo quae mente gerenda, 
Efficiens patranda manu, dictare paratus 
Quae scriptis peragenda forent. Quae brachia centum, 
Quis Briareus aliis numero crescente lacertis 
Tot simul obiectis posset confligere rebus: 305 

Evitare dolos; veteres flrmare cohortes, 
Explorare novas; duplices disponere classes, 
Quae fruges aut bella ferant; aulaeque tumultum 
Et Romae lenire famem? Quot nube soporis 
Inmunes oculi per tot discurrere partes, 310 

Tot loca sufflcerent et tam longinqua tueri? 
Argum fama canit centeno lumine cinctum 
Corporis excubiis unam servasse iuvencam! 

Vnde tot adlatae segetes? quae silva carinas 
Texuit? Vnde rudis tanto tirone iuventus 315 

Emicuit senioque iterum vernante resumpsit 



(XXL) DE CONSVLATV STILICHONIS LIBER PRIMVS. 149 

Gallia bis fractas Alpino vnlnere vires? 
Non ego dilectu, Tyrii sed vomere Cadmi 
Tam subitas acies concepto dente draconis 
Exiluisse reor: Dircaeis qualis in arvis 320 

Messis cum proprio mox bellatura colono 
Cognatos strinxit gladios^ cum semine iacto 
Terrigenae galea matrem nascente ferirent 
Armifer et viridi floreret milite sulcus. 
Hoc quoque non parva fas est cum laude relinqui^ 325 
Quod non ante fretis exercitus adstitit ultor, 
Ordine quam prisco censeret bella senatus. 
Neglectum Stilicbo per tot iam saecula morem 
Rettulit, ut ducibus mandarent proelia patres 
Decretoque togae felix legionibus iret 330 

Tessera. Romuleas leges rediisse fatemur, 
Cum procerum iussis famulantia cernimus arma. 

Tyrrbenum poteras cunctis transmittere signis 
Et ratibus Syrtes^ Libyam complere maniplis; 
Consilio stetit ira minor^ ne territus ille 335 

Te duce suspecto Martis graviore paratu 
Aut in harenosos aestus zonamque rubentem 
Tenderet aut solis fugiens transiret in ortus 
Missurusve sibi certae solacia mortis 
Oppida dirueret flammis. Res mira relatu: 340 

Ne timeare times et, quem vindicta manebat, 
Desperare vetas. Quantum fiducia nobis 
Profuit! hostilis salvae Cartbaginis arces; 
Inlaesis Tyrii gaudent cultoribus agri^ 
Quos potuit vastare fuga. Spe captus inani 345 

Nec se subripuit poenae nostrisque pepercit 
Demens: qui numero tantum^ non robore mensus 
Romanos rapidis ibat ceu protinus omnes 
Calcaturus equis et, quod iactare solebat, 
Solibus effetos mersurus pulvere Gallos. 350 

Sed didicit non Aetbiopum geminata venenis 
Vulnera^ non fusum crebris hastilibus imbrem, 
Non equitum nimbos Latiis obsistere pilis. 



150 CLAYDII CLAVDIANI 

Sternitur ignavus Nasamon, nec spicula supplex 
lam torquet Garamas; repetunt deserta fugaces 355 
Autololes; pavidus proiecit missile Mazax. 
Cornipedem Maurus nequiquam hortatur anhelum; 
Praedonem lembo profugum ventisque repulsum 
Suscepit merito fatalis Tabraca portu 
Expertum^ cpwd nuUa tuis elementa paterent 360 

Hostibus^ et laetae passurum iurgia plebis 
Fracturumque reos humili sub iudice vultus. 

Nil tribuat Fortuna sibi. Sit prospera semper 
IUa quidem; sed non uni certamina pugnae 
Credidimus totis nec constitit alea castris 365 

Nutatura semel; si quid licuisset iniquis 
Casibus^ instabant aliae post terga biremes; 
Venturus dux maior erat. 

Victoria nuUa 
Clarior aut hominum votis optatior umquam 
Contigit. An quisquam Tigranen armaque Ponti 370 
Vel Pyrrhum Antiochique fugam vel vincla lugurthae 
Conferat aut Persen debeUatumque PhiUppum? 
Hi propagandi ruerant pro Umite regni; 
Hic stabat Romana salus. Ibi tempora tuto 
Traxerunt dilata moras; hic vincere tarde 375 

Vinci paene fuit. Discrimine Roma supremo 
Inter suppUcium popuU deforme pependit; 
Et tantum Libyam fructu maiore recepit 
Quam peperit^ quantum graviorem amissa dolorem 
Quam necdum quaesita movent. Quis Punica gesta^ 380 
Quis vos^ Scipiadae^ quis te iam^ Regule^ nosset, 
Quis lentum caneret Fabium, si iure perempto 
Insultaret atrox famula Carthagine Maurus? 
Haec omnis veterum revocavit adorea laurus. 
Restituit StiUcho cunctos tibi, Roma^ triumphos. 385 



384 laurus] scripsi; lauros. 



(XXII.) DE eONSVL. STILICHONIS LIBER SECVNDVS. 151 

DE CONSVLATV STILICHONIS. 

LIBER SECVNDVS. 

(XXII.) 

Hactenus armatae laudes: nunc qualibus orbem 
Moribus et quanto frenet metuendus amore, 
Quo tandem flexus trabeas auctore rogantes 
Induerit fastisque suum concesserit annum^ 
Mitior incipiat fidibus iam Musa remissis. 5 

Principio magni custos Clementia mundi, 
Quae lovis incoluit zonam^ quae temperat aethram 
Frigoris et flammae medio; quae maxima natu 
Caelicolum. Nam prima chaos Clementia solvit 
Congeriem miserata rudem vultuque sereno 10 

Discussis tenebris in lucem saecula fudit. 
Haec dea pro templis et ture calentibus aris 
Te fruitur posuitque suas boc pectore sedes. 
Haec docet ut poenis hominum vel sanguine pasci 
Turpe ferumque putes; ut ferrum^ Marte cruentum, 15 
Siccum pace feras; ut non infensus alendis 
Materiem praestes odiis; ut sontibus ultro 
Ignovisse velis, deponas ocius iram 
Quam moveas^ precibus numquam implacabilis obstes^ 
Obvia prosternas prostrataque more leonum 20 

Despicias, alacres ardent qui frangere tauros, 
Transiliunt praedas humiles. Hac ipse magistra 
Das veniam victis, hac exorante calores 
Horrificos et quae, numquam nocitura, timentur 
lurgia contentus solo terrore coerces 
Aetherii patris exemplo^ qui cuncta sonoro 
Concutiens tonitru Cyclopum spicula differt 
In scopulos et monstra maris nostrique cruoris 
Parcus in Oetaeis exercet fulmina silvis. 

Huic divae germana Fides eademque sorori 30 

Corde tuo delubra tenens sese omnibus actis 




152 CLAVDII CLAVDIANI 

Inserit. Haec docuit nuUo livescere fuco, 
Numquam falsa loqui^ numquam promissa morari; 
Invisos odisse palam^ non virus in alto 
Condere^ non laetam speciem praemittere fraudi^ 35 
Sed certum mentique parem componere vultum; 
Occulto saevire vetat^ prodesse remittit. 
Haec et amicitias longo plus tempore firmat 
Mansuroque adamante ligat; nec mobile mutat 
Ingenium: parvae strepitu nec vincula noxae 40 

Dissolvi patitur nec fastidire priorem 
Inlicitur veniente novo. Benefacta tenere^ 
Respuere offensas facilis, pariterque minoris 
Officii magnique memor superare laborat 
Vtque hostes armis^ meritis sic vincit amicos. 45 

Haec fovet absentes^ haec longe sola remotis 
Consulit^ haec nuUis avidam rumoribus aurem 
Pandit, ut ignarum numquam laesura clientem 
Insidiosa tuos alienent murmura sensus. 

Nec vivis adnexus amor meminisse sepultos 50 
Desinit; in prolem transcurrit gratia patrum. 
Hac tu Tbeodosium^ tenuit dum sceptra^ colebas, 
Hac etiam post fata colis; nec pignora curas 
Plus tua quam natos, dederat quos ille monendos 
Tutandosque tibi. lustos nimiumque fideles 55 

Fama putat, qui^ cum possint commissa negare, 
Maluerint nuUo violati reddere quaestu. 
At Stiliclio non divitias aurique relictum 
Pondus, sed geminos axes tantumque reservat 
Depositum teneris^ quantum sol igneus ambit. 60 

Quid non intrepidus credas^ cui regia tuto 
Creditur? 

Hoc clipeo munitus Honorius altum 
Non gemuit patrem vitaeque et lucis in ipso 
Limine, contemptus numquam^ dat iura subactis 
Gentibus et secum sentit crevisse triumpbos. 65 

Quem tu sic placida formas^ sic mente severa^ 
Vt neque desidiae tradas, dum pronus ad omne 



(XXII.) DE CONSVL. STILICHONIS LIBER SECVNDVS. 153 

Quod libet obsequeris^ nec contra nixus ovantem 
Confringas animum-, secreto consona regno 
Ceu iuvenem doceas, moles quid publica poscat: 70 
Ceu sanctum venerere senem patriisque gubernes 
Imperium monitis; dominum summissus adores, 
Obsequiis moderere ducem^ pietate parentem. 
Hinc fuit ut primos in coniuge disceret ignes 
Ordirique virum non luxuriante iuventa^ 75 

Sed cum lege tori, casto cum foedere vellet. 
Principe tu felix genero: felicior ille 
Te socero. 

Fratrem levior nec cura tuetur 
Arcadium; nec, si quid iners atque impia turba 
Praetendens proprio nomen regale furori 80 

Audeat^ adscribis iuveni. Discordia quippe 
Cum fremeret^ numquam Stilicho sic canduit ira, 
Saepe lacessitus probris gladiisque petitus, 
Vt bello Furias ultum^ quas pertulit^ iret 
Inlicito causamque daret civilibus armis: 85 

Cuius falta fide mediis dissensibus aulae 
Intemeratorum stabat reverentia fratrum. 
Quin et Sidonias chlamydes et cingula bacis 
Aspera gemmatasque togas viridesque smaragdo 
Loricas galeasque redundantes hyacintbis 90 

Gestatosque patri capulis radiantibus enses 
Et vario lapidum distinctas igne coronas 
Dividis ex aequo: ne non augusta supellex 
Ornatusque pares geminis beredibus essent. 
Mittitur et miles, quamvis certamine partes 95 

lam tumeant. Hostem muniri robore mavis ^^ v -^^^, 
Quam peccare fidem: permittis iusta petenti *% ^ 
Idque negas solum^ cuius mox ipse repulsa 
Gaudeat et quidquid fuerat deforme mereri. 

Omnes praeterea^ puro quae crimina pellunt 100 
Ore^ deae iunxere choros unoque receptae 
Pectore diversos tecum cinguntur in usus. 
lustitia utilibus rectum praeponere suadet 



154 CLAYDII CLAVDIANI 

Communesque sequi leges iniustaque numquam 
Largiri sociis. Durum Patientia corpus 105 

Instruit, ut nulli cupiat cessisse labori; 
Temperies, ut casta petas; Prudentia^ ne quid 
Inconsultus agas; Constantia^ futtile ne quid 
Infirmumque geras. Procul importuna fugantur 
Numina, monstriferis quae Tartarus edidit antris: lio 
Ac primam scelerum matrem^ quae semper habendo 
Plus sitiens patulis rimatur faucibus aurum^ 
Trudis Avaritiam; cuius foedissima nutrix 
Ambitio, quae vestibulis foribusque potentum 
Excubat et pretiis commercia pascit honorum^ 115 
Pulsa simul. Nec te gurges corruptior aevi 
Traxit ad exemplum^ qui iam firmaverat annis 
Crimen et in legem rapiendi verterat usum. 
Denique non dives sub te pro rure paterno 
Vel laribus pallet; non insidiator oberrat 120 

Facturus quemcumque reum; non obruta virtus 
Paupertate latet. Lectos ex omnibus oris 
Evebis et meritum, non quae cunabula, quaeris 
Et qualis, non unde satus. Sub teste benigno 
Vivitur; egregios invitant praemia mores. 125 

Hinc priscae redeunt artes; felicibus inde 
Ingeniis aperitur iter despectaque Musae 
CoUa levant opibusque fluens et pauper eodem 
Nititur ad fructum studio^ cum cernat uterque 
Quod nec inops iaceat probitas nec inertia surgat 130 
Divitiis. 

Nec te iucunda fronte fefellit 
Luxuries^ praedulce malum, quae dedita semper 
Corporis arbitriis hebetat caligine sensus 
Membraque Circaeis effeminat acrius herbis^ 
Blanda quidem vultus, sed qua non taetrior uUa 135 
Interius: fucata genas et amicta dolosis 
Inlecebris torvos auro circumlinit hydros. 
lUa voluptatum multos innexuit hamis: 
Te numquam conata capit. Non prava libido 



(XXII.) DE CONSVL. STILICHONIS LIBER SECVNDVS. 155 

Stupris advigilat; non tempora somnus agendi uo 
Frustratur; nuUo citharae convivia cantu^ 
Non pueri lasciva sonant. Quis cernere curis 
Te vacuum potuit? quis tota mente remissum 
Aut indulgentem dapibus^ ni causa iuberet 
Laetitiae? Non indecores aeraria lassant 145 

Expensae; parvo non improba littera libro 
Absentum condonat opes. A milite parcus 
Diligeris; neque enim neglectas pace cohortes 
Tunc ditas^ cum bella fremunt. Scis nulla placere 
Munera, quae metuens illis, quos spreverat^ ofFert 150 
Serus et incassum servati prodigus auri. 
Antevenis tempus non expectantibus ultro 
Munificus mensaeque adhibes et nomine quemque 
Compellas clari, sub te quod gesserat olim, 
Admonitum facti figendaque sensibus addis 155 

Verba, quibus magni geminatur gratia nodi. 

Nec, si quid tribuas, iactatum saepius idem 
Exprobrare soles nec, quos promoveris^ alto 
Turgidus adloqueris fastu nec prospera fiatus 
AttoUunt nimios. Quin ipsa Superbia longe 160 

Discessit, vitium rebus soUemne secundis 
Virtutumque ingrata comes. Contingere passim 
Adfarique Hcet. Non inter pocula sermo 
Captatur^ pura sed Ubertate loquendi 
Seria quisque iocis nuUa formidine miscet. 165 

Quem videt Augusti socerum regnique parentem, 
Miratur conviva parem, cum tanta potestas 
Civem lenis agat. Te doctus prisca loquentem, 
Te matura senex audit, te fortia miles 
Adspersis saUbus^ quibus liaud Amphiona quisquam 170 
Praefe^at Aonios meditantem carmine muros 
Nec velit Orpheo migrantes pectine silvas. 

Hinc amor, hinc veris et non faUacibus omnes 
Pro te soUiciti votis; hinc nomen ubique 
Plausibus, auratis celebrant hinc ora figuris. 175 

Quae non incudes streperent, quae flamma vacaret 



156 CLAVDII CLAVDIAlsI 

Fabrilis, quantis fluerent fornacibus aera 
Effigies ductura tuas^ quis devius esset 
Angulus aut regio quae non pro numine vultus 
Dilectos coleret^ talem ni semper honorem 180 

Respueres? Decus hoc rapiat^ quem falsa timentum 
Munera decipiunt^ qui se diffidit amari. 
Hoc solus sprevisse potest^ qui iure meretur. 

Vndique legati properant generique sub ore 
In tua centenas optant praeconia voces. 185- 

Grates Gallus agit^ quod limite tutus inermi 
Et metuens bostile nihil nova culmina totis 
Aedificat ripis et saevum gentibus amnem 
Tbybridis in morem domibus praevelat amoenis. 
Hinc Poeni cumulant laudes^ quod rura tyranno 190 
Libera possideant; binc obsidione solutus 
Pannonius potorque Savi^ quod clausa tot annis 
Oppida laxatis ausus iam pandere portis 
Rursum cote novat nigras rubigine falces 
Exesosque situ cogit splendere ligones 195 

Agnoscitque casas et coUibus oscula notis 
Pigit et impresso glaebis non credit aratro^ 
Exsectisque^ inculta dabant quas saecula^ silvis 
Restituit terras et opacum vitibus Histrum 
Conserit et patrium vectigal solvere gaudet, 200- 

Inmunis qui clade fuit. Te sospite fas est 
Vexatum laceri corpus iuvenescere regni. 
Sub tot principibus quaecumque amisimus olim, 
Tu reddis. Solo poterit Stilicbone medente 
Crescere Romanum vulnus tectura cicatrix; 205» 

Inque suos tandem fines redeunte colono 
Illyricis iterum ditabitur aula tributis. 

Nec tamen humano cedit caeleste favori 
ludicium: cingunt superi concordibus unum 
Praesidiis bostesque tuos aut litore produnt 210 

Aut totum oppositi claudunt fugientibus aequor 



198 Exsectisque] Birtius; exsectis. 



(XXII.) DE CONSVL. STILICHONIS LIBER SECYNDVS. 157 

Aut in se vertunt furiis aut militis ense 

Bacchati laniant Pentlieo corpora ritu; 

Insidias retegunt et in ipsa cubilia fraudum 

Ducunt ceu tenera venantem nare Molossi. 215 

Ominibus ventura notant aut alite monstrant 

Aut monitos certa dignantur imagine somnos. 

Pro quibus innumerae trabearum insignia terrae 
Certatim petiere tibi. Poscentibus ipse 
Restiteras et mens^ aliorum prona favori, 220 

ludex dura sui, facibus succensa pudoris 
Tarda verecundis excusat praemia causis. 
Ergo avidae tantosque novi spe consulis annos 
Elusae dominae pergunt ad limina Romae^ 
Si minus adnuerit precibus^ vel cogere certae 225 

Cunctantem votoque moras auferre paratae. 
Conveniunt ad tecta deae^ quae candida lucent 
Monte Palatino. Glaucis tum prima Minervae 
Nexa comam foliis fulvaque intexta micantem 
Veste Tagum tales profert Hispania voces: 230 

^Cuncta mihi semper Stilicho^ quaecumque poposci, 
Concessit tantumque suos invidit honores. 
Augusti potuit soceri contemnere fasces: 
lam negat et genero. Si non ut ductor ab orbe 
Quem regit, accipiat saltem cognatus ab aula. 235 
Exiguunme putat, quod sic amplexus Hiberam 
Progeniem nostros inmoto iure nepotes 
Sustinet^ ut patrium commendet purpura Baetim? 
Quod pulchro Mariae fecundat germine regnum? 
Quod dominis speratur avus?' 240 

Tum flava repexo 
Gallia crine ferox evinctaque torque decoro 
Binaque gaesa tenens animoso pectore fatur: 
^Qui mihi Grermanos solus Francosque subegit, 
Cur nondum legitur fastis? cur pagina tantum 
Nescit adhuc nomen^ quod iam numerare decebat? 245 



239 fecundat] Birtius; fecundet. 



158 CLAVDII CLAVDIANI 

Vsque adeone levis pacati gloria Rheni?' 

Inde Caledonio velata Britannia monstro^ 
Perro picta genas, cuius vestigia verrit 
Caerulus Oceanique aestum mentitur amictus: 
^Me quoque vicinis pereuntem gentibus' inquit 250 
^Munivit Stilicho^ totam cum Scottus Hivernen 
Movit et infesto spumavit remige Tetliys. 
lUius effectum curis^ ne tela timerem 
Scottica, ne Pictum tremerem^ ne litore toto 
Prospicerem dubiis venturum Saxona ventis'. 255 

Tum spicis et dente comas inlustris eburno 
Et calido rubicunda die sic Africa fatur: 
^Sperabam nuUas trabeis Gildone perempto 
Nasci posse moras. Etiam nunc iUe repugnat 
Et tanto dubitat fasces praebere triumpho, 260 

Qui mibi Maurorum penitus lacrimabile nomen 
Ignorare dedit?' 

Post bas Oenotria lentis 
Vitibus intorquens bederas et palmite largo 
Vina fluens: ^Si vos adeo StiUchone curules 
Augeri flagratis' ait '^quas sola iuvare 265 

Pama potest^ quanto me dignius incitat ardor, 
Vt praesente fruar conscendentemque tribunal 
Prosequar atque anni pandentem claustra salutem?' 

TaUbus alternant studiis Romamque precantes, 
Pro cunctis, hortantur^ eat. Nec segnius iUa 270 

Paruit officio^ raptis sed protinus armis 
Ocior excusso per nubila sidere tendit^ 
Transvehitur Tuscos Appenninusque volatu 
Stringitur. Eridanus clipei iam fulgurat umbra; 
Constitit ante ducem tetrica nec PaUade vultum 275 
Deterior nec Marte minor. Tremit orbe corusco 
lam domus et summae tangunt laquearia cristae/ 
Tum prior attonitum gratis adfata quereUis: 

^Servatas, StiUcho^ per te, venerande, curules, 
Ornatas necdum fateor. Quid profuit anni 280 

Servilem pepuUsse notam? Defendis honorem, 



(XXII.) DE CONSVL. STILICHONIS LIBER SECVNDVS. 159 

Quem fugis, et spernisj tota quem mole tueris? 

Respuis oblatum^ pro quo labente resistis? 

Quae iam causa morae? quo me cunctabere rursus 

Ingenio? NuUus Boreae metus^ omnis et Austri 285 

Ora silet: cecidit Maurus^ Germania cessit 

Et lanum pax alta ligat. Te consule necdum 

Digna feror? Titulumne levem parvique nitoris 

Credimus^ Augusti quo se decorare fatentur^ 

Sub iuga quo gentes captivis regibus egi? 290 

^Non^ si prodigiis casus natura futuros 
Signat^ poUuimur macula. Quod reris^ Eois 
Omen erat. Quamquam nuUis mihi cognita rebus 
Fabula; vix tanto risit de crimine rumor. 
Opprobrii stat nuUa fides nec littera venit 295 

Vulgatura nefas: in quo vel maxima virtus 
Est tua quod^ nostros qui consulis omnia patres^ 
De monstris tq^ceas. Pellendi denique nuUa 
Dedecoris sanctum violant oracula coetum 
Nec mea funestum versavit curia nomen. 300 

Pars sceleris dubitasse fuit: quaecumque profana 
Pagina de primo venisset limine Pboebi^ 
Ante fretum deleta mibi^ ne turpia castis 
Auribus Italiae fractorum exempla nocerent. 
Publicus ille furor^ quantum tua cura peregit, 305 
Secretum meruit. Laetetur quisquis Eoos 
Scribere desierit fastos: portenta Gabinos 
Ista latent; propriam labem texisse laborent. 
Cur ego, quem numquam didici sensive creatum, 
Gratuler exemptum? Delicti paenitet illos: 310 

Nos nec credidimus. 

^Fuerit tamen omnibus unum 
Crimen et ad nostras manaverit usque secures: 
Plus ideo sumenda tibi fastigia vitas^ 
Ne pereat tam priscus bonos^ qui portus bonorum 
Semper erat. NuUo sarciri consule damnum 315 



304 fractorum] scrijpsi; factorum, fatorum. 



160 CLAVDII CLAYDIANI 

Excepto Stiliclione potest. Bene praescia tempus 
Mens tua distulerat; titulo tunc crescere posses, 
Nunc per te titulus. Consul succurre gravatis 
Consulibus, quicumque fuit, quicumque futurus; 
Annum redde tuum^ quem iam secura sequatur 320 
Posteritas nec iam doleat defensa vetustas. 
Sic trabeis ultor Stilicho Brutusque repertor. 
Libertas populi primo tunc consule Bruto 
Reddita per fasces; bic fascibus expulit ipsis 
Servitium. Instituit sublimem Brutus honorem; 325 
Adseruit Stiliclio. Plus est servasse repertum, 
Quam quaesisse novum. Quid tardius ore rubenti 
Adnuis et solitus frontem circumfluit ignis? 
Tandem vince tuum^ vincis qui cuncta, pudorem. 

^Hos etiam, quamvis corrumpi munere nuUo 330 
Posse queas^ mirare libens ac suscipe cinctus, 
Quos tibi divino mecum Tritonia duxit 
Pectine: tincta simul repetito murice fila 
Contulimus pensis et eodem nevimus auro, 
Aurea quo Lacbesis sub te mihi saecula texit. 335 
Hic ego promissam subolem sperataque mundo 
Pignora praelusi. Veram mox ipse probabis 
Me vatem nostraeque fidem venientia telae 
Fata dabunt.^ 

Dixit gremioque rigentia profert 
Dona^ graves auro trabeas. Insigne Minervae 340 

Spirat opus. Rutilis hic pingitur aula columnis 
Et sacri Mariae partus; Lucina dolores 
Solatur; residet fulgente puerpera lecto; 
SoUicitae iuxta paUescunt gaudia matris. 
Susceptum puerum redimitae tempora Nymphae 345 
Auri fonte lavant: teneros de stamine risus 
Vagitusque audire putes. lam creverat infans 
Ore ferens patrem: Stilicho maturior aevi 
Martia recturo tradit praecepta nepoti. 
Parte aUa spumis fucantem Serica frena 350 

Sanguineis primae signatus flore iuventae 



<XXII.) DE CONSYL. STILICHONIS LIBER SECVNDVS. 161 

Euclierius flectebat equum iaculisque vel arcu , 
Aurea purpureos toUentes cornua cervos \ 

Aureus ipse ferit. Venus liic invecta columbis \ 
Tertia regali iungit conubia nexu, 355 

Pennatique nurum circumstipantur Amores 



Progenitam Augustis Augustorumque sororem. 



"A 



Eucherius trepido iam flammea sublevat ore 
Virginis; adridet retro Thermantia fratri. 
lam domus haec utroque petit diademata sexu 360 
Reginasque parit reginarumque maritos. 

Talibus invitat donis dextraque gerendum 
Diva simul porrexit ebur; soUemnibus urnam 
Commovet auspiciis avibusque incepta secundat. 
Tunc habiles armis umeros iam vestibus ambit 365 
Romuleis; Latii sederunt pectore cultus 
Loricaeque locum decuit toga. Talis ab Histro 
Vel Scythico victor rediens Gradivus ab axe 
Deposito mitis clipeo candentibus urbem 
Ingreditur trabeatus equis; spatiosa Quirinus 370 

Frena regit currumque patris Bellona cruentum 
Ditibus exuviis tendens ad sidera quercum 
Praecedit^ lictorque Metus cum fratre Pavore 
Barbara ferratis innectunt coUa catenis 
Velati galeas lauro^ propiusque iugales 375 

Formido ingentem vibrat succincta securim. 

Vidit ut optato se consule Roma potitam: 
^Nunc' ait ^Elysii lucos inrumpere campi, 
Nunc libet, ut tanti Curiis miracula voti 
Fabriciisque feram, famae qui vulnere nuper 380 

Calcatam flevere togam: iam prata choreis 
Pulsent nec rigidos pudeat lusisse Catones. 
Audiat hoc senior Brutus Poenisque tremendi 
Scipiadae, geminis tandem quod libera damnis 
Vnius auxilio fasces Libyamque recepi. 385 

Quod superest unum precibus^ fortissime consul^ 
Adde meis, urbique tuum largire parumper^ 
Quem rogat, adventum: quam tu belloque fameque 

CiiAVDiANi Opp., ed. Koch. 11 



162 CLAVDII CLAVDIANI 

Depulsa terris iterum regnare dedisti. 

Splendida suscipiant alium te rostra Camillum, 390 

Vltorem videant servatoremque Quirites 

Et populus quem ductor ames: quibus Africa per te 

Nec prius auditas Rliodanus iam donat aristas, 

Vt mihi vel Massyla Ceres vel Gallica prosit 

Fertilitas messesque veliat nunc umidus Auster, 395 

Nunc Aquilo, cunctis ditescant horrea ventis. 

^Quae tunc Flaminiam stipabunt milia vulgi! 
Fallax o quotiens pulvis deludet amorem 
Suspensum, veniens omni dum crederis hora! 
Spectabunt cupidae matres, spargentur et omnes 400 
Flore viae, superet cum Pincia culmina consul 
Arduus, antiqui species Romana senatus. 
Pompeiana dabunt quantos proscaenia plausus! 
Ad caelum quotiens vallis tibi Murcia ducet 
^omen Aventino Pallanteoque recussum! 405 

Nunc te conspiciam castris^ permitte, relictis 
Mox et cum genero trabeis visura secundis.^ 

Haec dum Roma refert, iam Fama loquacibus alis 
Pervolat Oceanum^ linguis et mille citatos 
Festinare iubet proceres^ nuUique senectus, 410 

Non iter hibernis obstant nec flatibus Alpes: 
Vincit amor. Meriti pridem clarique vetustis 
Fascibus ad socii properant et vindicis annum. 
Sic ubi fecunda reparavit morte iuventam 
Et patrios idem cineres coUectaque portat 415 

Vnguibus ossa piis Nilique ad litora tendens 
Vnicus extremo Phoenix procedit ab Euro: 
Conveniunt aquilae cunctaeque ex orbe volucres^ 
Vt Solis mirentur avem; procul ignea lucet 
Ales^ odorati redolent et cinnama busti. 420 

Nec minor in caelo chorus est; exultat uterque 
Theodosius divique tui; Sol ipse quadrigis 
Vere coronatis dignum tibi praeparat annum. 

Est ignota procul nostraeque impervia genti^ 

424 genti] Koenigius; menti. 



(XXII.) DE CONSVL. STILICHONIS LIBER SECYNDVS. 163 

Vix adeunda deis^ annorum sqiialida mater, 425 

Inmensi spelimca aevi^ quae tempora vasto 
Suppeditat revocatque sinu. Complectitur antrum^ 
Omnia qui placido consumit numine^ serpens 
Perpetuumque viret squamis caudamque reductam 
Ore vorat tacito relegens exordia lapsu. 430 

Vestibuli custos vultu longaeva decoro 
Ante fores Natura sedet, cunctisque volantes 
Dependent membris animae. Mansura verendus 
Scribit iura senex^ numeros qui dividit astris 
Et cursus stabilesque moras^ quibus omnia vivunt 435 
Ac pereunt fixis cum legibus. IUe recenset^ 
Incertum quid Martis iter certumque Tonantis 
Prospiciat mundo; quid velox semita Lunae 
Pigraque Saturni; quantum Cytherea sereno 
Curriculo Phoebique comes Cyllenius erret. 440 

lUius ut magno Sol limine constitit antri^ 
Occurrit Natura potens seniorque superbis 
Canitiem inclinat radiis. Tum sponte reclusus 
Laxavit postes adamas^ penetrale profandum 
Panditur et sedes aevique arcana patescunt. 445 

Hic habitant vario facies distincta metallo 
Saecula certa locis: illic glomerantur aena^ 
Hic ferrata rigent^ illic argentea candent. 
Eximia regione domus^ contingere terris 
Difficilis, rutili stabat grex aureus anni: 450 

Quorum praecipuum pretioso corpore Titan 
Signandum Stilichone legit; tunc imperat omnes 
Pone sequi dictisque simul compellat euntes: 

^En^ cui distuHmus melioris saecla metalli, 
Consul adest. Ite optati mortalibus anni, 455 

Ducite virtutes; hominum florescite rursus 
Ingeniis hilares Baccho frugumque feraces. 
Non inter geminos Anguis glaciale Triones 
Sibilet^ inmodico nec frigore saeviat Vrsa. 
Non toto fremat ore Leo^ nec brachia Cancri 460 

Vrat atrox aestas^ madidae nec prodigus urnae 

11* 



164 CLAVDII CLAVDIANI 

Semina praerupto dissolvat Aquarius imbre. 
Phrixeus roseo producat fertile cornu 
Ver Aries, pingues nec grandine tundat olivas 
Scorpius; autumni maturet germina Virgo, 465 

Lenior et gravidis adlatret Sirius uvis/ 

Sic fatus croceis rorantes ignibus ortus 
Ingreditur vallemque suam^ quam flammeus ambit 
Rivus et inriguis largum iubar ingerit herbis^ 
Quas Solis pascuntur equi; flagrantibus inde 470 

Caesariem sertis et lutea lora iubasque 
Subligat alipedum. Gelidas hinc Lucifer ornat^ 
Hinc Aurora comas iuxtaque adludit habenis 
Aureus et nomen praetendit consulis Annus: 
Inque novos iterum revoluto cardine cursus 475 

Scribunt aetheriis Stilichonem sidera fastis. 



DE CONSVLATV STILICHONIS. 

LIBER TERTIVS. PRAEFATIO. 

(XXIII.) 

Maior Scipiades^ Italis qui solus ab oris 

In proprium vertit Punica bella caput^ 
Non sine Pieriis exercuit artibus arma: 

Semper erat vatum maxima cura duci. 
Gaudet enim virtus testes sibi iungere Musas; 5 

Carmen amat quisquis carmine digna gerit. 
Ergo seu patriis primaevus manibus ultor 

Subderet Hispanum legibus Oceanum^ 
Seu Tyrias certa fracturus cuspide vires 

Inferret Libyco signa tremenda mari: lo 

Haerebat doctus lateri castrisque solebat 

Omnibus in medias Ennius ire tubas. 



(XXIII.) m CONS. STILICH. LIBER TERTIVS. PRAEF. 165 

lUi post lituos pedites favere canenti 

Laudavitque nova caede cruentus eques. 
Cumque triumpharet gemina Carthagine victa 15 

(Hanc vindex patri vicerat^ hanc patriae)^ 
Cum longi Libyam tandem post funera belli 

Ante suas maestam cogeret ire rotas: 
Advexit reduces secum Victoria Musas 

Et sertum vati Martia laurus erat. 20 

Noster Scipiades StilichOj quo concidit alter 

Hannibal antiquo saevior Hannibale^ 
Te mihi post quintos annorum^ Roma^ recursus 

Reddidit et votis iussit adesse suis. 



LIBER TERTIVS. 

(XXIV.) 

Quem populi plausu^ procerum quem voce petebas^ 

Adspice, Roma^ virum. lam tempora desine longae 

Dinumerare viae visoque adsurgere semper 

Pulvere: non dubiis ultra torquebere votis. 

Totus adest oculis^ aderat qui mentibus olim, 5 

Spe maior, fama melior. Venerare curulem, 

Quae tibi restituit fasces; complectere dextram^ 

Sub iuga quae Poenos iterum Romana redegit. 

Excipe magnanimum pectus^ quo frena reguntur 

Imperii, cuius libratur sensibus orbis. 10 

Os sacrum, quod in aere colis, miraris in auro, - Cf»4:</j/i^ 

Cerne libens: hic est felix bellator ubique, fi i) 

Defensor Libyae, Rheni pacator et Histri. " '' 

Ostentare suos prisco si more labores 
Et gentes cuperet vulgo monstrare subactas^ 15 

Certassent utroque pares a cardine laurus: 
Haec Alamannorum spoliis^ Australibus illa 
Ditior exuviis; illinc flavente Sygambri 
Caesarie^ nigris hinc Mauri crinibus irent. 



166 CLAVDII CLAVDIANI 

Ipse albis velieretur equis currumque secutus 20 

Laurigerum festo fremuisset carmine miles. 
Hi famulos traherent reges; lii facta metallo 
Oppida yel montes captivaque flumina ferrent. 
Hinc Libyci fractis lugerent cornibus amnes; 
Inde catenato gemeret Germania Rlieno. 25 

Sed non inmodicus proprii iactator honoris 
Consul, Roma, tuus. Non illum praemia tantum 
Quam labor ipse iuvat; strepitus fastidit inanes 
Inque animis hominum pompa meliore triumphat. 

Non alium certe Romanae clarius arces 30 

Suscepere ducem^ nec cum cedente rediret 
Pabricius Pyrrlio nec cum Capitolia curru 
Pellaeae domitor PauUus conscenderet aulae. 
Nec similis Latias patefecit gloria portas 
Post Numidas Mario, post classica Martis Eoi 35 

Pompeio. NuUi pars aemula defuit umquam^ 
Quae gravis obstreperet laudi, stimulisque malignis 
Facta sequebatur quamvis ingentia livor: 
Solus hic invidiae fines virtute reliquit 
Humanumque modum. Quis enim livescere possit^ 40 
Quod numquam pereant stellae? quod luppiter olim 
Possideat caelum? quod noverit omnia Phoebus? 
Est aliquod meriti spatium, quod nuUa furentis 
Invidiae mensura capit. Ductoribus iUis 
Praeterea diversus erat favor: aequior iUe 45 

Patribus invisus plebi; popularibus iUi 
Munito studiis languebat gratia patrum. 
Omnis in hoc uno variis discordia cessit 
Ordinibus; laetatur eques plauditque senator 
Votaque patricio certant plebeia favori. 50 

feUx servata vocat quem Roma parentem! 
mundi communis amor, cui miUtat omnis 
GaUia^ quem regum thalamis Hispania nectit 
Cuius et adventum crebris petiere Quirites 
Vocibus et genero meruit praestante senatus! 55 

Non sic virginibus flores^ non frugibus imbres, 



(XXIV.) DE CONSVL. STILICHONIS LIBER TEETIVS. 167 

Prospera non fessis optantur flamina nantis^ 

Vt tuus adspectus populo. Quae numine tanto 

Litora fatidicas attoUunt Delia laurus^ 

Venturi quotiens adfalsit ApoUinis arcus? 60 

Quae sic aurifero Pactoli fonte tumescit 

Lydia^ cum domitis adparuit Euhius Indis? 

Nonne vides et plebe vias et tecta latere 

Matribus? His^ Stilicho, cunctis inopina reluxit 

Te victore salus! Septem circumspice montes^ 65 

Qui solis radios auri fulgore lacessunt^ 

Indutosque arcus spoliis aequataque templa 

Nubibus et quidquid tanti struxere triumphi. 

Quantum profueris^ quantam servaveris urbem^ 

Attonitis metire oculis. Haec fabula certe 70 

Cuncta forentj si Poenus adhuc incumberet Austro. 

Mos erat in veterum castris^ ut tempora quercu 
Velaret, validis fuso qui viribus hoste 
Casurum potuit morti subducere civem. 
At tibi quae poterit pro tantis civica reddi 75 

Moenibus? aut quantae pensabunt facta coronae? 
Nec solam populi vitam debere fatetur 
Armis Roma tuis; sed^ quo iucundior esset 
Lucis honoratae fructus^ venerabile famae 
Pondus et amissas vires et regna recepit. 80 

lam non praetumidi supplex Orientis ademptam ^ f-p 

Legatis poscit Libyam famulosve precatur ^Awvf^^^.'^^^^ w 

(Dic?u turpe) suos: sed robore freta Gabino 
Te duce Romana tandem se vindicat ira. 
Ipsa iubet signis bellaturoque togatus 85 

Imperat et spectant aquilae decreta senatus. 
Ipsa tibi trabeas ultro dedit^ ipsa curulem 
Obtulit ultori fastosque ornare coegit. 

Nil perdit decoris prisci nec libera quaerit 
Saecula, cum donet fasces, cum proelia mandet; 90 
Seque etiam crevisse videt. Quis Gallica rura, 
Quis meminit Latio Senonum servisse ligones? 
Aut quibus exemplis fecunda Thybris ab Arcto 



168 CLAVDII CLAVDIANI 

Vexit Lingonico sudatas vomere messes? 
lUa seges non auxilinm modo praebuit urbi, 95 

Sed fuit indicio, quantum tibi^ Roma^ liceret: 
Admonuit dominae gentes instarque tropaei 
Rettulit ignotum gelidis vectigal ab oris. 

Hoc quoque maiestas augescit plena Quirini, 
Rectores Libyae populo quod iudice pallent 100 

Et post emeritas moderator quisque secures 
Discrimen letale subit: quid Poenus arator 
Intulerit^ madidus quantum transmiserit Auster. 
Ardua qui late terris responsa dedere, 
Hic trepidant humiles; tremuit quos Africa nuper, 105 
Cernunt rostra reos. Cani virtutibus aevi 
Materiam pandit Stiliclio populumque vetusti 
Culminis imnemorem dominandi rursus in usum 
Excitatj ut magnos calcet metuendus bonoreSj 
Pendat iustitia crimen^ pietate remittat iio 

Errorem purosque probet damnetque nocentes 
Et patrias iterum clemens exerceat artes. 

Fallitur egregio quisquis sub principe credit -v • 
Servitium. Numquam libertas gratior extat •> r 

Quam sub rege pio. Quos praeficit ipse regendis 115 , 
RebuSj ad arbitrium plebis patrumque reducit /\'>.J^^ 
Conceditque libens, meritis seu praemia poscant 
Seu punire velint. Posito iam purpura fastu 
De se iudicium non indignatur haberi. 
Sic docuit regnare socer, sic cauta iuventae 120 

Prena dedit^ teneros sic moribus induit annos 
Verior Augusti genitor^ fiducia belli^ 
Pacis consilium: per quem squalore remoto 
Pristina Romuleis infloruit artibus aetas^ 
Per quem fracta diu translataque paene potestas 125 
Non oblita sui servilibus exulat arvis^ 
In proprium sed ducta larem victricia reddit 
Fata solo fruiturque iterum, quibus haeserat olim, 
Auspiciis capitique errantia membra reponit. 

Proxime dis consul^ tantae qui prospicis urbi^ 130 



(XXIV.) DE CONSVL. STILICHONIS LIBER TERTIVS. 169 

Qua niliil in terris complectitur altius aether, 

Cuius nec spatium visus nec corda decorem 

Nec laudem vox uUa capit; quae luce metalli 

Aemula vicinis fastigia conserit astris; 

Quae septem scopulis zonas imitatur Olympi; 135 

Armorum legumque parens quae fundit in omnes 

Imperium primique dedit cunabula iuris. 

Haec est exiguis quae finibus orta tetendit 

In geminos axes parvaque a sede profecta 

Dispersit cum sole manus. Haec obvia fatis 140 

Innumeras uno gereret cum tempore pugnas, 

Hispanas caperet^ Siculas obsideret urbes 

Et Gallum terris prosterneret, aequore Poenum^ 

Numquam succubuit damnis et territa nuUo 

Vubiere post Cannas maior Trebiamque fremebat 145 

Et^ cum iam premerent flammae murumque feriret 

Hostis^ in extremos aciem mittebat Hiberos 

Nec stetit Oceano remisque ingressa profundum 

Vincendos alio quaesivit in orbe Britannos. 

Haec est in gremium victos quae sola recepit 150 

Humanumque genus communi nomine fovit 

Matris^ non dominae ritu^ civesque vocavit 

Quos domuit nexuque pio longinqua revinxit. 

Huius pacificis debemus moribus omnes^ 

Quod veluti patriis regionibus utitur hospes; 155 

Quod sedem mutare licet; quod cernere Thylen 

Lusus et borrendos quondam penetrare recessus; 

Quod bibimus passim Rliodanum^ potamus Orontem; 

Quod cuncti gens una sumus. Nec terminus umquam 

Romanae dicionis erit. Nam cetera regna 160 

Luxuries vitiis odiisque superbia vertit: 

Sic male sublimis fregit Spartanus Athenas 

Atque idem Thebis cecidit; sic Medus ademit 

Assyrio Medoque tulit moderamina Perses; 

Subiecit Persen Macedo^ cessurus et ipse 165 

Romanis. Haec auguriis firmata Sibyllae^ 

Haec sacris animata Numae. Hinc fulmina vibrat 



170 CLAVDII CLAYDIANI 

luppiter; lianc tota Tritonia Gorgone velat. 
Arcanas huc Vesta faces^ huc orgia secum 
Transtulit et Plirygios genetrix turrita leones; 170 
Huc depulsurus morbos Epidaurius hospes 
Reptayit placido tractu, vectumque per undas 
Insula Paeonium texit Tiberina draconem. 

Hanc tu cum superis^ Stilicho praeclare^ tueris^ 
Protegis hanc clipeo patriam regumque ducumque 175 
Praecipueque tuam. Dedit haec exordia lucis 
Eucherio puerumque ferens hic regia mater 
Augusto monstravit avo; laetatus at ille 
Sustulit in Tyria reptantem veste nepotem^ 
Romaque venturi gaudebat praescia fati^ 180 

Quod te iam tanto meruisset pignore civem. 

Nec tamen ingratum nec, qui benefacta referre 
Nesciat, hunc credas populum. Si volvere priscos 
Annales libeat: quotiens hic proelia sumpsit 
Pro sociis! quotiens dono concessit amicis 185 

Regibus Ausonio quaesitas sanguine terras! 
Publica sed numquam tanto se gratia fudit 
Adsensu: quis enim princeps non omnibus egit 
Obsequiis dominum sese patremque vocari^ 
Quod tibi continuis resonant convexa diebus? 190 

Macte novis consul titulis! Mavortia plebes 
Te dominum Bruto non indignante fatetur 
Et, quod adhuc nuUo potuit terrore coacta 
Libertas Romana pati^ Stilichonis amori 
Detulit. Exultant avidi^ quocumque decorus 195 

Conspiciare loco^ nomenque ad sidera toUunt 
Nec vaga dilecto satiantur lumina vultu: 
Seu circum trabeis fulgentibus aureus intres^ 
Seu celebres ludos^ soUo seu fultus eburno 
Cingas iure forum^ denso seu turbine vulgi 200 

Circumfusa tuae conscendant rostra secures. 

Quae vero procerum voces^ quam certa fuere 
Gaudia^ cum totis exurgens ardua pennis 
Ipsa duci sacras Victoria panderet aedes! 



(XXIY.) DE CONSVL. STILICHONIS LIBER TERTIVS. 171 

palma yiridi gaudens et amica tropaeis 205 

Custos imperii yirgo^ quae sola mederis 

Vulneribus nuUumque doces sentire laborem: 

Seu tibi Dictaeae placuerunt astra Coronae 

Seu magis aestivo sedes vicina Leoni, 

Seu sceptrum sublime lovis seu Palladis ambis 210 

Aegida, seu fessi mulces suspiria Martis: 

Adsis perpetuum Latio votisque senatus 

Adnue, diva^ tui. Stilicbo tua saepius ornet 

Limina teque simul rediens in castra reducat. 

Hunc bellis comitare favens^ hunc redde togatum 215 

Consiliis. Semper placidis te moribus egit 

Servavitque piam victis nec poUuit umquam 

Laurum saevitia. Cives nec fronte superba 

Despicit aut trepidam vexat legionibus urbem; 

Sed verus patriae consul cessantibus armis 220 

Contentus lictore venit nec inutile quaerit 

Ferri praesidium solo munitus amore. 

Magnarum nec parcus opum geminare profundas 
Distulit impensas^ sed post miracula castris 
Edita vel genero Romae maiora reservat. 225 

Auratos Rhodiis imbres nascente Minerva 
Indulsisse lovem perhibent^ Baccboque paternum 
lam pulsante femur mutatus palluit Hermus 
In pretium^ votique famem passurus avari 
Ditabat rutilo quidquid Mida tangeret auro 230 

(Pabula seu verum canitur): tua copia vicit 
Fontem Hermi tactumque Midae pluviamque Tonantis. 
Obscurat veteres obscurabitque futuros 
Par donis armisque manus: si solveret ignis 
Quot dedit inmanes vili pro pondere niassas 235 

Argenti^ potuere lacus et flumina fundi. 

Nec tibi^ quae pariter silvis dominaris et astris^ 
Exiguam Stilicbo movit^ Latonia^ curam: 
Tu quoque nobilibus spectacula nostra laboras 
Inlustrare feris summoque in vertice rupis 240 

Alpinae socias arcu cessante pudicas 



172 CLAVDII CLAYDIANI 

Et pharetratarum comitum inviolabile cogis 
Concilium. Veniunt umeros et bracliia nudae 
Armataeque manus iaculis et terga sagittis^ 
Incomptae pulchraeque tamen; sudoribus ora 245 

Pulverulenta rubent^ sexum nec cruda fatetur 
Virginitas; sine lege comae; duo cingula vestem 
Crure tenus pendere vetant. Praecedit amicas 
Plava Leontodame, sequitur nutrita Lycaeo 
Nebropbone telisque domat quae Maenala Thero, 250 
Ignea Cretaea properat Britomartis ab Ida 
Et cursu Zephyris numquam cessura Lycaste. 
Iimgunt se geminae metuenda feris Hecaerge 
Et soror, optatum numen venantibus, Opis 
Progenitae Scytbia: divas nemorumque potentes 255 
Fecit Hyperboreis Delos praelata pruinis. 
Hae septem venere duces; exercitus alter 
Nympbarum incedunt^ acies formosa Dianae^ 
Centum Taygeti, centum de vertice Cyntbi 
Et totidem casto genuit quas flumine Ladon. 260 

Has ubi coUectas vidit^ sic Delia coepit: 

^O sociae, mecum tbalami quae iura perosae 
Virgineo gelidos percurritis agmine montes, 
Cernitis ut Latio superi communibus ornent 
Hunc annum studiis? quantos Neptunus equorum 265 
Donet ab orbe greges? laudi quod nuUa canendae 
Pratris plectra vacent? Nostram quoque sentiat idem 
Quam meritis debemus opem. Non spicula poscit 
Iste labor; maneant clausis nunc sicca pbaretris, 
Omnis et a solitis noster venatibus arcus 270 

Temperet; in solam cruor bic servetur tiarenam. 
Retibus et clatris dilata morte tenendae 
Ducendaeque ferae. Cupidas arcete sagittas; 
Consulis in plausum casuris parcite monstris. 
Acceleret divisa manus: mibi cursus anhelas 275 

Tenditur ad Syrtes^ mecum Dictynna Lycaste 
Et comes Opis eat; steriles iuvat ire per aestus: 
Namque feras aliis tellus Maurusia donum 



(XXIV.) DE CONSVL. STILICHONIS LIBER TERTIVS. 173 

Praebuit, huic soli debet sed victa tributum. 

Dum nos borribiles Libyae scrutamur alumnos, 280 

Europae vos interea perquirite saltus 

Et scopulos. Posita ludat formidine pastor 

Securisque canat Stilicbonem fistula silvis. 

Pacet muneribus montes qui legibus urbes.' 

Dixit et extemplo frondosa fertur ab Alpe 285 
Trans pelagus ; cervi currum subiere iugales, 
Quos decus esse deae primi sub limine caeli 
Roscida fecundis concepit Luna cavernis: 
Par nitor intactis nivibus; frons discolor auro 
Germinat et spatio summas aequantia fagos 290 

Cornua ramoso surgunt procera metallo. 
Opis frena tenet^ fert retia rara Lycaste 
Auratasque plagas^ inmortalesque Molossi 
Latrantes mediis circum iuga nubibus ibant. 
Quinque aliae paribus (Phoebe sic iusserat) armis 295 
Diversa regione ruunt ducitque cobortem 
Quaeque suam. Variae formis et gente sequuntur 
Ingenioque canes. lUae gravioribus aptae 
Morsibus^ hae pedibus celeres^ hae nare sagaces, 
Hirsutaeque fremunt Cressae tenuesque Lacaenae 300 
Magnaque taurorum fracturae coUa Britannae. 
Dalmatiae lucos abruptaque brachia Pindi 
Sparsa comam Britomartis agit. Tu Gallica cingis 
Lustra, Leontodame, Germanorumque paludes 
Eruis et si quis defensus harundine Rheni 305 

Vastus aper nimio dentes curvaverat aevo. 
Nubiferas Alpes Appenninique recessus 
Garganique nives Hecaerge prompta fatigat. 
Speluncas canibus Thero rimatur Hiberas 
Informesque cavis ursos detrudit ab antris, 310 

Quorum saepe Tagus manantes sanguine rictus 
Non satiavit aquis et quos iam frigore segnes 
Pyrenaea tegit latebrosis frondibus ilex. 
Cyrnaeis Siculisque iugis venata virago 
Nebrophone cervos aliasque in vincula cogit 315 



174 CLAVDII CLAVDIANI 

Non saevas pecudes^ sed luxuriantis harenae 
Delicias, pompam nemorum. 

Quodcumque tremendum 
Dentibus aut insigne iubis aut nobile cornu 
Aut rigidum saetis^ capitur decus omne timorque 
Silvarum. Non cauta latent^ non mole resistunt 320 
Fortia, non volucri fugiunt pernicia cursu. 
Haec laqueis innexa gemunt; baec clausa feruntur 
Ilignis domibus. Fabri nec tigna polire 
Sufficiunt; rudibus fagis texuntur et ornis 
Frondentes caveae. Ratibus pars ibat onustis 325 
Per freta vel fluvios: exanguis dextera torpet 
Remigis et propriam metuebat navita mercem. 
Per terram pars ducta rotis, longoque morantur 
Ordine plaustra vias montanis plena triumphis 
Et fera soUicitis vehitur captiva iuvencis, 330 

Explebat quibus ante famem, quotiensque reflexi 
Conspexere boves^ pavidi temone recedunt. 

lamque pererratis Libyae flagrantibus oris 
Legerat eximios Phoebi germana leones, 
Hesperidas qui saepe fugant ventoque citatis 335 

Terrificant Atlanta iubis armentaque longe 
Vastant Aetbiopum quorumque impune fragosa 
Murmura pastorum numquam venere per aures. 
Non illos taedae ardentes, non strata superne 
Lapsuro virgulta solo^ non vocibus haedi 340 

Pendentis stimulata fames, non fossa fefellit; 
Vltro se voluere capi gaudentque videri 
Tantae praeda deae. Respirant pascua tandem; 
Agricolae reserant iam tuta mapalia Mauri. 
Tum virides pardos et cetera coUigit Austri 345 

Prodigia inmanesque simul Latonia dentes^ 
Qui secti ferro in tabulas auroque micantes 
Inscripti rutilum caelato consule nomen 
Per proceres et vulgus eant. Stupor omnibus Indis 
Plurimus ereptis elephas inglorius errat 350 

Dentibus: insedit nigra cervice gementum 



(XXIV.) DE CONSYL. STJLICHONIS LIBER TEETIVS. 175 

Et fixum dea quassat ebur penitusque cruentis 

Stirpibus avulsis patulos exarmat hiatus. 

Ipsos quin etiam nobis miracula vellet 

Ducere: sed pigra cunctari mole veretur. 355 

Tyrrbenas fetus Libycos amplexa per undas 
Classis torva sonat^ caudamque in puppe retorquens 
Ad proram iacet usque leo: vix sublevat unum 
Tarda ratis! Premitus stagnis auditur in imis 
Cunctaque prosiliunt cete terrenaque Nereus 360 

Confert monstra suis et non aequare fatetur. 
Aequora sic victor quotiens per rubra Lyaeus 
Navigat^ intorquet clavum Silenus et acres 
Adsudant tonsis Satyri taurinaque pulsu 
Baccliarum Bromios invitant tympana remos: 365 

Transtra ligant bederae^ malum circumflua vestit 
Pampinus, antennis inlabitur ebria serpens^ 
Perque mero madidos currunt saliuntque rudentes 
Lynces et insolitae mirantur carbasa tigres. 

357 torva] Birtius; turba. 



PANEGYRICVS 
DE SEXTO CONSVLATV HONORII AVGVSTL 

PEAEFATIO. 

(XXVII.) 

Omnia, quae sensu volvuntur vota diurno, 

Pectore sopito reddit amica quies. 
Venator defessa toro cum membra reponit, 

Mens tamen ad silvas et sua lustra redit. 
ludicibus lites^ aurigae somnia currus 5 

Vanaque nocturnis meta cavetur equis. 
Furto gaudet amans^ permutat navita merces 

Et vigil elapsas quaerit avarus opes^ 
Blandaque largitur frustra sitientibus aegris 

Inriguus gelido pocula fonte sopor. 10 

Me quoque Musarum studium sub nocte silenti 

Artibus adsuetis soUicitare solet. 
Namque poli media stellantis in arce videbar 

Ante pedes summi carmina ferre lovis; 
Vtque favet somnus^ plaudebant numina dictis 15 

Et circumfusi sacra corona cbori. 
Enceladus mihi carmen erat victusque Typhoeus: 

Hic subit Inarimen^ hunc gravis Aetna domat. 
Quam laetum post bella lovem susceperat aether 

Phlegraeae referens praemia militiae! 20 

Additur ecce fides nec me mea lusit imago^ 
Inrita nec falsum somnia misit ebur. 



(XXVII.) (XXVIII.) PANEGYR. DE SEXTO CONS. HON. 177 

En princeps^ en orbis apex aequatus Olympo! 

En quales memini^ turba yerenda^ deos! 
Pingere nil maius potuit sopor^ altaque vati 25 

Conyentum caelo praebuit aula parem. 



PANEGYRICVS. 

(XXVIII.) 

Aurea Portunae Reduci si templa priores 
Ob reditum vovere ducum^ non dignius umquam 
Haec dea pro meritis amplas sibi posceret aedes^ 
Quam sua cum pariter trabeis reparatur et urbi 
Maiestas: neque enim campus soUemnis et urna 6 
Luditur in morem^ species nec dissona coetu 
Aut peregrina nitet simulati iuris imago. 
Indigenas habitus nativa palatia sumunt^ 
Et^ patriis plebem castris sociante Quirino, 
Mars Augusta sui renovat suffragia campi. 10 

Qualis erit terris^ quem mons Euandrius offert 
Romanis avibus^ quem Tbybris inaugurat^ annus? 

Quamquam omnes^ quicumque tui cognominis^ anni 
Semper inoffensum dederint successibus omen 
Sintque tropaea tuas semper comitata secures^ 15 

Hic tamen ante omnes miro promittitur ortu^ 
Vrbis et Augusti geminato numine felix. 
Namque velut stellas Babylonia cura salubres^ 
Optima tunc spondet mortalibus edere fata^ 
Caelicolae cum celsa tenent summoque feruntur 20 
Cardine nec radios humili statione recondunt: 
Haud aliter Latiae sublimis Signifer aulae, 
Imperii sidus propria cum sede locavit^ 
Auget spes Italas; et certius omina surgunt 
Victrici concepta solo. 25 

Cum pulcher ApoUo 
Lustrat Hyperboreas Delphis cessantibus aras^ 

Clavdiani Opp., ed. Koch. 12 



178 CLAVDII CLAVDIANI 

Nil tiim Castaliae rivis communibus undae 

Dissimiles^ yili nec discrepat arbore laurus^ 

Antraque maesta silent inconsultique recessus. 

At si Pboebus adest et frenis grypha iugalem 30 

Riphaeo tripodas repetens detorsit ab axe^ 

Tunc silvae^ tunc antra loqui^ tunc vivere fontes, 

Tunc sacer liorror aquis adytisque effunditur Ecbo 

Clarior et doctae spirant praesagia rupes. 

Ecce Palatino crevit reverentia monti 35 

Exultatque habitante deo potioraque Delphis 

Supplicibus late populis oracula pandit 

Atque suas ad signa iubet revirescere laurus. 

Non alium certe decuit rectoribus orbis 
Esse larem^ nulloque magis se colle potestas 40 

Aestimat et summi sentit fastigia iuris. 
AttoIIens apicem subiectis regia rostris 
Tot circum delubra videt tantisque deorum 
Cingitur excubiis! luvat infra tecta Tonantis 
Cernere Tarpeia pendentes rupe Gigantas 45 

Caelatasque fores mediisque volantia signa 
Nubibus et densum stipantibus aethera templis 
Arvaque vestitis numerosa puppe columnis 
Consita subnixasque iugis inmanibus aedes^ 
Naturam cumulante manu^ spoliisque micantes 50 

Innumeros arcus. Acies stupet igne metalli 
Et circumfuso trepidans obtunditur auro. 

Agnoscisne tuos^ princeps venerande^ penates? 
Haec sunt, quae primis olim miratus in annis 
Patre pio monstrante puer. Nil optimus ille 55 

Divorum toto meruit felicius aevo^ 
Quam quod Romuleis victor sub moenibus egit 
Te consorte dies^ cum se melioribus addens 
Exemplis civem gereret terrore remoto^ 
Alternos cum plebe iocos dilectaque passus 60 

lurgia patriciasque domos privataque passim 

48 Arvaque] ego; Aeraque. 



(XXYIII.) PANEGYRICVS DE SEXTO CONS. HONORII. 179 

Visere deposito dignatus limina fastu. 

Publicus hinc ardescit amor^ cum moribus aequis 

Inclinat populo regale modestia culmen. 

Teque rudem yitae^ quamjis diademate necdum 65 

Cingebare comas^ socium sumebat bonorum 

Purpureo fotum gremio^ paryumque triumphis 

Imbuit et magnis docuit praeludere fatis. 

Te linguis variae gentes missique rogatum 

Foedera Persarum proceres cum patre sedentem 70 

Hac quondam yidere domo positoque tiaram 

Summisere genu. Tecum praelarga vocavit 

Ditandas ad dona tribus; fulgentia tecum 

CoUecti trabeatus adit delubra senatus 

Romano puerum gaudens offerre favori^ 75 

Vt novus imperio iam tunc adsuesceret heres. 

Hinc tibi concreta radice tenacius baesit 
Et penitus totis inolevit Roma meduUis, 
Dilectaeque urbis tenero conceptus ab ungue 
Tecum crevit amor. Nec te mutare reversum 80 

Evaluit propria nutritor Bosphorus arce. . / ? '"^^f 

Et quotiens optare tibi quae moenia maUes 
Adludens genitor regni pro parte dedisset, 
Divitis Aurorae soUum sortemque paratam 
Sponte remittebas fratri: "^regat iUe volentes 85 

Assyrios; habeat Pharium cum Tigride Nilum; 
Contingat mea Roma mihi.^ Nec vota fefeUit 
Eventus. Fortuna novum moHta tyrannum 
lam tibi quaerebat Latium beUoque secundo 
Protinus Eoa velox accitus ab aula 90 

Suscipis Hesperiam patrio bis Marte receptam. 
Ipsa per lUyricas urbes Oriente reUcto 
Ire Serena comes nuUo deterrita casu^ 
Materna te mente fovens Latioque futurum 
Rectorem generumque sibi seniore supernas 95 

lam repetente plagas. lUo sub cardine rerum 
Sedula servatum per tot discrimina pignus 
Restituit sceptris patrui castrisque mariti. 

12* 



180 CLAVDII CLAVDIANI • 

Certavit pietate domus^ fidaeque reductum 

Coniugis officio Stilichonis cura recepit. loo 

Felix ille parens^ qui te securus Olympum 
Succedente petit! quam laetus ab aethere cernit 
Se factis crevisse tuis! Duo namque fuere 
Europae Libyaeque bostes: Maurusius Atlas 
Gildonis Furias^ Alaricum barbara Peuce 105 

Nutrierat, qui saepe tuum sprevere profana 
Mente patrem. Thracum venientem finibus alter 
Hebri clausit aquis; alter praecepta vocantis 
Respuit auxiliisque ad proxima bella negatis 
Abiurata palam Libyae possederat arva: iio 

Quorum nunc meritam repetens non inmemor iram 
Suppliciis fruitur natoque ultore triumphat. 
Ense Thyestiadae poenas exegit Orestes^ 
Sed mixtum pietate nefas dubitandaque caedis 
Gloria^ materno laudem cum crimine pensat; 115 

Pavit luleos inviso sanguine manes 
Augustus^ sed falsa pii praeconia sumpsit 
In luctum patriae civili strage parentans: 
At tibi causa patris rerum coniuncta saluti 
Bellorum duplicat laurus^ isdemque tropaeis 120 

Reddita libertas orbi^ vindicta parenti. 

Sed mihi iam pridem captum Parnasia Maurum 
Pieriis egit fidibus chelys; arma Getarum 
Nuper apud socerum plectro celebrata recenti. 
Adventus nunc sacra tui libet edere Musis 125 

Grrataque patratis exordia sumere bellis. 

lam PoUentini tenuatus funere campi 
Concessaque sibi (rerum sic admonet usus) 
Luce, tot amissis sociis atque omnibus una 
Direptis opibus^ Latio discedere iussus 130 

Hostis et inmensi revolutus culmine fati 
Turpe retexit iter. Qualis piratica puppis^ 
Quae cunctis infensa fretis scelerumque referta 
Divitiis multasque diu populata carinas 
Incidit in magnam bellatricemque triremim, 135 



(XXVIIL) PANEGYRICVS DE SEXTO CONS. HONORII. 181 

Dum praedam de more putat; viduataque caesis 

Remigibus^ scissis velorum debilis alis^ 

Orba gubernaclisj antennis saucia fractis 

Ludibrium pelagi vento iactatur et unda^ 

Vastato tandem poenas luitura profundo: 140 

Talis ab urbe minas retro flectebat inanes 

Italiam fugiens^ et quae venientibus ante 

Prona fuit^ iam difficilis^ iam dura reversis. 

Clausa putat sibi cuncta pavor^ retroque relictos 

Quos modo temnebat^ rediens exhorruit amnes. 145 

Vndosa tum forte domo vitreisque sub antris 
Rerum ignarus adhuc ingentes pectore curas 
Volvebat pater Eridanus: quis bella maneret 
Exitus? imperiumne lovi legesque placerent 
Et vitae Romana quies^ an iura perosus 150 

Ad priscos pecudum damnaret saecnla ritus? 
Talia dum secum movet anxius^ advolat una 
Naiadum resoluta comam^ complexaque patrem: 
^En Alaricus' ait ^non qualem nuper ovantem 
Vidimus; exangues^ genitor^ mirabere vultus. 155 

Percensere manum tantaque ex gente iuvabit 
Relliquias numerasse breves. lam desine maesta 
Fronte queri Nympbasque choris iam redde sorores'. 

Dixerat; ille caput placidis sublime fluentis 
Extulitj et totis lucem spargentia ripis 160 

Aurea roranti micuerunt cornua vultu. 
Non illi madidum vulgaris barundine crinem 
Velat honos; rami caput umbravere virentes 
HeHadum totisque fluunt electra capillis. 
Palla tegit latos umeros^ curruque paterno 165 

Intextus Phaethon glaucos incendit amictus. 
Fultaque sub gremio caelatis nobilis astris 
Aetherium probat urna decus. Namque omnia luctus 
Argumenta sui Titan signavit Olympo: 
Mutatumque senem plumis et fronde sorores 170 

Et fluvium^ nati qui vulnera lavit anheli; 
Stat gelidis Auriga plagis; vestigia fratris 



182 CLAVDII CLAVDIANI 

Germanae servant Hyades, Cygnique sodalis 
Lacteus extentas adspergit circulus alas; 
Stelliger Eridanus sinuatis flexibus errans 175 

Clara Noti convexa rigat gladioque tremendum 
Gurgite sidereo subterluit Oriona. 

Hoc deus effulgens habitu prospexit euntes 
Deiecta cervice Getas; tunc talia fatur: 
'^Sicine nmtatis properas^ Alarice^ reverti 180 

Consiliis? Italae sic te iam paenitet orae? 
Nec iam cornipedem Thybrino gramine pascis, 
Vt rebare^ tuum? Tuscis nec figis aratrum 
CoUibus? cunctis Erebi dignissime poenis, 
Tune Giganteis urbem temptare deorum 185 

Adgressus furiis? nec te meus, improbe^ saltem 
Terruit exemplo Phaethon, qui fulmina praeceps 
In nostris efflavit aquis^ dum flammea caeli 
Flectere terrenis meditatur frena lacertis 
Mortalique diem sperat difi^undere vultu? 190 

Crede mihi^ simili bacchatur crimine^ quisquis 
Adspirat Romae spoliis aut Solis habenis'. 

Sic fatus Ligures Venetosque erectior amnes 
Magna voce ciet. Frondentibus umida ripis 
Colla levant: pulcher Ticinus et Addua visu 195 

Caerulus et velox Athesis tardusque meatu 
Mincius inque novem consurgens ora Timavus. 
Insultant omnes profugo pacataque laetum 
Invitant ad prata pecus; iam Pana Lycaeum, 
lam Dryadas revocant et rustica numina Paunos. 200 

Tu quoque non parvum Gretico^ Verona^ triumpho 
Adiungis cumulum^ nec plus PoUentia rebus 
ContuHt Ausoniis aut moenia vindicis Hastae. 
Hic^ rursus dum pacta movet damnisque coactus 
Extremo mutare parat praesentia casu^ 205 

Nil sibi periurum sensit prodesse furorem 
Converti nec fata loco^ multisque suorum 
Diras pavit aves^ inimicaque corpora volvens 
lonios Athesis mutavit sanguine fiuctus. 



(XXVIII.) PANEGYRICVS DE SEXTO CONS. HONORIL 183 

Oblatum Stilicho violato foedere Martem 210 

Omnibus adripuit votis^ ubi Roma periclo 
lam procul et belli medio Padus arbiter ibat. 
lamque opportimam motu strepuisse rebelli 
Gaudet perfidiam praebensque exempla labori 
Sustinet accensos aestivo pulvere soles. 215 

Ipse manu metuendus adest inopinaque cunctis 
Instruit arma locis et, qua vocat usus^ ab omni 
Parte venit. Fesso si deficit agmine miles^ 
Vtitur auxiliis damni securus^ et astu 
Debilitat saevum cognatis viribus Histrum 220 

Et duplici lucro committens proelia vertit 
In se barbariem nobis utrimque cadentem. 
Ipsum te caperet letoque^ Alarice, dedisset, 
Ni calor incauti male festinatus Alani 
Dispositum turbasset opus; prope captus anhelum 225 
Verbere cogis equum^ nec te vitasse dolemus. 
I potius genti reliquus tantisque superstes 
Danuvii populis^ i^ nostrum vive tropaeum. 

Non tamen ingenium tantis se cladibus atrox 
Deicit: occulto temptabat tramite montes^ 230 

Si qua per scopulos subitas exquirere posset 
In Raetos Gallosque vias. Sed fortior obstat 
Cura ducis. Quis enim divinum fallere pectus 
Possit et excubiis vigilantia lumina regni? 
Cuius consilium non umquam repperit liostis 235 

Nec potuit texisse suum. Secreta Getarum 
Nosse prior celerique dolis occurrere sensu. 

Omnibus exclusus coeptis consedit in uno 
CoUe tremens; frondesque licet depastus amara^ 
Arboreo figat sonipes in cortice morsus 240 

Et taetris coUecta cibis annique vapore 
Saeviat aucta lues et miles probra superbus 
Ingerat obsesso captivaque pignora monstret: 
Non tamen aut morbi tabes aut omne periclum 
Docta subire fames aut praedae luctus ademptae 245 
Aut pudor aut dictis movere procacibus irae^ 



184 CLAYDII CLAVDIANI 

Vt male temptato totiens se credere campo 
Comminus anderet. NuUa est yictoria maior^ 
Quam quae confessos animo quoque subiugat hostes. 
lamque frequens rarum decerpere transfuga robur 250 
Coeperat inque dies numerus decrescere castris^ 
Nec iam deditio paucis occulta parari^ 
Sed cunei totaeque palam discedere turmae. 
Consequitur vanoque fremens clamore retentat 
Cumque suis iam bella gerit; mox nomina supplex 255 
Cum fletu precibusque ciet veterumque laborum 
Admonet et frustra iugulum parcentibus offert^ 
Defixoque malis animo sua membra suasque 
Cernit abire manus: qualis Cybeleia quassans 
Hyblaeus procul aera senex revocare fugaces 260 

Tinnitu conatur apes^ quae sponte relictis 
Descivere favis^ sonituque exhaustus inani 
Raptas mellis opes solitaeque oblita latebrae 
Perfida deplorat vacuis examina ceris. 

Ergo ubi praeclusae voci laxata remisit 265 

Frena dolor, notas oculis umentibus Alpes 
Adspicit et nimium diversi stamine fati 
Praesentes reditus fortunatosque revolvit 
Ingressus : solo peragens tum murmure bellum 
Protento leviter frangebat moenia conto 270 

Inridens scopulos; nunc desolatus et expes 
Debita pulsato reddit spectacula monti. 
Tunc sic Ausonium respectans aetbera fatur: 

^Heu regio funesta Getis^ heu terra sinistris 
Auguriis calcata mibi^ satiare nocentum 275 

Cladibus et tandem nostris inflectere poenis! 
En ego^ qui toto sublimior orbe ferebar 
Ante tuum felix aditum^ ceu legibus exul 
Addictusque reus flatu propiore sequentum 
Terga premor. Quae prima miser^ quae funera dictis 
Posteriora querar? Non me PoUentia tantum 281 
Nec captae cruciastis opes; boc aspera fati 
Sors tulerit Martisque vices. Non funditus armis 



(XXVIII.) PANEGYRICYS DE SEXTO CONS. HONORII. 185 

Concideram; stipatus adtiuc equitumque catervis 
Integer ad montes reliquo cum robore cessi^ 285 

Quos Appenninum perhibent. Hunc esse ferebat 
Incola^ qui Siculum porrectus ad usque Pelorum 
Finibus ab Ligurum populos complectitur omnes 
Italiae geminumque latus stringentia longe 
Vtraque perpetuo discriminat aequora tractu. 290 

Haec ego continuum si per iuga tendere cursum, 
Vt prior iratae fuerat sententia menti^ 
lam desperata voluissem luce^ quid ultra? 
Omnibus oppeterem fama maiore perustis! 
Et certe moriens propius te^ Roma^ viderem^ 295 

Ipsaque per cultas segetes mors nostra secuto 
Victori damnosa foret. — Sed pignora nobis 
Romanus carasque nurus praedamque tenebat. — 
Hoc magis exertum raperem succinctior agmen. 

^Heu^ quibus insidiis^ qua me circumdedit arte 300 
Fatalis semper Stilicho! Dum parcere fingit^ 
Rettulit hostiles animos bellumque remenso 
Evaluit transferre Pado. Pro foedera saevo 
Deteriora iugo! tunc vis extincta Getarum; 
Tunc mihi^ tunc letum pepigi. Violentior armis 305 
Omnibus expugnat nostram clementia gentem^ 
Mars gravior sub pace latet^ capiorque vicissim 
Fraudibus ipse meis. Quis iam solacia fesso 
Consiliumve dabit? Socius suspectior hoste. 

^Atque utinam cunctos licuisset perdere bello! 310 
Nam quisquis duro cecidit certamine^ numquam 
Desinit esse meus. Melius mucrone perirent^ 
Auferretque mihi luctu leviore sodales 
Victa manus quam laesa fides. NuIIusne clientum 
Permanet? oflfensi comites^ odere propinqui. 315 

Quid moror invisam lucem? qua sede recondam 
Naufragii fragmenta mei? quaeve arva requiram^ 
In quibus haud umquam Stilicho nimiumque potentis 
Italiae nomen nostras circumsonet aures?' 3i9 

Haec memorans instante fugam Stilichone tetendit 



186 CLAVDII CLAVDIANI 

Expertas liorrens aquilas; comitatur euntem 
Pallor et atra Fames et saucia lividus ora 
Luctus et inferno stridentes agmine Morbi. 
Lustralem tum rite facem^ cui lumen odorum 
Sulphure caeruleo nigroque bitumine fumat^ 325 

Circum membra rotat doctus purganda sacerdos 
Rore pio spargens^ et dira fugantibus berbis 
Numina purificumque lovem Triyiamque precatus 
Trans caput aversis manibus iaculatur in Austrum 
Secum rapturas cantata piacula taedas. 330 

Acrior interea visendi principis ardor 
Accendit cum plebe patres et saepe negatum 
Flagitat adventum; nec tali publica vota 
Consensu tradunt atavi caluisse per urbem^ 
Dacica bellipotens cum fregerat Vlpius arma 335 

Atque indignantes in iura redegerat Arctos^ 
Cum fasces cinxere Hypanin mirataque leges 
Romanum stupuit Maeotia terra tribunaL 
Nec tantis patriae studiis ad templa vocatus^ 
Clemens Marce^ redis, cum gentibus undique cinctam 
Exuit Hesperiam paribus Fortuna periclis. 341 

Laus ibi nuUa ducum; nam flammeus imber in hostem 
Decidit; bunc dorso trepidum fumante ferebat 
Ambustus sonipes; hic tabescente solutus 
Subsedit galea liquefactaque fulgure cuspis 345 

Canduit et subitis fluxere vaporibus enses. 
Tum contenta polo mortalis nescia teli 
Pugna fuit: Cbaldaea mago seu carmina ritu 
Armavere deos, seu^ quod reor, omne Tonantis 
Obsequium Marci mores potuere mereri. 350 

Nunc quoque praesidium Latio non deesset Olympi, 
Deficeret si nostra manus; sed providus aether 
Noluit bumano titulos auferre labori^ 
Ne tibi iam^ princeps^ soceri sudore paratam^ 
Quam meruit virtus^ ambirent fulmina laurum. 355 

lam totiens missi proceres responsa morandi 
Rettulerant^ donec differri longius urbis 



(XXVIII.) PANEGYEICVS DE SEXTO CONS. HONORII. 187 

Communes non passa preces penetralibus altis 

Prosiluit vultusque palam confessa coruscos 

Impulit ipsa suis cunctantem Roma querellis: 360 

^Dissimulata diu tristes in amore repulsas 
Vestra parens^ Auguste^ queror. Quonam usque tenebit 
Praelatus mea vota Ligus? vetitumque propinqua 
Luce frui^ spatiis discernens gaudia parvis^ 
Torquebit Rubicon vicino numine Tliybrim? 365 

Nonne semel sprevisse satis^ cum reddita bellis 
Africa venturi lusit spe principis urbem 
Nec duras tantis precibus permovimus aures? 
Ast ego frenabam geminos^ quibus altior ires, 
Electi candoris equos et nominis arcum 370 

lam molita tui^ per quem radiante decorus 
Ingrederere toga^ pugnae monumenta dicabam 
Defensam titulo Libyam testata perenni. 
lamque parabantur pompae simulacra futurae 
Tarpeio spectanda lovi: caelata metallo 375 

Classis ut auratum sulcaret remige fluctum^ 
Vt Massyla tuos anteirent oppida currus 
Palladiaque comas innexus harundine Triton 
Edomitis veheretur aquis et in aere trementem 
Succinctae famulum ferrent Atlanta cohortes. 380 

Ipse lugurthinam subiturus carcere poenam 
Praeberet fera colla iugo^ vi captus et armis^ 
Non Bocchi Syllaeque dolis. 

^Sed prima remitto. 
Num praesens etiam Getici me laurea belli 
Declinare potest? sedesve capacior ulla 385 

Tantae laudis erit? Tua te benefacta morantem 
Conveniunt^ meritisque suis obnoxia virtus 
Quod servavit amat. lam flavescentia centum 
Messibus aestivae detondent Gargara falces^ 
Spectatosque iterum nulli celebrantia ludos 390 

Circumflexa rapit centenus saecula consul: 



365 numine] Gesnerus; nomine. 



188 CLAVDII CLAVDIANI 

His aimis^ qui lustra milii bis dena recensent, 
Nostra ter Augustos intra pomeria vidi^ 
Temporibus variis; eadem sed causa tropaei 
Civilis dissensus erat. Venere superbi^ 395 

Scilicet ut Latio respersos sanguine currus 
Adspicerem! Quisquamne piae laetanda parenti 
Natorum lamenta putet? periere tyranni, 
Sed nobis periere tamen. Cum Gallica vulgo 
Proelia iactaret^ tacuit Pharsalica Caesar. 400 

Namque inter socias acies cognataque signa 
Vt vinci miserum^ numquam vicisse decorum. 
Restituat priscum per te iam gloria morem 
l^erior^ et fructum sincerae laudis ab hoste 
Desuetum iam redde mibi iustisque furoris 405 

Externi spoliis sontes absolve triumplios. 

^Quem^ precor^ ad finem laribus seiuncta potestas 
Exulat imperiumque suis a sedibus errat? 
Cur mea quae cunctis tribuere palatia nomen 
Neglecto squalent senio? nec creditur orbis 410 

lUinc posse regi? Medium non deserit umquam 
Caeli Pboebus iter^ radiis tamen omnia lustrat. 
Segnius an veteres Histrum Rbenumque tenebant, 
Qui nostram coluere domum? leviusve timebant 
Tigris et Eupbrates, cum foedera Medus et Indus 415 
Hinc peteret pacemque mea speraret ab arce? 
Hic illi mansere viri^ quos mutua virtus 
Legit et in nomen Romanis rebus adoptans 
ludicio pulcbram seriem, non sanguine duxit; 
Hic proles atavum deducens Aelia Nervam 420 

Tranquillique Pii bellatoresque Severi. 
Hunc civis dignare chorum conspectaque dudum 
Ora refer^ pompam recolens ut mente priorem, 
Quem tenero patris comitem susceperat aevo^ 424 

Nunc duce cum socero iuvenem te Tbybris adoret.' 

Orantem medio princeps sermone refovit: 
^Numquam aliquid frustra per me voluisse dolebis, 
dea, nec legum fas est occurrere matri. 



(XXVIII.) PANEGYRICVS DE SEXTO CONS. HONORII. 189 

Sed nec post Libyam (falsis ne perge querellis 

Incusare tuos) patriae mandata vocantis 430 

Sprevimus: advectae misso Stilichone curules^ 

Vt nostras tibi^ Roma^ vices pro principe consul 

Impleret generoque socer. Vidistis in illo 

Me quoque; sic credit pietas non sanguine solo^ 

Sed claris potius factis experta parentem. 435 

Cuncta quidem centum nequeam perstringere linguis^ 

Quae pro me mundoque gerit; sed ab omnibus unum, 

Si fama necdum patuit, te^ Roma^ docebo 

Subiectum nostris oculis et cuius agendi 

Spectator vel causa fui. 440 

"^Populator Achivae 
Bistoniaeque plagae^ crebris successibus amens 
Et ruptas animis spirans inmanibus Alpes 
lam Ligurum trepidis admoverat agmina muris 
Tutior auxilio brumae (quo gentibus illis 
Sidere consueti favet inclementia caeli) 445 

Meque minabatur calcato obsidere vallo 
Spem vano terrore fovens^ si forte^ remotis 
Praesidiis^ urgente metu, qua vellet obirem 
Condicione fidem; nec me timor impulit uUus 
Et duce venturo fretum memoremque tuorum, 450 
Roma^ ducum^ quibus haud umquam vel morte parata 
Foedus lucis amor pepigit dispendia famae. 
Nox erat et late stellarum more videbam 
Barbaricos ardere focos; iam classica primos 
Excierant vigiles^ gelida cum pulcher ab Arcto 455 
Adventat Stilicho. Medius sed clauserat hostis 
Inter me socerumque viam pontemque tenebat^ 
Addua quo scissas spumosior incitat undas. 
Quid faceret? differret iter? Discrimina nullas 
Nostra dabant adeunda moras. Perrumperet agmen? 
Sed paucis comitatus erat; nam plurima retro, 461 
Dum nobis properat succurrere, liquerat arma 
Extera vel nostras acies. Hoc ille locatus 
Ancipiti^ longum socias tardumque putavit 



190 CLAVDII CLAVDIANI 

Expectasse manus et nostra pericula tendit 465 

Posthabitis pulsare suis mediumque per tiostem 
Flammatus virtute pia propriaeque salutis 
Inmemor et stricto prosternens obvia ferro 
Barbara fulmineo secuit tentoria cursu. 

^Nunc tibi Tydiden attoUant carmina vatum, 470 
Quod iuncto fidens Itbaco patefacta Dolonis 
Indicio dapibusque simul religataque somno 
Thracia sopiti penetraverit agmina Rliesi 
Graiaque rettulerit captos ad castra iugales^ 
Quorum^ si qua fides augentibus omnia Musis, 475 
Impetus excessit Zepbyros candorque pruinas. 
Ecce virum^ taciti nuUa qui fraude soporis 
Ense palam sibi pandit iter remeatque cruentus 
Et Diomedeis tantum praeclarior ausis^ 
Quantum lux tenebris manifestaque proelia fartis! 480 
Adde quod et ripis steterat munitior bostis 
Et cui nec vigilem fas est componere Rbesum: 
Tbrax erat^ bic Thracum domitor. Non tela retardant, 
Obice non haesit fluvii. Sic ille minacem 
Tyrrhenam labente manum pro ponte repellens 485 
Traiecit clipeo Thybrim^ quo texerat urbem^ 
Tarquinio mirante Cocles mediisque superbus 
Porsennam respexit aquis. Celer Addua nostro 
Sulcatus socero: sed^ cum transnaret^ Etruscis 
IUe dabat tergum^ Geticis hic pectora bellis. 490 

■^Exere nunc doctos tantae certamine laudis^ 
Roma, choros et^ quanta tuis facundia poUet 
Ingeniis, nostrum digno sonet ore parentem.' 

Dixit et antiquae muros egressa Ravennae 
Signa movet; iamque ora Padi portusque relinquit 495 
Flumineos, certis ubi legibus advena Nereus 
Aestuat et pronas puppes nunc amne retuso, 
Nunc redeunte vehit nudataque litora fluctu 
Deserit^ Oceani lunaribus aemula damnis. 
Laetior hinc Fano recipit Fortuna vetusto, 500 

Despiciturque vagus praerupta valle Metaurus^ 



(XXVIII.) PANEGYRICVS DE SEXTO CONS. HONORII. 191 

Qua mons arte patens yiyo se perforat arcu Hji^i}j^\^ 
Admisitque viam sectae per viscera rupis^ 
Exuperans delubra lovis saxoque minantes 
Appenninigenis cultas pastoribus aras. 505 

Quin et Clitumni sacras victoribus undas, 
Candida quae Latiis praebent armenta triumpbis^ 
Visere cura fuit-, nec te miracula fontis 
Praetereunt^ tacito passu quem si quis adiret, 
Lentus erat; si voce gradum maiore citasset^ 510 

Commixtis fervebat aquis; cumque omnibus una 
Sit natura vadis^ similes ut corporis undas 
Ostendant^ liaec sola novam iactantia sortem 
Humanos properant imitari flumina mores. 
Celsa dehinc patulum prospectans Narnia campum 515 
Regali calcatur equo^ rarique coloris 
Non procul amnis abest^ urbi qui nominis auctor: 
Ilice sub densa silvis artatus opacis 
Inter utrumque iugum tortis anfractibus albet. 
Inde salutato libatis Thybride lympbis 520 

Excipiunt arcus operosaque semita vastis 
Molibus et quidquid tantae praemittitur urbi. 
Ac velut officiis trepidantibus ora puellae 
Spe propiore tori mater soUertior ornat 
Adveniente proco vestesque et cingula comit 525 

Saepe manu viridique angustat iaspide pectus 
Substringitque comam gemmis et coUa monili 
Circuit et bacis onerat candentibus aures: 
Sic oculis placitura tuis insignior auctis 
CoUibus et nota maior se Roma videndam 530 

ObtuUt. Addebant pulchrum nova moenia vultum 
Audito perfecta recens rumore Getarum^ 
Profecitque opifex decori timor^ et vice mira, 
Quam pax intulerat, beUo discussa senectus 
Erexit subitas turres cunctosque coegit 535 

Septem continuo coUes iuvenescere muro. 
Ipse favens votis soHtoque decentior aer^ 
Quamvis adsiduo noctem foedaverat imbre^ 



192 CLAVDII CLAVDIANI 

Principis et solis radiis detersa remoyit 
Nubila; nainque ideo pluviis turbayerat omnes 540 
Ante dies lunamque rudem madefecerat Auster, 
Vt tibi servatum scirent convexa serenum. 

Omne Palatino quod pons a coUe recedit 
Mulvius et quantum licuit consurgere tectis^ 
Vna replet turbae facies: undare videres 545 

Ima viris^ altas effulgere matribus aedes. 
Exultant iuvenes aequaevi principis annis; 
Temnunt prisca senes et in liunc sibi prospera fati 
Gratantur durasse diem moderataque laudant 
Tempora^ quod clemens aditu^ quod pectore solus 550 
Romanos vetuit currum praecedere patres: 
Cum tamen Eucberius^ cui regius undique sanguis, 
Atque Augusta soror fratri praeberet ovanti 
Militis obsequium; sic illum dura parentis 
Instituit pietas in se vel pignora parci 555 

Quique neget nato^ procerum quod praestat bonori. . 
Haec sibi curva senum maturaque comprobat aetas 
Idque inter veteris speciem praesentis et aulae 
ludicat: hunc civem^ dominos venisse priores. 

Conspicuas tum flore genas^ diademate crinem 560 
Membraque gemmato trabeae viridantia cinctu 
Et fortes umeros et certatura Lyaeo 
Inter Erytbraeas surgentia coUa smaragdos 
Mirari sine fine nurus; ignaraque virgo^ 
Cui simplex calet ore pudor^ per singula cernens 565 
Nutricem consultat anum: quid fixa draconum 
Ora veUnt? ventis fluitent an vera minentur 
Sibila suspensum rapturi faucibus hostem? 
Vt chalybe indutos equites et in aere latentes 
Vidit cornipedes: "^quanam de gente' rogabat 570 

Terrati venere viri? quae terra metaUo 
Nascentes informat equos? num Lemnius auctor 
Indidit hinnitum ferro simulacraque beUi 



557 curva] Birtius; cura. 



(XXVIII.) PANEGYRICVS DE SEXTO CONS. HONORII. 193 

Yiya dedit?' Gaudet metuens et pollice monstrat, 
Quod picturatas galeae lunonia cristas 576 

Ornet avis vel quod rigidos vibrata per armos 
Rubra sub aurato crispentur serica dorso. 

Tunc tibi magnorum mercem Fortuna laborum 
Persolvit^ Stilicbo^ curru cum vectus eodem 
Vrbe triumphantem generum florente iuventa 680 

Conspiceres illumque diem sub corde referres, 
Quo tibi confusa dubiis formidine rebus 
Infantem genitor moriens commisit alendum. 
Virtutes variae fructus sensere receptos; 
Depositum servasse^ fides; constantia^ parvum 685 
Praefecisse orbi; pietas, fovisse propinquum. 
Hic est ille puer^ qui nunc ad rostra Quirites 
Evocat et solio fultus genitoris eburno 
Gestarum patribus causas ex ordine rerum 
Eventusque refert veterumque exempla secutus 690 
Digerit imperii sub iudice facta senatu. 
Nil cumulat verbis quae nil fiducia celat; 
Fucati sermonis opem mens conscia laudis 
Abnuit. Agnoscunt proceres; habituque Gabino 
Principis et ducibus circumstipata togatis 696 

lure paludatae^ iam curia militat aulae. 
Adfuit ipsa suis ales Victoria templis 
Romanae tutela togae: quae divite penna 
Patricii reverenda fovet sacraria coetus 
Castrorumque eadem comes indefessa tuorum 600 

Nunc tandem fruitur votis atque omne futurum 
Te Romae seseque tibi promittit in aevum. 

Hinc te iam patriis laribus via nomine vero 
Sacra refert. Flagrat studiis concordia vulgi, 
Quam non inlecebris dispersi coUigis auri; 605 

Nec tibi venales captant aeraria plausus 
Corruptura fidem: meritis offertur inemptus 
Pura mente favor. Nam munere carior onmi 
Obstringit sua quemque salus. Procul ambitus erret! 
Non quaerit pretium, vitam qui debet amori. 610 

CiiA.VDiANi Orp., ed. Koch. 13 



194 CLAVDII CLAVDIANI 

quantum populo secreti numinis addit 
Imperii praesens genius! quantamque rependit 
Maiestas alterna vicem^ cum regia circi 
Conexum gradibus yeneratur purpura yulgus^ 
Adsensuque cavae sublatus in aetbera vallis 615 

Plebis adoratae reboat fragor^ unaque totis 
Intonat Augustum septenis arcibus Eclio! 
Nec solis bic cursus equis: adsueta quadrigis 
Cingunt arva trabes^ subitaeque adspectus harenae 
Diffundit Libycos aliena valle cruores. 620 

Haec et belligeros exercuit area lusus^ 
Armatos liaec saepe choros^ certaque vagandi 
Textas lege fugas inconfusosque recursus 
Et pulctiras errorum artes iucundaque Martis 
Cernimus. Insonuit cum verbere signa magister, 625 
Mutatos edunt pariter tot pectora motus 
In latus adlisis clipeis aut rursus in altum 
Vibratis; gr^ve parma sonat, mucronis acutum 
Murmur^ et umbonum pulsu modulante resultans 
Ferreus alterno concentus clauditur ense. 630 

Vna omnis summissa pbalanx tantaeque salutant 
Te, princeps, galeae. Partitis inde catervis 
In varios docto discurritur ordine gyros, 
Quos neque semiviri Gortynia tecta iuvenci 
Plumina nec crebro vincant Maeandria flexu. 635 

Discreto revoluta gradu torquentur in orbes 
Agmina, perpetuisque inmoto cardine claustris 
lanus bella premens laeta sub imagine pugnae 
Armorum innocuos paci largitur honores. 

lamque novum fastis aperit felicibus annum 640 
Ore coronatus gemino; iam Thybris in uno 
Et Bruti cernit trabeas et sceptra Quirini. 
Consule laetatur post plurima saecula viso 
Pallanteus apex; agnoscunt rostra curules 
Auditas quondam proavis^ desuetaque cingit 645 



622 haec] Birtius; hic. 



(XXyill.) PANEGYEICVS DE SEXTO CONS. HONOEII. 195 

Regius auratis fora fascibus Vlpia lictor^ 

Et sextas Getica praevelans fronde secures 

CoUa triumphati proculcat Honorius Histri. 

Exeat in populos cunctis inlustrior annus, 

Natus fonte suo^ quem non aliena per arva 650 

Induit hospes honos, cuius cunabula fovit 

Curia, quem primi tandem videre Quirites^ 

Quem domitis auspex peperit Victoria bellis! 

Hunc et privati titulis famulantibus anni 

Et, quos armipotens genitor retroque priores 655 

Diversis gessere locis^ ceu numen adorent; 

Hunc et quinque tui vel, quos babiturus in urbe 

Post alios, Auguste, colant. Licet unus in omnes 

Consul eas, magno sextus tamen iste superbit 

Nomine: praeteritis melior, venientibus auctor, 660 



13* 



DE BELLO GOTHICO. 

PRAEFATIO. 

(XXV.) 

Post resides annos longo velut excita somno 

Romanis fruitur nostra Thalia choris. 
Optatos renovant eadem mihi culmina coetus, 

Personat et noto Pythia vate domus: 
Consulis hic fasces cecini Libyamque receptam, 5 

Hic mihi prostratis bella canenda Getis. 

Sed prior effigiem tribuit successus aenam, 

Oraque patricius nostra dicavit honos; 
Adnuit hic princeps titulum poscente senatu. 

Respice iudicium quam grave, Musa, subis! 10 

Ingenio minuit merces properata favorem. 

Carminibus veniam praemia tanta negant; 
Et magis intento studium censore laborat, 

Quod legimur medio conspicimurque foro. 

Materies tamen ipsa iuvat solitumque timorem 15 

Dicturo magna sedula parte levat. 
Nam mihi conciliat gratas impensius aures 

Vel meritum belli vel Stilichonis amor. 



(XXVI.) 

Intacti cum claustra freti, coeuntibus aequor 
Armatum scopulis^ audax inrumperet Argo 



(XXVI.) DE BJ]LLO GOTHICO. 197 

Aeetam Colchosque petens, propiore periclo 

Omnibus attonitis^ solus post numina Tiphys 

Incolumem tenui damno servasse carinam 5 

Fertur et ancipitem montis vitasse ruinam 

Deceptoque vagae concursu rupis in altum 

Victricem duxisse ratem; stupuere superbae 

Arte viri domitae Symplegades et nova passae 

lura soli cunctis faciles iam puppibus haerent, 10 

Vt vinci didicere semel. Quodsi ardua Tiphyn 

Navis ob innocuae meritum sic gloria vexit^ 

Quae tibi pro tanti pulso discrimine regni 

Sufficient laudes^ Stilicho? Licet omnia vates 

In maius celebrata ferant ipsamque secandis 15 

Argois trabibus iactent sudasse Minervam 

Nec nemoris muti iunxisse carentia sensu 

Robora^ sed caeso Tomari lovis augure luco 

Arbore praesaga tabulas animasse loquaces. 

Plurima sed quamvis variis miracula monstris 20 

Ingeminent^ teneras victuri carmine mentes, 

Harpyiasque truces insopitisque refusum 

Tractibus aurati custodem velleris anguem 

Et iuga taurorum rapidis ambusta favillis 

Et virides galeis sulcos fetasque novales 25 

Martis et in segetem crescentis semina belli: 

Nil veris aequale dabunt. Prohibere rapaces 

Scilicet Harpyias unaque excludere mensa 

Nobilior titulus^ quam tot potuisse paratas 

In Latii praedam Geticas avertere fauces? 30 

Anne ego terrigenas potius mirabor in ipsis 

Procubuisse satis^ vitae quibus attulit idem 

Principium finemque dies, quam caesa Getarum 

Agmina^ quos tantis aluit Bellona tropaeis 

Totaque sub galeis Mavortia canuit aetas? 35 

Per te namque unum mediis exuta tenebris 
Imperio sua forma redit^ claustrisque solutae 
Tristibus exangues audent procedere leges. 
lamque potestates priscus discriminat ordo 



198 CLAVDII CLAVDIANI 

lustitiae, quas ante pares effecerat una 40 

Nube timor. Tua nos urgenti dextera leto 
Eripuit, tectisque suis redduntur et agris 
Damnati fato populi, virtute renati. 
lam non in pecorum morem formidine clausi 
Prospicimus saevos campis ardentibus ignes 45 

Alta nec incertis metimur flumina votis 
Excidio latura moram nec poscimus amnes 
Vndosam servare fidem nubesve fagaces 
Aut coniuratum querimur splendere serenum. 

Ipsa quoque internis furiis exercita plebis 50 

Securas iam Roma leva tranquillior arces; 
Surge, precor, veneranda parens^ et certa secundis 
Pide deis^ humilemque metum depone senectae. 
Vrbs aequaeva polo, tum demum ferrea sumet 
lus in te Lachesis, cum sic mutaverit axem 55 

Foederibus natura novis, ut flumine verso 
Inriget Aegyptum Tanais^ Maeotida Nilus^ 
Eurus ab occasu, Zepbyrus se promat ab Indis 
Caucasiisque iugis calido nigrantibus Austro 
Gaetulas Aquilo glacie constringat barenas. 60 

Fatales bucusque manus^ crebrisque notatae 
Prodigiis abiere minae. Nec sidera pacem 
Semper habent, ipsumque lovem turbante Typhoeo, 
Si fas est^ tremuisse ferunt^ cum brachia centum 
Montibus armaret totidem spiramque retorquens 65 
Lamberet attonitas erectis anguibus Arctos. 
Quid mirum, si regna labor mortalia vexat^ 
Cum gemini fratres^ genuit quos asper Aloeus, 
Martem subdiderint vinclis et in astra negatas 
Temptarint munire vias steteritque revulsis 70 

Paene tribus scopulis caelesti machina bello? 
Sed caret eventu nimius furor; improba numquam 
Spes laetata diu^ nec pervenere iuventae 
Robur Aloidae: dum vellere Pelion Otus 
Nititur^ occubuit Phoebo^ moriensque Ephialtes 75 
In latus obliquam proiecit languidus Ossam. 



(XXVI.) DE BELLO GOTHICO. 199 

Adspice^ Roma, tuum iam vertice celsior liostem, 
Adspice^ quam rarum referens inglorius agmen 
Italia detrusus eat quantumque priori 
Dissimilis^ qui cuncta sibi cessura ruenti 80 

PoUicitus patrii numen iuraverat Histri 
Non nisi calcatis loricam ponere rostris. 
rerum fatique vices! Qui foeda parabat 
Romanas ad stupra nurus^ sua pignora vidit 
Coniugibus permixta trahi; qui mente profundas 85 
Hauserat urbis opes^ ultro victoribus ipse 
Praeda fuit; nostri quondam qui militis auro - 
Adgressus temptare fidem^ desertus ab omni 
Gente sua manibusque redit truncatus et armis. 

Hoc quoque, quod veniam leti valuere mereri, 90 
Si positis pendas odiis^ ignoscere pulchrum 
lam misero poenaeque genus vidisse precantem. 
Quae vindicta prior quam cum formido superbos 
Plectit et adsuetum spoliis adfligit egestas? 
Sed magis ex aliis fluxit clementia causis^ 95 

Consulitur dum^ Roma, tibi. Tua cura coegit 
Inclusis aperire fugam^ ne peior in arto 
Saeviret rabies venturae conscia mortis; 
Nec tanti nomen stirpemque abolere Gretarum, 
Vt propius peterere^ fuit. Procul arceat altus loo 

luppiter^ ut delubra Numae sedesque Quirini 
Barbaries oculis saltem temerare profanis 
Possit et arcanum tanti deprendere regni. 

Quamquam^ si veterum certamina rite recordor, 
Tunc etiam, pulchra cum libertate vigerent 105 

Et proprio late florerent milite patres, 
Semper ab his famae petiere insignia bellis, 
Quae diversa procul tuto trans aequora vires 
Exercere dabant: currus regumque catenae 
Inter abundantis fati ludibria ductae. 110 

At vero Italiam quotiens circumstetit atrox 
Tempestas ipsumque caput laesura pependit, 
Non illis vani ratio ventosa furoris, 



200 CLAVDII CLAVDIANl 

Sed graviter spectata salus ductorque placebat, 
Non qui praecipiti traheret semel omnia casu, 115 
Sed qui maturo vel laeta vel aspera rerum 
Consilio momenta regens, nec tristibus impar 
Nec pro successu nimius, spatiumque morandi 
Vincendique modum mutatis nosset habenis. 
Cautius ingentes morbos et proxima cordi 120 

Vlcera Paeoniae tractat soUertia curae 
Parcendoque secat, ferro ne largius acto 
Inrevocandus eat sectis vitalibus error. 

Sublimi certe Curium canit ore vetustas, 
Aeaciden Italo pepulit qui litore Pyrrbum, 125 

Nec magis insignis Pauli Mariique triumphus, 
Qui captos niveis reges egere quadrigis; 
Plus fuga laudatur Pyrrhi quam vincla lugurthae; 
Et, quamvis gemina fessum iam clade fugavit, 
Post Decii lituos et nuUi pervia culpae 130 

Pectora Fabricii^ donis invicta vel armis^ 
Plena datur Curio pulsi victoria Pyrrhi. 
Quanto maius opus solo Stiliclione peractum 
Cernimus! Hic validam gentem^ quam dura nivosis 
Educat Vrsa plagis, non Cbaonas atque Molossos^ 135 
Quos Epirus alit, nec Dodonaea subegit 
Agmina fatidicam frustra iactantia quercum. 

Primus fulmineum lento luctamine Poenum 
Compressit Fabius^ campo ppst ausus aperto 
Marcellus vinci docuit^ sed tertia virtus 140 

Scipiadae Latiis tandem* deterruit oris. 
Vnus in boc Stiliclio diversis artibus boste 
Tris potuit complere duces fregitque furentem 
Cunctando vicitque manu victumque relegat. 

Atque haec tanta brevi. Miscentem incendia Pyrrhum 
Sustinuit toto maerens Oenotria lustro, 146 

Et prope ter senas Itali per graminis herbas 
Massylus Poeno sonipes vastante cucurrit 
Hannibalemque senem vix ad sua reppulit arva 
Vindex sera patrum post beUum nata iuventus. 150 



(XXVI.) DE BELLO GOTHICO. 201 

Hic celer effecit^ bruma ne longior una 

Esset liiems rerum^ primis sed mensibus aestas 

Temperiem caelo pariter belloque referret. 

Sed quid ego Hannibalem contra Pyrrhumque tot 

annis 
Certatum memorem^ yilis cum Spartacus omne 155 
Per latus Italiae ferro baccliatus et igni 
ConsuKbusque palam totiens congressus inertes 
Exuerit castris dominos et strage pudenda 
Fuderit imbelles aquilas servilibus armis. 
Nos terrorum expers et lusu moUior aetas 160 

Deficimus queruli^ si bos abductus aratro, 
Si libata seges. Non hanc ergastula nobis 
Inmisere manum nec coniurantis harenae 
Turba fuit; qualem Stilicbo deiecerit bostem^ 
Thraces et Haemonii poterunt Moesique fateri. 165 

Frigida ter decies nudatum frondibus Haemum 
Tendit biems vestire gelu totiensque solutis 
Ver nivibus viridem monti reparavit amictum, 
Ex quo iam patrios gens baec oblita Triones 
Atque Histrum transvecta semel vestigia fixit 170 

Threicio funesta solo: seu fata vocabant 
Seu gravis ira deum, seriem meditata ruinis. 
Ex illo, quocumque vagos impegit Erinys, 
Grandinis aut morbi ritu per devia rura, 
Praecipites perclausa ruTlnt, nec contigit uUis 175 
Amnibus aut scopulis proprias defendere terras. 
Nil Rhodope^ nil vastus Athos^ nil profuit Hebrus 
Odrysiis; facili contemptum Strymona saltu 
Et frustra rapidum damnant Haliacmona Bessi. 
Nubibus intactum Macedo miratur Olympum 180 

More pererratum campi; gemit inrita Tempe 
Thessalus et domitis inrisam cautibus Oeten. 
Sperchiusque et virginibus dilectus Enipeus 



174 rura] ego; rerum. 



202 CLAVDII CLAVDIANI 

Barbaricas lavere comas. Non obice Pindi 

Servati Dryopes nec nubifer Actia texit 185 

Litora Leucates; ipsae^ quae durius olim 

Kestiterant Medis^ primo conamine ruptae 

Tbermopylae; yallata mari Scironia rupes 

Et duo continuo conectens aequora muro 

Isthmos et angusti patuerunt claustra Lechaei: 190 

Nec tibi Parrbasios licuit munire colonos 

Frondosis^ Erymantbe^ ingis^ equitataque summi 

Culmina Taygeti trepidae vidistis Amyclae. 

Tandem supplicium cunctis pro montibus Alpes 
Exegere Getas; tandem tot flumina victor 195 

Vindicat Eridanus. Docuit nunc exitus alte 
Fatorum secreta tegi. Quisquamne reclusis 
Alpibus ulterius Latii fore credidit umbram? 
Nonne velut capta rumor miserabilis urbe 
Trans freta^ trans Gallos Pyrenaeumque cucurrit? 200 
Famaque nigrantes succincta pavoribus alas 
Secum cuncta trahens a Gadibus usque Britannum 
Terruit Oceanum et nostro procul axe remotam 
Insolito belli tremefecit murmure Thylen? 

Mandemusne Noti flabris quoscumque timores 205 
Pertulimus^ festae doleant ne tristibus aures? 
An potius meminisse iuvat semperque vicissim 
Gaudia praemissi cumulant inopina dolores? 
Vtque sub occidua iactatis f leiade nautis 
Commendat placidum maris inclementia portum^ 210 
Sic mihi tunc maior Stilicho, cum laeta periclis 
Metior atque illi redeunt in corda tumultus. 

Nonne videbantur^ quamvis adamante rigentes, 
Turribus invalidis fragiles procumbere muri 
Ferrataeque Getis ultro se pandere portae? 215 

JSTec vallum densaeque sudes arcere volantes 
Cornipedum saltus? lamiam conscendere puppes 
Sardoniosque habitare sinus et inhospita Cyrni 
Saxa parant vitamque freto spumante tueri. 
Ipsa etiam diffisa brevi Trinacria ponto, 220 



(XXVI.) DE BELLO GOTHICO.; 203 

Si rerum natura sinat^ discedere longe 

Optat et lonium refugo laxare Peloro^ 

Fultaque despiciens auro laquearia dives 

Tutior Aeoliis mallet vixisse cavernis; 

lamque oneri creduntur opes tandemque libido 225 

Haesit avaritiae gravioribus obruta curis. 

Vtque est ingenioque loquax et plurima fingi 

Permittens credique timor^ tunc somnia vulgo 

Narrari, tunc monstra deum monitusque sinistri: 

Quid meditentur aves, quid cum mortalibus aether 230 

Fulmineo velit igne loqui^ quid carmine poscat 

Fatidico custos Romani carbasus aevi. 

Territat adsiduus lunae labor atraque Phoebe 

Noctibus aerisonas crebris ululata per urbes. 

Nec credunt vetito fraudatam Sole sororem 235 

Telluris subeunte globo^ sed castra secutas 

Barbara Thessalidas patriis lunare venenis 

Incestare iubar. Tunc anni signa prioris 

Et si quod fortasse quies neglexerat omen, 

Addit cura novis: lapidosos grandinis ictus 240 

Molitasque examen apes passimque crematas 

Perbacchata domos nullis incendia causis 

Et numquam caelo spectatum impune cometem, 

Qui primum roseo Phoebi prolatus ab ortu^ 

Qua micat astrigera senior cum coniuge Cepheus^ 245 

Inde Lycaoniam paulatim expulsus ad Arcton 

Crine vago Gretici foedavit sidera Plaustri, 

Donec in exiguum moriens vanesceret ignem. 

Sed gravius mentes caesorum ostenta luporum 
Horrificant. Duo quippe lupi sub principis ora, 250 
Dum campis exercet equos, violenter adorti 
Agmen et excepti telis inmane relatu 
Prodigium miramque notam duxere futuri. 
Nam simul humano geminas de corpore palmas 
Vtraque perfossis emisit belua costis: 255 

lUo laeva tremens, hoc dextera ventre latebat 
Intentis ambae digitis et sanguine vivo. 



204 CLAVDII CLAVDIANI 

Scrutari si vera velis, fera nuntia Martis 

Ora sub Augusti casurum prodidit hostem, 

Vtque manus utero virides patuere retecto, 260 

Romula post ruptas virtus sic emicat Alpes. 

Sed malus interpres rerum metus omne trahebat 

Augurium peiore via: truncataque membra 

Nutricemque lupam Romae regnoque minari. 

Tunc reputant annos interceptoque volatu 265 

Vulturis incidunt properatis saecula metis. 

Solus erat Stilicbo^ qui desperantibus augur 
Sponderet meliora manu^ dubiaeque salutis 
Dux idem vatesque fuit. ^Durate parumper' 
Inquit ^et excussis muliebribus ore querellis 270 

Fatorum toleremus onus. Nil nautica prosunt 
Turbatae lamenta rati nec segnibus undae 
Planctibus aut vanis mitescunt flamina votis. 
Nunc instare manu^ toto nunc robore niti 
Communi pro luce decet: succvirrere velis, 275 

Exbaurire fretum^ varios aptare rudentes 
Omnibus et docti iussis parere magistri. 
Non^ si perfidia nacti penetrabile tempus 
Inrupere Getae^ nostras dum Raetia vi^fes 
Occupat atque alio desudant Marte cobortes^ 280 

Idcirco spes omnis abit. Mirabile posset 
Esse mibi, si fraude nova vel calle reperto 
Barbarus ignotas invaderet inscius Alpes; 
Nunc vero geminis clades repetita tyrannis 
Famosum vulgavit iter nec nota fefellit 285 

Semita praestructum bellis civilibus bostem. 
Per solitas venere vias, aditusque sequendos 
Barbarico Romana dedit discordia bello. 

^Sed nec praeteritis liaec res incognita saeclis: 
Saepe lacessitam^ sed non impune, fatemur 290 

Ausoniam. Haec Senonum restinxit sanguine flammas^ 
Haec et Teutonico quondam patefacta furori 
CoUa catenati vidit squalentia Cimbri. 
Vile decus^ quod non erexit praevius horror; 



m 



(XXYI.) DE BELLO GOTHICO. 205 

Ingentes generant discrimina magna triumphos. 295 

^Quid turpes iam mente fugas, quid Gallica rura 
Respicitis Latioque libet post terga relicto 
Longinquum profugis Ararim praecingere castris? 
Scilicet Arctois concessa gentibus urbe 
Considet regnum Rhodano capitique superstes 300 

Truncus erit? Vestros stimulant si pignora sensus, 
Me quoque non impar naturae cura remordet, 
Nec ferro sic corda rigent, ut nosse recusem^ 
Quam sanctum soceri nomen, quam dulce mariti, 
Quantus proKs amor. Sed numquam oblita decoris 305 
Obscaenam latebram pietas ignava requiret. 
Nec vobis fortis monitor, mihi cautior uni: 
Hic coniunx^ hic progenies, hic carior onmi 
Luce gener; pars nuUa mei subducta procellae. 
Accipe tu nostrae, tellus Oenotria, mentis 310 

Vincula communes tecum subeuntia casus, 
Exiguamque moram muris impende tuendis, 
Dum redeo lectum referens in classica robur.' 

His dictis pavidi firmavit inertia vulgi 
Pectora migrantisque fugam compescuit aulae; 315 
Ausaque tum primum tenebris emergere pulsis 
Hesperia, ut secum iunxisse pericula vidit 
Augustum^ tantoque sui stetit obside fati. 
Protinus, umbrosa vestit qua litus oliva 
Larius et dulci mentitur Nerea fluctu, 320 

Parva puppe lacum praetervolat; ocius inde 
Scandit inaccessos brumali sidere montes 
Nil hiemis caelive memor. Sic ille relinquens 
leiunos antro catulos inmanior exit 
Hiberna sub nocte leo tacitusque per altas 326 

Incedit furiale nives; stant colla pruinis 
Aspera; flaventes adstringit stiria saetas; "^" 

Nec meminit leti nimbosve aut frigora curat, 
Dum natis alimenta parat. 

Sublimis in Arcton 
Prominet Hercyniae confinis Raetia silvae, 330 



206 CLAVDII CLAVDIANI 

Quae se Danuvii iactat Rhenique parentem 

Vtraque Romuleo praetendens flumina regno: 

Primo fonte breves, alto mox gurgite regnant 

Et fluvios cogunt unda coeunte minores 

In nomen transire suum. Te Cimbrica Tethys 335 

Divisum bifido consumit, Rhene, meatu; 

Thracia quinque vadis Histrum vorat Amphitrite: 

Ambo habiles remis, ambo glacialia secti 

Terga rotis, ambo Boreae Martique sodales. 

Sed latus^ Hesperiae quo Raetia iungitur orae, 340 

Praeruptis ferit astra iugis panditque tremendam 

Vix aestate viam. Multi ceu Gorgone visa 

Obriguere gelu-, multos hausere profundae 

Vasta mole nives^ cumque ipsis saepe iuvencis 

Naufraga candenti merguntur plaustra barathro. 345 

Interdum subitam glacie labente ruinam 

Mons dedit et tepidis fundamina subruit astris 

Pendenti male fida solo. 

Per talia tendit 
Prigoribus mediis Stilicho loca. NuUa Lyaei 
Pocula; rara Ceres; raptos contentus in armis 350 
Delibasse cibos madidoque oneratus amictu 
Algentem pulsabat equum. Nec mollia fesso 
Strata dedere torum; tenebris si caeca repressit 
Nox iter^ aut spelaea subit metuenda ferarum 
Aut pastorali iacuit sub culmine fultus 356 

Cervicem clipeo. Stat palhdus hospite magno 
Pastor et ignoto praeclarum nomine vultum 
Rustica sordenti genetrix ostendit alumno. 
lUa sub horrendis praedura cubiUa silvis, 
lUi sub nivibus somni curaeque laborque 360 

Pervigil hanc requiem terris, haec otia rebus 
Insperata dabant; iUae tibi, Roma, salutem 
Alpinae peperere casae. 

lam foedera gentes 
Exuerant Latiique audita clade feroces 
Vindelicos saltus et Norica rura tenebant. 365 



(XXYI.) DE BELLO GOTHICO. 207 

Ac veluti famuli^ mendax quos mortis erilis 

Nuntius in luxum falso rumore resolvit^ 

Dum marcent epulis atque inter vina chorosque 

Persultat vacuis effrena licentia tectis^ 

Si reducem dominum sors improvisa revexit^ 370 

Haerent attoniti libertatemque perosus 

Conscia servilis praecordia concutit horror: 

Sic ducis adspectu cuncti stupuere rebelles^ 

Inque uno princeps Latiumque et tota refulsit 

Roma viro. Frons laeta parum^ non tristior aequo, 

Non deiecta malis^ mixta sed nobilis ira: 376 

Qualis in Herculeo^ quotiens infanda iubebat 

Eurystbcus^ fuit ore dolor vel qualis in atram 

Sollicitus nubem maesto love cogitur aether. 

^Tantane vos' inquit ^Getici fiducia belli 380 

Erigit? binc animo frustra tumuistis inani? 
Non ita Romanum fati violentia nomen 
Opprimit, ut vestros nequeat punire tumultus 
Parte sui. Ne vos longe sermone petito 
Demorer, exemplum veteris cognoscite facti: 385 

Cum ferus Ausonias perfringeret Hannibal arces 
Et Trebiam saevo geminassent funere Cannae, 
Nequiquam Ematbium pepulit spes vana Philippum, 
Vt velut adflictos ferro temptaret inerti. 
Bomanos commovit atrox iniuria patres^ 390 

Vrgerent maiora licet^ graviterque tulere^ 
Vrbibus inter se claris de culmine rerum 
Congressis^ aliquid gentes audere minores. 
Nec poenam differre placet, sed bella gerenti 
Punica Laevino regis quoque proelia mandant, 395 
Paruit imperiis consul, fususque Philippus, 
Vilia dum gravibus populis interserit arma^ 
Praetereunte manu didicit non esse potentum 
Temptandas^ mediis quamvis in luctibus, iras.' 

Hoc monitu pariter nascentia bella repressit 400 
Et bello quaesivit opes legitque precantes 
Auxilio mensus numerum^ qui congruus esset 



208 CLAVDII CLAVDIANI 

Nec gravis Italiae formidandusve regenti. 

Nec minus accepto nostrae rumore cohortes 
(Sic ducis urget amor) properantibus undique signis 
Conveniunt, visoque animi Stiliclione recepti 406 

Singultus varios lacrimosaque gaudia miscent: 
Sic armenta boum, vastis quae turbida silvis 
Sparsit biemSj cantus ac sibila nota magistri 
Certatim repetunt et avitae pascua vallis 410 

Inque vicem se voce regunt gaudentque fideles 
Reddere mugitus et^ qua sonus attigit aurem, 
Rara per obscuras adparent cornua frondes. 
Adcurrit vicina manus^ quam Raetia nuper 
Vandalicis auctam spoliis defensa probavit; 415 

Venit et extremis legio praetenta Britannis, 
Quae Scotto dat frena truci ferroque notatas 
Perlegit exanimes Picto moriente figuras; 
Agmina quin etiam flavis obiecta Sygambris 
Quaeque domant Chattos inmansuetosque Cheruscos, 
Huc omnes vertere minas tutumque remotis 421 

Excubiis Rhenum solo terrore relinquunt. 
VUane posteritas credet? Germania quondam 
lUa ferox popuHs^ quae vix instantibus oUm 
Principibus tota poterat cum mole teneri, 426 

lam sese placidam praebet StiUclionis habenis, 
Vt nec praesidiis nudato Umite temptet 
Expositum calcare solum nec transeat amnem, 
Incustoditam metuens attingere ripam. 

Celsior o cunctis unique aequande CamiUo! 430 
Vestris namque armis Alarici fracta quievit 
Ac Brenni rabies; confusis rebus uterque 
Divinam tribuistis opem^ sed tardior iUe 
lam captae vindex patriae, tu sospitis ultor. 
quantum mutata tuo fortuna regressu! 435 

Vt sese pariter diffudit in omnia regni 
Membra vigor vivusque redit color urbibus aegris! 
Creditur Herculeis lucem renovasse lacertis 
Femina dilecti fatis impensa mariti. 



(XXVI.) DE BELLO GOTHICO. 209 

Et iuvenem spretae laniatum fraude novercae 440 

Non sine Circaeis Latonia reddidit herbis. 
Cretaque^ si verax narratur fabula/vidit 
Minoum rupto puerum prodire sepulchro^ 
Quem senior vates avium clangore repertum 
Gramine restituit; mirae nam munere sortis 445 

Dulcia mella necem^ vitam dedit horridus anguis. 
At tuus adventus non unum corpus ab umbris^ 
Sed tot communi populos sub morte iacentes 
Totaque Tartareis e faucibus oppida traxit. 

Ipso Roma die (nec adhuc ostenditur auctor) 450 
Personuit venisse ducem^ laetisque Quirites 
Vocibus auspicium certi plausere triumphi, 
Muniti Stilichone suo. Quis gaudia vero 
Principis^ amplexus alacris quis disserat aulae? 
Pulveris ambiguam nubem speculamur ab altis 455 
Turribus incerti^ socios adportet an hostes 
IUe globus. Mentem suspensa silentia librant: 
Donec pulvereo sub turbine sideris instar 
Emicuit Stilichonis apex et cognita fulsit 
Canities. Gavisa repens per moenia clamor 460 

ToUitur ^ipse venit'. Portas secura per omnes 
Turba salutatis effunditur obvia signis. 
Non iam dilectus miseri nec falce per agros 
Deposita iaculum vibrans ignobile messor 
Nec temptans clipeum proiectis sumere rastris 465 
Bellona ridente Ceres humilisque novorum 
Seditio clamosa ducum: sed vera iuventus^ 
Verus ductor adest et vivida Martis imago. 

Prospera sed quantum nostrae spes addita menti^ 
Tantum exempta Getis. Qui vertice proximus astris 
Post Alpes iam cuncta sibi promisit apertas 471 

Nil superesse ratus^ postquam tot lumina pubis^ 
Tot subitos pedites^ equitum tot conspicit alas 
Cinctaque fluminibus crebris ac moenibus arva 



465 temptans] Birtius; temptat. 

Clavdiani Opp., ed. Kocli. 14 



i 



210 CLAVDIl CLAVDIANI 

Seque velut clausum laqueis: sub pectore furtim 475 
Aestuat et nimium prono fervore petitae 
lam piget Italiae^ sperataque Roma teneri 
Visa procul. Magni subeunt iam taedia coepti. 
Occultat tamen ore metum primosque suorum 
Consultare iubet bellis annisque verendos. 480 

Crinigeri sedere patres^ pellita Getarum 
Curia, quos plagis decorat numerosa cicatrix 
Et tremulos regit hasta gradus et nititur altis 
Pro baculo contis non exarmata senectus. 
Hic aliquis gravior natu, cui plurima dictis 485 

Consiliisque fides^ defixus lumina terrae 
Concutiensque comam capuloque adclinis eburno: 

'^Si numero non fallor' ait .^tricesima currit 1 

Bruma fere, rapidum postquam transnavimus Histrum^ 
Romanamque manum tantis eludimus annis. 490 k 

Sed numquam Mavors adeo constrinxit in artum 
Res, Alarice, tuas. Per tot certamina docto 
Crede seni^ qui te tenero vice patris ab aevo 
Gestatum parva solitus donare pharetra 
Atque aptare breves umeris puerilibus arcus: 495 

Saepe quidem frustra monui^ servator ut icti 
Foederis Emathia tutus tellure maneres; 
Sed quoniam calidae rapuit te flamma iuventae, 
Nunc saltem^ si cura tibi manet ulla tuorum^ 
His claustris evade^ precor^ dumque agmina longe^ 
Dum licet, Hesperiis praeceps elabere terris^ 501 

Ne nova praedari cupiens et parta reponas 
Pastorique lupus scelerum delicta priorum 
Intra saepta luas. Quid palmitis uber Etrusci^ 
Quid mihi nescioquam proprio cum Thybride Romam 
Semper in ore geris? Referunt si vera parentes, 506 
Hanc urbem insano nullus qui Marte petivit 
Laetatus violasse redit; nec numina sedem 
Destituunt: iactata procul dicuntur in hostem 
Fulmina divinique volant pro moenibus ignes, 510 
Seu caelum seu Roma tonat. Si tenmis Olympum, 



(XXVI.) DE BELLO GOTHICO. 211 

A magno Stilichone cave^ qni semper iniquos 
Fortuna famulante premit. Scis ipse^ per oras 
Arcadiae quam densa rogis cumulayerit ossa^ 
Sanguine quam largo Graios calefecerit amnes; 515 
Extinctusque' fores^ ni te sub nomine legum 
Proditio regnique fayor texisset Eoi.' 

Talia grandaevum flammata fronte loquentem 
Obliquisque tuens oculis non pertulit ultra^ 
Sed rupit rabidas accensa superbia voces: 520 

^Si non mentis inops fraudataque sensibus aetas 
Praeberet veniam^ numquam baec opprobria linguae 
Turpia Danuvius me sospite ferret inultus. 
Anne, ti)t Augustos Hebro qui teste fugavi^ 
Te patiar suadente fugam^ cum cesserit omnis 525 
Obsequiis natura meis? Subsidere nostris 
Sub pedibus montes^ arescere vidimus amnes. 
Non ita di Getici faxint manesque parentum^ 
Vt mea converso relegam vestigia cursu. 
Hanc ego vel victor regno vel morte tenebo 530 

Victus humum. Per tot populos urbesque cucurri, 
Fregi Alpes galeisque Padum victricibus hausi: 
Quid restat nisi Roma mihi? Gens robore nostra 
Tum quoque poUebat^ nuUis cum fideret armis. 
At nunc lUyrici postquam mihi tradita iura 535 

Meque suum fecere ducem: tot tela^ tot enses, 
Tot galeas multo Thracum sudore paravi 
Inque meos usus vectigal vertere ferri 
Oppida legitimo iussu Eomana coegi. 
Sic me fata fovent; ipsi^ quos omnibus annis 540 

Vastabam, servire dati: nocitura gementes 
Arma dabant flammisque diu moUitus et arte 
In sua damna chalybs fabro lugente rubebat. 
Hortantes his adde deos. Non somnia nobis 
Nec volucres^ sed clara palam vox edita luco: 545 
»Rumpe omnes^ Alarice^ moras; hoc impiger annO« 
»Alpibus ItaUae ruptis penetrabis ad urbeM.« 
Huc iter usque datur. Quis iam post taUa segnis 

14* 



212 CLAYDII CLAVDIANI 

Ambigat aut caelo dubitet parere vocanti?' 

Sic ait bortatusque suos belloque viaeque 550 

Instruit. AttoUunt vanos oracula fastus. 
semper tacita sortes ambage malignae 
Eventuque patens et nescia vatibus ipsis 
Veri sera fides! Ligurum regione suprema 
Pervenit ad fluvium miri cognominis ^Vrbem', 555 
Atque illic domitus vix tandem interprete casu 
Agnovit dubiis inlusa vocabula fatis. 

Nec non et Stilicho pugnam poscentia movit 
Pleno castra gradu dictisque instigat euntes: 
^Nunc nunc, o socii, temeratae sumite tandem 560 
Italiae poenas^ obsessi principis armis 
Excusate nefas deploratumque Timavo 
Vulnus et Alpinum gladiis abolete pudorem. 
Hic est^ quem totiens campis fudistis Acbivis^ 
Quem discors odiisque anceps civilibus orbis^ 565 

Non sua vis tutata diu^ dum foedera fallax 
Ludit et alternae periuria venditat aulae. 
Credite nunc omnes^ quas dira Britannia gentes, 
Quas Hister^ quas Rlienus alit^ pendere paratas 
In speculis: uno tot proelia vincite bello. 570 

Romanum reparate decus molemque labantis 
Imperii fulcite umeris; bic omnia campus 
Vindicat^ baec mundo pacem victoria sancit. 
Non in Threiciis Haemi decernimus oris 
Nec super Alpheas umbrantia Maenala ripas 575 

Constitimus; non hic Tegean Argosque tuemur: 
Visceribus mediis ipsoque in corde videtis 
Bella geri. Patrem clipeis defendite Thybrim.' 
Talia nunc pediti^ turmae nunc mixtus equestri 
Dicta dabat. 

Simul externis praecepta ferebat 580 

Auxiliis. Ibat patiens dicionis Alanus^ 
Qua nostrae iussere tubae^ mortemque petendam 



553 nescia] Gronovius; nox'Lu 



(XXVI.) DE BELLO GOTHICO. 213 

Pro Latio docuit gentis praefectus Alanae, 

Cui natura breves animis ingentibus artus 

Pinxerat inmanique oculos infecerat ira; 585 

Vulneribus pars nuUa vacat rescissaque contis 

Gloria foedati splendet iactantior oris. 

lUe tamen mandante procul Stilichone citatis 

Acceleravit equis Italamque momordit barenam. 

Pelix Elysiisque plagis et carmine dignus, 590 

Qui male suspectam nobis impensius arsit 

Vel leto purgare fidem; qui iudice ferro 

Diluit inmeritura. laudato sanguine crimen! 

Morte viri turbatus eques flectebat babenas 

Totaque praeciso nutassent agmina cornu^ 695 

Ni celer instructa Stiliclio legione secutus 

Subsidiis peditum pugnam instaurasset equestrem. 

Quis Musis ipsoque Ijl^t Paeane recepto 
Enarrare queat, quantum Gfradivus in illa 
Luce suae dederit fundator originis urbi? 600 

Altius haud umquam toto descendimus ense 
In iugulum Scythiae^ tanta nec clade superbum 
Contudimus Tanain vel cornua fregimus Histri. 
Invisum miles sitiens haurire cruorem 
Per varias vestes onerataque plaustra metallo 605 

Transit et argenti cumulos et caedis avarus 
Contemptas proculcat opes; pretiosior auro 
Sanguis erat; passim neglecti prodiga lucri 
Turba furens strictis odium mucronibus explet. 
Purpureos cultus absumptique igne Valentis 610 

Exuvias miserisque graves crateras ab Argis 
Raptaque flagranti spirantia signa Corintho 
Callidus ante pedes venientibus obicit hostis 
Incassum; neque enim feralis praeda moratur^ 
Sed iustos praebent stimulos monumenta doloris. 615 

Adseritur ferro captivum vulgus^ et omnes 
Diversae vocis populi, quos traxerat hostis 
Servitio, tandem dominorum strage redempti 
Blanda cruentatis adfigunt oscula dextris 



214 CLATOII CLAVDIANI (XXVI.) DE BELLO GOTHICO. 

Desertosque lares et pignora laeta reyisunt. 620 

Miratur sua quemque domus cladesque renarrant 
Ordine; tum grati referunt miracula belli. 

Quis tibi tunc/ Alarice^ dolor, cum Marte perirent 
Divitiae spoliisque diu quaesita supellex 
Pulsaretque tuas ululatus coniugis aures, 625 

Coniugis^ invicto dudum quae freta marito 
Demens Ausonidum gemmata monilia matrum 
Romanasque alta famulas cervice petebat; 
Scilicet Argolicas Ephyreiadasque puellas 
Coeperat et pulcliras iam fastidire Lacaenas. 630 - 

Sed dea quae nimiis obstat Rhamnusia votis ^ 

Ingemuit flexitque rotam: domat aspera victos 
Pauperies^ unoque die Romana rependit 
Quidquid ter denis acies amisit in annis. 

celebranda mihi cunctis PoUentia saeclis! 635 
meritum nomen! felicibus apta triumphis! 
Virtutis fatale solum^ memorabile bustum 
Barbariae! Nam saepe locis ac finibus illis 
Plena lacessito rediit vindicta Quirino. 
IUic Oceani stagnis excita supremis 640 

Cimbrica tempestas alias emissa per Alpes 
Isdem procubuit campis. lam protinus aetas 
Adveniens geminae gentis permisceat ossa 
Et duplices signet titulos commune tropaeum: 
^Hic Cimbros fortesque Getas^ Stilichone peremptos 
Et Mario claris ducibus^ tegit Itala tellus. 646 

Discite vesanae Romam non temnere gentes.' 



634 amisit in] scripsi; amisimus. 



CARMINVM MINORVM ET PMVATORVM 

CORPVSCVLVM MAIORIBVS NONNVLLIS 

CARMINIBVS DISTINCTVM. 

I. (XIII.) 
AD STILICHONEM. 

Solitas galea fulgere comas^ 

Stilicho^ moUi necte corona. 

Cessent litui saevumque procul 

Martem felix taeda releget. 

Tractus ab aula rursus in aulam 5 

Redeat sanguis. Patris officiis 

lunge potenti pignora dextra. 

Gener Augusti pridem fueras^ 

Nunc rursus eris socer Augusti. 

Quae iam rabies livoris erit? 10 

Vel quis dabitur color invidiae? 

Stilicho socer est^ pater est Stilicho. 

11. (LXXXV.) 
DESCRIPTIO POETVS SMYRNENSIS. 

Vrbs in conspectu montana cacumina velat 
Tranquillo praetenta mari. Ducentia portum 
Cornua pacatas removent Aquilonibus undas. 
Hic exarmatum terris cingentibus aequor 
Clauditur et placidam discit servare quietem. 5 



216 CLAVDII CLAVDIANI 

III. (LXXXI.) 
AD AETERNALEM. 

Quidquid Castalio de gurgite Phoebus anlielat, 
Quidquid fatidico mugit cortina recessu^ 
Carmina sunt; sed yerba negant communia Musae. "-^ 
Carmina sola loquor: sic me meus implet ApoUo. 

IV. (LIV.) 
DESCEIPTIO AEMENTL 

Non tales quondam species tulit armentorum 

Tellus tergemino subdita Geryoni. 
Non tales^ Clitumne^ lavas in gurgite tauros^ 

Tarpeio referunt quos pia vota lovi. 
Non talis Tyrias sparsisse iuvencus harenas 5 

Dicitur, optatum quando revexit onus. 
Non Cretaeus ager nec amati conscia tauri 

Gnosos nec similes paverit Ida feros. 
Ipse et dispariles monstro commissus in artus 

Qui crimen matris condidit ore novo 10 

Cres puer baud talem potuisset reddere formam, 

Portassent totum si fera membra patrem. 

V. (LXXXVL) 

EST m CONSPECTV LONGE LOCVS. 

Est procul ingenti regio summota recessu, 
Insula qua resides fluctus mitescere cogit 
In longum producta latus^ fractasque per undas 
Ardua tranquillo curvantur bracbia portu. 

VI. (LXXVUI.) 
RIMANTI TELVM IRA FACIT. 

In iaculum^ quodcumque gerit^ dementia mutat. 
Omnibus armatur rabies. Pro cuspide ferri 



CARMINVM MINORVM CORPVSCVLVM, c. ni-IX. 217 

Cuncta volant^ dum dextra ferox in yulnera saevit. 
Pro telo geritur quidquid suggesserit ira. 

VII. (LXXXVII.) 

DE QVADEIGA MAEMOREA. 

1. 

Quis dedit innumeros uno de marmore vultus? 
Surgit in aurigam currus^ paribusque lupatis 
Vnanimi frenantur equi: quos forma diremit^ 
Materies cognata tenet discrimine nullo. 



Vir redit in currum; ducuntur ab axe iugales; 
Ex alio se quisque facit. Quae tanta potestas? 
Vna silex tot membra ligat ductusque per artem 
Mons patiens ferri varios mutatur in artus. 

VIII. (LXIX.) 
DE POLYCASTE ET PERDICCA. 

Quid non saevus Amor flammarum numine cogat? 

Sanguinis en fetum mater amare timet. 
Pectore dum niveo miserum tenet anxia nutrix^ 

Inlicitos ignes iam fovet ipsa parens. 
Vltrices pbaretras tandem depone^ Cupido. 5 

Consule iam Venerem: forsan et ipsa dolet. 

IX. <XLV.) 
DE HYSTRICE. 

Audieram memorande tuas Stympbale volucres 
Spicula vulnifico quondam sparsisse volatu^ 
Nec mibi credibilis ferratae fabula pinnae 

VIII 2 en fetum] Birtius; effetum, affectum. 



218 CLAVDII CLAVDIANI 

Visa diu. Datur ecce fides et cognitus liystrix 
Herculeas adfirmat aves. 

Os longius illi 5 

Adsimulat porcum. Mentitae cornua saetae 
Summa fronte rigent. Oculis rubet igneus ardor. 
Parva sub birsuto catuli vestigia dorso. 
Hanc tamen exiguam miro natura tueri 
Praesidio dignata feram: stat corpore toto lo 

Silva minax^ iaculisque rigens in proelia crescit 
Picturata seges; quorum cute fixa tenaci 
Alba subit radix^ alternantesque colorum 
Tincta vices^ spatiis internigrantibus^ exit 
In solidae speciem pinnae^ tenuataque furtim 15 

Levis in extremum sese producit acumen. 

Sed non liaec acies ritu silvestris echini 
Fixa manet. Crebris propugnat iactibus ultro 
Et longe sua membra tegit^ tortumque per auras 
Evolat excusso nativum missile tergo. 20 

Interdum fugiens Partborum more sequentem 
Vulnerat; interdum positis velut ordine castris 
Terrificum densa mucronum verberat unda 
Et consanguineis hastilibus asperat armos: 
Militat omne ferae corpus vibrataque rauco 25 

Terga fragore sonant. Stimulis accensa tubarum 
Agmina conlatis credas confligere signis: 
Tantus in angusto strepitus furit. Additur armis 
Calliditas parcusque sui tumor iraque numquam 
Prodiga telorum^ caute contenta minari 30 

Nec nisi servandae iactus impendere vitae. 
Error abest: certum sollertia destinat ictum 
Nil spatio fallente modum^ servatque tenorem 
Mota cutis doctique regit conamina nisus. 

Quid labor humanus tantum ratione sagaci 35 

Proficit? Eripiunt trucibus Gortynia capris 



13 Alba subit radix] Barthius; Albasubitraxit, alba sub 
attraxit, altera subtraxit. 



CARMINVM MINORVM CORPVSCVLVM, c. IX— XII 219 

Cornua; subiectis eadem lentescere cogunt 

Ignibus; intendunt taurino viscere neryos; 

Instruitur pinnis ferroque armatur harundo. 

Ecce brevis propriis munitur bestia telis 40 

Externam nec quaerit opem; fert omnia secum: 

Se pharetra^ sese iaculo^ sese utitur arcu. 

Unum animal cunctas bellorum possidet artes. 

Quodsi omnis nostrae paulatim industria vitae 
Fluxit ab exemplis^ quidquid procul appetit hostem^ 
Hinc reor inventum^ morem hinc traxisse Cydonas 46 
Bellandi Parthosque retro didicisse ferire 
Prima sagittiferae pecudis documenta secutos. 

X. (XCII.) 

BE BIREO CASTOEEO. 

Nominis umbra manet veteris; nam dicere birrum^ 
Si Castor iuret^ castoreum nequeo. '^ 

Sex emptus solidis! Quid sit, iam scire potestis: 
Si mihi nuUa fides^ credite vel pretio. 

XI. (XCI.) 

m SEPVLCHRVM SPECIOSAE. 

Pulchris stare diu Parcarum lege negatur. 

Magna repente ruunt; summa cadunt subito. 
Hic formosa iacet: Veneris sortita figuram 

Egregiumque decus invidiam meruit. 

XII. (LXXXIV.) 

DE BALNEIS QVINTIANIS QVAE IN VIA POSITA 

ERANT. 

Fontibus in liquidis paulum requiesce^ viator, 
Atque tuum rursus carpe refectus iter. 

Lympharum dominum nimium miraberis^ hospes^ 
Inter dura viae balnea qui posuit. 



220 CLAVDII CLAVDIANI 

XIIL (LXXIX.) 
IN PODAGRVM QVI CARMINA SVA NON STARE 

DICEBAT. 

Quae tibi cum pedibus ratio? Quid carmina culpas? 

Scandere qui nescis^ versiculos laceras? 
^Claudicat bic versus-, baec' inquit "^syllaba nutat' 

Atque nihil prorsus stare putat podager. 

XIV. (LXXXII.) 

AD MAXIMVM QVI EI MEL MISIT. 

Dulcia dona milii semper tu^ Maxime, mittis^ 
Et^ quidquid mittis^ mella putare decet. 

XV. (LXXXIX.) 

DE PAVPERE AMANTE. 

Paupertas me saeva domat dirusque Cupido: 
Sed toleranda fames^ non tolerandus amor. 

XVI. (XC.) 
DE EODEM. 

Esuriens pauper telis incendor amoris. 
Inter utrumque malum deligo pauperiem. 

XVII. (L.) 

DE PIIS FRATRIBVS ET DE STATVIS EORVM 
QVAE SVNT APVD CATINAM. 

Adspice sudantes venerando pondere fratres^ 

Divino ineritos semper bonore coli^ 
lusta quibus rapidae cessit reverentia flammae 

Et mirata vagas reppulit Aetna faces. 

Complexi manibus fultos cervice parentes 5 

AttoUunt vultus accelerantque gradus. 



€ARMmVM MINORVM CORPVSCVLVM, c. XIII-XVII. 221 

(jrandaevi gemina sublimes prole feruntur 

Et cara natos implicuere mora. 
Nonne vides, ut saeva senex incendia monstret? 

Vt trepido genetrix invocet ore deos? 10 

Erexit formido comam^ perque omne metallum 

Fusus in attonito palluit aere tremor. 
In iuvenum membris animosus cernitur horror 

Atque oneri metuens impavidusque sui. 
Reiectae vento cMamydes. Dextram exerit ille 15 

Contentus laeva sustinuisse patrem; 
Ast illi duplices in nodum coUigit ulnas 

Cautior in sexu debiliore labor. 
Hoc quoque praeteriens oculis ne forte relinquas^ 

Artificis tacitae quod meruere manus: 20 

Nam consanguineos eadem cum forma figuret^ 

Hic propior matri fit tamen, ille patri. 
Dissimiles annos soUertia temperat artis: 

Alter in alterius redditur ore parens^ 
Et nova germanis paribus discrimina praebens 25 

Divisit vultus cum pietate faber. 

bene naturae memores^ documenta supernae 

lustitiae, iuvenum numina^ vota senum: 
Qui spretis opibus medios properastis in ignes 

Nil praeter sanctam toUere canitiem. 30 

Haud equidem inmerito tanta virtute repressas 

Enceladi fauces obriguisse reor. 
Ipse redundantem frenavit Mulciber Aetnam^ 

Laederet exempU ne monumenta pii. 
Senserunt elementa fidem. Patri adfuit aether 35 

Terraque maternum sedula iuvit onus. 
Quodsi notus amor provexit in astra Laconas, 

Aenean Phrygio raptus ab igne pater^ 
Si vetus Argolicos inlustrat gloria fratres, 

Qui sua materno colla dedere iugo: 40 

Cur non Amphinomo^ cur non tibi^ fortis Anapi^ 

Aeternum Siculus templa dicavit honos? 



222 CLAVDII CLAVDIANI 

Plura licet summae dederit Trinacria laudi, 

Noverit hoc maius se genuisse niliiL 
Nec doleat damnis, quae devius intulit ardor, 45 

Nec gemat exustas igne furente domos: 
Non potuit pietas flamma cessante .probari. 

Emptum est ingenti clade perenne decus. 

XVm. (LL) 
DE MVLABVS GALLICIS. 
Adspice morigeras RLodani torrentis alumnas 

Imperio nexas imperioque vagas^ 
Dissona quam varios flectant ad murmura cursus 

Et certas adeant voce regente vias. 
Quamvis quaeque sibi nuUis discurrat babenis 5 

Et pateant duro libera coUa iugo^ 
Ceu constricta tamen servit patiensque laborum 

Barbaricos dociU concipit aure sonos. 
Absentis longinqua valent praecepta magistri, 

Frenorumque vicem Ungua viriUs agit. 3 

Haec procul angustat sparsas spargitque coactas: 

Haec sistit rapidas, baec properare facit. 
Laeva iubet: laevo deducunt Umite gressum. 

Mutavit strepitum: dexteriora petunt. 
Nec vincUs famulae nec Ubertate feroces^ 15 

Exutae laqueis^ sub dicione tamen 
Consensuque pares et fulvis peUibus . hirtae 

Esseda concordes muUisonora trabunt. 
Miraris, si voce feras pacaverit Orpheus^ 

Cum pronas pecudes GraUica verba regant? 20 

XIX. (XLIII.) 

EPISTVLA AD GENNADIVM EXPROCONSVLE. 

ItaUae commune decus, Rubiconis amoeni 
Accola, Romani fama secunda fori, 



XIX 2 accola] Barthius; incola. 



CARMINVM MINORVM CORPVSCVLVM, c. XVII-XX. 223 

Graiorum populis et nostro cognite Nilo 
(Vtraque gens fasces liorret amatque tuos): 

Carmina ieiunas poscis solantia fauces? 5 

Testor amicitiam nuUa fuisse domi. 

Nam mihi mox nidum pennis confisa relinquunt 
Et lare contempto non reditura Yolant. 



XX. (LII.) 

DE SENE VERONENSI QVI SVBVRBIVM NVMQVAM 
EGRESSVS EST. 

Felix^ qui propriis aevum transegit in arvis, 

Ipsa domus puerum quem videt^ ipsa senem^ 
Qui baculo nitens in qua reptavit harena 

Vnius numerat saecula longa casae. 
IUum non vario traxit fortuna tumultu^ 5 

Nec bibit ignotas mobilis bospes aquas. 
Non freta mercator tremuit^ non classica miles^ 

Non rauci lites pertulit ille fori. 
Indocilis rerum, vicinae nescius urbis 

Adspectu fruitur liberiore poli. 10 

Prugibus alterniSj non consule computat annum: 

Autumnum pomis^ ver sibi flore notat. 
Idem condit ager soles idemque reducit, 

Metiturque suo rusticus orbe diem^ 
Ingentem meminit parvo qui germine quercum 15 

Aequaevumque videt consenuisse nemus^ 
Proxima cui nigris Verona remotior Indis 

Benacumque putat litora Rubra lacum. 
Sed tamen indomitae vires firmisque lacertis 

Aetas robustum tertia cernit avum. 20 

Erret et extremos alter scrutetur Hiberos: 

Plus habet hic vitae^ plus habet ille viae. 



224 CLAVDII CLAVDIANI 

XXL (LXXX.) 
DE THEODORO ET HADEIANO. 

Manlius indulget somno noctesque diesque; 

Insomnis Pliarius sacra profana rapit. 
Omnibus hoc^ Italae gentes^ exposcite votis^ 

Manlius ut yigilet^ dormiat ut Pharius. 

XXIL (XXXIX.) 
DEPRECATIO AD HADEIANVM. 

Vsque adeone tuae producitur impetus irae? 
NuUus erit finis lacrimis? subitisque favorem 
Per mutas_od iis ? Quo mens ignara nocendi^ 
Quo sensus abiere pii? Tantumne licebit 
Invidiae? tantum strepitus valuere maligni? 5 

Me dolor incautus^ me lubrica duxerit aetas^ 
Me tumor impulerit^ me devius egerit ardor: 
Te tamen liaud decuit paribus concurrere telis. 
Humanae superos numquam tetigere querellae 
Nec vaga securum penetrant convicia caelum. 10 

Excessit iam poena modum. Concede iacenti. 
En adsum; veniam confessus crimina posco. 

Manibus Hectoreis atrox ignovit Achilles. 
Vltrices Furias matris placavit Orestes. 
Reddidit Alcides Priamo^ quas ceperat^ arces. 15 

Pellaeum iuvenem regum flexere ruinae: 
Darium famulis manibus doluisse peremptum 
Fertur et ingenti solatus fata sepulchro; 
Tradita captivo spatiosior India Poro. 
Conditor liic patriae; sic hostibus ille pepercit; 20 
Hunc virtus tua digna sequi. Quemcumque deorum 
Laesimus^ insultet iugulo pascatque furorem. 

Gratia defluxit^ sequitur fera lis e gestas; 
Desolata domus^ caris spoliamur amicis: 
Hunc tormenta necant^ hic undiq ue truditur, exu l. 25 
Quid superest damnis? quae saeva ^ericula restant ? 



CARMINYM MINORVM CORPVSCVLVM, c. XXI— XXIII. 225 

EmoUit rabiem praedae mortisque facultas. 
Praetereunt subiecta ferae^ torvique leones, 
Quae stravisse calent^ eadem prostrata relinquunt 
Nec nisi bellantis gaudent cervice iuvenci 30 

Nobiliore fame. Secuit nascentia vota 
Livor et ingesto turbavit gaudia luctu: 
lamiam suppliciis fessos bumilesque serenus 
Respice. Quid tanta dignaris m ole eljen tem? 
In brevibus numquam sese probat Aeolus undis^ 35 
Nec capit angustus Boreae certamina coUis: 
Alpes ille quatit^ Rhodopeia culmina lassat. 
Incubuit numquam caelestis flamma salictis 
Nec parvi frutices iram meruere Tonantis: 
Ingentes quercus^ annosas fulminat ornos. 40 

Hoc pro supplicibus ramis^ pro fronde Minervae, 
Hoc carmen pro ture damus. Miserere tuorum. 
Me, precor^ heu^ me redde mihi gravibusque medere 
Vulneribus vitamque iube famamque reverti. 
Quae per te cecidit^ per te fortuna resurgat. 45 

Sanus Achilleis remeavit Telephus herbis, 
Cuius pertulerat vires^ et sensit in uno 
Letalem placidamque manum; medicina per hostem 
Contigit^ et pepulit quos fecerat ipse dolores. 

Quodsi nec precibus fletu nec flecteris uUo^ 50 
Eripe calcatis non prospera cingula Musis^ 
Eripe militiam^ comitem me^pelle sodali. 
Scilicet insignis de paupere vate triumphus. 
Scilicet egregiis ornabere victor opimis. 
Inruat in miseros cognata potentia cives; 55 

Audiat haec commune solum longeque carinis 
Nota Pharos^ flentemque attoUens gurgite vultum 
Nostra gemat Nilus numerosis funera ripis. 

XXIII. (LXXIV.) 
DEPRECATIO IN ALETHIVM QVAESTOREM. 
Sic non Aethiopum campos aestate pererrem 
Nec Scythico brumam sub love nudus agam, 

CiiAVDiANi Opp., ed. Koch. 15 , 



226 CLAVDII CLAVDIANI 

Sic non imbriferam noctem ducentibus Haedis 

lonio credam turgida yela mari^ 
Sic non Tartareo Furiarum yerbere pulsus 5 

Irati relegam carmina grammatici: 
NuUa meos traxit petulans audacia sensus, 

Liberior iusto nec mihi lingua fuit. 
Versiculos^ fateor^ non cauta voce notavi, 

Heu miser! ignorans^ quam grave crimen erat. lo 
Orpheos alii libros impune lacessunt """ 

Nec tua securum te^ Maro^ fama vehit; 
Ipse parens vatum, princeps Heliconis, Homerus 

ludicis excepit tela severa notae. 
Sed non Vergilius^ sed non accusat Homerus: 15 

Neuter enim quaestor^ pauper uterque fait. 
En moveo plausus! en pallidus omnia laudo 

Et clarum repeto terque quaterque ^sophos'! 
Ignoscat placidus tandem flatusque remittat 

Et tuto recitet quod libet ore: placet. 20 

XXIV. (LXXXIII.) 

DE LVCVSTA. Jjdv'" - 

Horret apex capitis; medio fera lumina surgunt 
Vertice; cognatus dorso durescit amictus. 
Armavit natura cutem dumique rubentes 
Cuspidibus parvis multos acuere rubores. 

XXV. (XXX. XXXI.) 

EPITHALAMIVM DICTVM PALLADIO V. C. TKIBVNO 
ET NOTAEIO ET CfiLERINAE. 

PRAEEATIO. 

Carmina per thalamum quamvis festina negare 

Nec volui genero nec potui socero. 
Hic socius^ dux ille mihi nostrique per aulam 

Ordinis hic consors emicat, ille prior. 



CARMmVMMINORVMCORPVSCVLVM, c. XXIII— XXV. 227 

Hunc mihi coniungit studiis communibus aetas; 5 

Hunc mihi praeponit vel senium vel honos. 

Carmen amor generi^ soceri reverentia poscit 
Officio vatis^ militis obsequio. 



Forte Venus blando quaesitum frigore somnum 
Vitibus intexti gremio successerat antri 
Densaque sidereos per gramina fuderat artus 
Adclinis florum cumulo; crispatur opaca 
Pampinus et musto sudantem ventilat uvam. 5 

Ora decet neglecta sopor; fastidit amictum 
Aestus et exuto translucent pectore frondes. 
Idaliae iuxta famulae triplexque vicissim 
Nexa sub ingenti requiescit Gratia quercu. 
Pennati passim pueri quo quemque vocavit 10 

Vmbra iacent; fluitant arcus ramisque propinquis 
Pendentes placido suspirant igne pharetrae. 
Pars vigiles ludunt aut per virgulta vagantes 
Scrutantur nidos avium vel roscida laeti 
Mala legunt donum Veneri flexusque sequuntur 15 
Palmitis et summas pennis librantur in ulmos; 
Defendunt alii lucum Dryadasque procaces 
Spectandi cupidas et rustica numina pellunt 
Silvestresque deos longeque tuentibus antrum 
Flammea lascivis intendunt spicula Faunis: 20 

Cum subito varius vicina clamor ab urbe 
Et fausti iuvenum plausus mixtaeque cboreis 
Auditae per rura lyrae. Celerina per omnes 
Italiae canitur montes omnisque maritum 
Palladium resonabat ager. 

Pervenit ad aures 25 

Vox iucunda deae strepituque excita resedit 
Et reliquum nitido detersit poUice somnum 
Vtque fuit^ turbata comas, intecta papillas^ 

13 vagantes] Heinsius; vagantur. 

15* 



228 CLAVDII CLAVDIANI 

MoUibus exurgit stratis interque suorum 
Agnien et innumeros Hymenaeum quaerit Amores 30 
(Hunc Musa genitum legit Cytherea ducemque 
Praefecit thalamis; nuUum iunxisse cubile 
Hoc sine nec primas fas est attoUere taedas). 
Conspicitur tandem. Platano namque iUe sub alta 
Fusus inaequales cera texebat avenas 35 

MaenaUosque modos et pastoraUa labris 
Murmura temptabat relegens orisque recursu 
Dissimilem tenui variabat harundine ventum. 

Restitit ut vidit Venerem^ digitisque remissis 
Ad terram tacito defluxit fistula flatu. 40 

Dulce micant ocuU; niveas infecerat igni 
Solque pudorque genas; dubiam lanuginis umbram 
Caesaries intonsa tegit. Prior ipsa silentem 
CompeUat: 

^Numquamne^ puer^ dilecta reUnques 
Carmina? maternis numquam satiabere donis 45 

Dedite Musarum studio nimiumque parentis 
Aemule? Quid medio tecum modularis in aestu? 
lamne tibi sordent citharae? iam lustra Lycaei 
Atque pecus cordi redituraque rupibus Echo? 
Huc ades et tantae nobis edissere causas 50 

Laetitiae, cui pompa toro tam clara resultet^ 
Quae nova dotetur virgo: patriamque genusque 
Pande^ quibus terris orti^ quo semine ducti. 
Haud ignarus enim^ nec te conubia faUunt 
VUa; tuo primae Ubrantur foedere noctes.' 55 

lUe refert: "^Equidem dudum te^ diva^ morantem 
Mirabar, quod adhuc tanti secura maneres 
Coniugii. Non parva tibi mandatur origo. 
Fascibus insignes et legum culmine fultae 
Convenere domus et qui lectissimus orbi 60 

Sanguis erat. Rubris quae fluctibus insula latrat^ 
Qui locus Aethiopum^ quae sic impervia famae 
Secessit regio^ quo non rumore secundo 
PaUadii penetravit amor mentisque benigna 



CARM. MINOR. XXY (EPITHALAM. PALLADII). 229 

Temperies doctique sales et grata senectus? 65 

Per cunctos iit ille gradus aulaeque labores 

Emensus tenuit summae fastigia sedis 

Eoum stabili moderatus iure senatum. 

Hic splendor iuyeni. Cunabula prima puellae 

Danuvius yeteresque Tomi. Mavortia matris 70 

Nobilitas spoliis armisque exultat avitis 

Inmensamque trahit Celerini robore lucem, 

Qui quondam Meroen iussus Nilumque tueri^ 

Cum sibi post obitus et Parthica fulmina caro 

Sceptra daret miles rebusque imponere vellet^ 75 

Despexit fremitus et praetulit otia regno; 

Respuit ingestum^ quod vi^ quod poscere ferro 

Posthabita pietate solent. Tum purpura primum 

Inferior virtute fuit meruitque repulsam 

Obvia maiestas. Doluit Fortuna minorem 80 

Se confessa viro. Magnum delata potestas^ 

Maiorem contempta probat. 

Tognomina sumpsit 
Plena ducum genitor. Paulatim vectus ad altum 
Princeps militiae^ qua non inlustrior extat 
Altera^ cunctorum tabulas adsignat honorum^ 85 

Rectorum tractat numeros^ constringit in unum 
Sparsas imperii vires cuneosque recenset 
Dispositos: quae Sarmaticis custodia ripis^ 
Quae saevis obiecta Getis, quae Saxona frenat 
Vel Scottum legio^ quantae cinxere cohortes 90 

Oceanum, quanto pacatur milite Rhenus. 
Casta domus^ sincera fides^ industria soUers. 
Elegit Stilicho; nihil ultra laudibus addi 
ludiciove potest. Tali nubente puella 
Nonne tibi cessare nefas? Duc protinus omnes^ 95 
Duc age. Marcentes cupio quassare coronas 
Et vibrare faces et noctem ducere ludo. 
Haec quoque non vilem iam fistula commodat usum 
Responsura choris.' 

Vix haec Hymenaeus; at illa 



230 CLAVDII CLAVDIANI 

Fontibus abluitur gelidis legemque capillo loo 

Reddit et ornatum formae prelisque solutae 

Mira Dioneae sumit yelamina telae. 

Floribus extruitur currus; iuga fioribus halant; 

Florea purpureas adnectunt frena columbas. 

Vndique concurrunt Yolucres^ quaecumque frementem 

Permulcent Atbesin cantu^ quas Larius audit, 106 

Quas Benacus alit^ quas excipit amne quieto 

Mincius: ereptis obmutuit unda querellis. 

Eridani ripas et raucae stagna Padusae 

Diffugiens nudavit olor. Laetantur Amores iio 

Frenatisque truces avibus per nubila vecti 

Ostentant se quisque deae magnoque tumultu 

Confligunt pronique manus in verbera tendunt 

Atque impune cadunt: lapsus meliore volatu 

Consequitur vincitque suos auriga iugales. 115 

Vt tbalami tetigere fores^ tum vere rubentes 
Desuper invertunt calatbos largosque rosarum 
Imbres et violas plenis sparsere pbaretris 
CoUectas Veneris prato^ quibus ipse pepercit 
Sirius et teneras clementi sidere fovit. 120 

Gemmatis alii per totum balsama tectum 
Effudere cadis^ duro quae saucius ungue 
Niliacus pingui desudat vulnere cortex. 
Adgreditur Cjtberea nurum flentemque pudico 
Detraxit matris gremio. Matura tumescit 125 

Virginitas superatque nives ac lilia candor 
Et patrium flavis testatur crinibus Histrum. 
Tum dextram complexa viri dextramque puellae 
Tradit et his ultro sancit conubia dictis: 

^Vivite concordes et nostrum discite munus. 130 
Oscula mille sonent; livescant brachia nexu; 
Labra ligent animas. Neu tu virtute proterva 
Confidas^ iuvenis; non est terrore domanda, 
Sed precibus placanda tibi. Concede marito 
Tu quoque neu Scythicas infensis unguibus iras 135 
Exercere velis: vinci patiare^ rogamus. 



CARMINVM MINORVM CORPVSCVLVM, c. XXV-XXYI. 231 

Sic uxor, sic mater eris. Quid lumina tinguis^ 
Virgo? crede mihi: quem nunc horrescis^ amabis.' 

Dixit et aligera geminos arcuque manuque 
Praestantes e plebe vocat. Puer ilicet Aethon 140 
Et Pyrois rutilas respersi murice plumas 
Prosiliunt puroque imbutis melle sagittis 
Hic nuptam petit, ille virum. Sonuere reducta 
Cornua; certa notos pariter sulcavit harundo 
Et pariter fixis haeserunt tela meduUis. 145 



XXVI. (XLIX.) 
APONVS. 

Pons, Antenoreae vitam qui porrigis urbi 

Fataque vicinis noxia pellis aquis^ 
Cum tua vel mutis tribuant miracula vocem^ 

Cum tibi plebeius carmina dictet honos 
Et sit nuUa manus^ cuius non poUice ductae 5 

Testentur memores prospera vota notae: 
Nonne reus Musis pariter Nymphisque tenebor^ 

Si tacitus soli praetereare mihi? 
Ludibrium quid enim fas est a vate relinqui 

Hunc qui tot populis pervolat ora locum? 10 

Alto coUe minor^ planis erectior arvis 

Conspicuo clivus moUiter orbe tumet 
Ardentis fecundus aquae; quacumque cavernas 

Perforat^ offenso truditur igne latex. 
Spirat putre solum^ conclusaque subter anhelo 15 

Pumice rimosas perfodit unda vias. 
Vmida flammarum regio Vulcania; terrae 

Vbera sulphureae fervida regna plagae. 
Quis sterilem non credat humum? Fumantia vernant 

Pascua; luxuriat gramine cocta silex 20 



16 perfodit] ego; perforat. 



232 CLAVDH CLAVDIANi 

Et, cum sic rigidae cautes fervore liquescant, 
Contemptis audax ignibus lierba viret. 

Praeterea grandes effosso marmore sulci 

Saucia longinquo limite saxa secant. 
Herculei (sic fama refert) monstratur aratri 25 

Semita^ vel casus vomeris egit opus. 
In medio pelagi late flagrantis imago 

Caerulus inmenso panditur ore lacus 
Ingenti fusus spatio; sed maior in altum 

Intrat et arcanae rupis inane subit: 30 

Densus nube sua tactuque inmitis et haustu, 

Sed vitreis idem lucidus usque vadis. 
Consuluit natura sibi^ ne tota lateret^ 

Admisitque oculos^ quo vetat ire calor: 
Turbidus impulsu venti cum spargitur aer 35 

Grlaucaque fumiferae terga serenat aquae, 
Tunc omnem liquidi vallem mirabere fundi^ 

Tunc veteres hastae^ regia dona^ micant 
(Quas inter^ nigrae tenebris obscurus harenae^ 

Discolor abruptum flumen biatus agit; 40 

Adparent infra latebrae^ quas gurges opacus 

Implet et abstrusos ducit in antra sinus); 
Tunc montis secreta patent^ qui flexus in arcum 

Aequora pendenti margine summa ligat. 

Viva coronatos adstringit scaena vapores, 45 

Et levis exili cortice terra natat 
Calcantumque oneri numquam cessura virorum 

Sustentat trepidum^ fida ruina^ pedem. 
Facta manu credas: sic levis circuit oras 

Ambitus et tenuis perpetuusque riget. 50 

Haerent stagna lacu plenas aequantia ripas 

Praescriptumque timent transiluisse modum; 
Quod superat, fluvius devexa rupe volutus 

Egerit et campi dorsa recurva petit. 
Devebit exceptum nativo spina meatu. 55 

In patulas plumbi labitur inde vias; 



CARMINVM MINORVM CORPVSCVLVM, c. XXVI. 233 

NuUo cum strepitu madidis infecta favillis 

Despumat niveum fistula cana salem. 
Multifidas dispergit opes artemque secutus^ 

Qua iussere manus, mobile torquet iter 60 

Et iunctos rapido pontes subtermeat aestu 

Adflatasque vago temperat igne tholos. 
Acrior interius^ rauci cum murmure saxi^ 

Spumeus eliso pellitur amne vapor. — 
Hinc pigras repetunt fessi sudore lacunas, 65 

Frigora quis longae blanda dedere morae. 

Salve Paeoniae largitor nobilis undae^ 

Dardanii salve gloria magna soli^ 
Publica morborum requies^ commune medentum 

Auxilium^ praesens numen^ inempta salus. 70 

Seu ruptis inferna ruunt incendia ripis 

Et nostro Pblegetlion devius orbe calet^ 
Sulphuris in venas gelidus seu decidit anmis 

Accensusque fluit (quod manifestat odor)^ 
Sive pares flammas undarum lance rependens 75 

Arbiter in foedus mons elementa vocat^ 
Ne cedant superata sibi^ sed legibus aequis 

Alterius vires possit utrumque pati: 
Quidquid erit causae^ quocumque emitteris ortu^ 

Non sine consilio currere certa fides. 80 

Quis casum meritis adscribere talibus audet? 

Quis negat auctores baec statuisse deos? 
Ille pater rerum^ qui saecula dividit astris^ 

Inter prima poli te quoque sacra dedit 
Et fragilem nostri miseratus corporis usum 85 

Telluri medicas fundere iussit aquas, 
Parcarumque colos exoratura severas 

Plumina laxatis emicuere iugis. 

Pelices^ proprium qui te meruere^ coloni, 

Pas quibus est Aponon iuris habere sui. 90 

Non illis terrena lues corrupta nec Austri 
Plamina nec saevo Sirius igne nocet^ 



234 CLAVDII CLAVDIANI 

Sed quamvis Lachesis letali stamine damnet^ 

In te fata sibi prosperiora petunt. 
Quodsi forte malus membris exuberat umor 95 

Languida vel nimio viscera felle rubent^ 
Non venas resprant nec vulnere vubiera sanant 

Pocula nec tristi gramine mixta bibunt: 
Amissum lymphis reparant impune vigorem, 

Pacaturque aegro luxuriante dolor. lOO 

XXVII. (XLIV.) 
PHOENIX. 

Oceani summo circumfluus aequore lucus 
Trans Indos Eurumque viret^ qui primus anhelis 
SoUicitatur equis vicinaque verbera sentit^ 
Vmida roranti resonant cum limina curru, 
Vnde rubet ventura dies longeque coruscis 5 

Nox adflata rotis refugo pallescit amictu: 
Haec fortunatus nimium Titanius ales 
Regna colit solusque plaga defensus iniqua 
Possidet intactas aegris animalibus oras 
Saeva nec humani patitur contagia mundi. lO 

Par volucer superis^ stellas qui vividus aequat 
Durando membrisque terit redeuntibus aevum, 
Non epulis saturare famem^ non fontibus uUis 
Adsuetus prohibere sitim; sed purior iUum 
SoUs fervor aUt ventosaque pabula potat 15 

Tethyos^ innocui carpens alimenta vaporis. 
Arcanum radiant ocuH iubar. Igneus ora 
Cingit honos. Rutilo cognatum vertice sidus 
AttolUt cristatus apex tenebrasque serena 
Luce secat. Tyrio pinguntur crura veneno. 20 

Antevolant Zephyros pinnae^ quas caerulus ambit 
Flore color sparsoque super ditescit in auro. 

Hic neque concepto fetu nec semine surgit, 
Sed pater est prolesque sui nuUoque creante 
Emeritos artus fecunda morte reformat 25 



€ARMmVM MINOR. CORPVSCVLVM, c. XXVI— XXVII. 235 

Et petit alternam totidem per funera vitam. 
Namque ubi mille vias longinqua retorserit aestas, 
Tot ruerint hiemes^ totiens ver cursibus actum, 
Quas tulit autumnus^ dederit cultoribus umbras: 
Tum multis gravior tandem subiungitur annis 30 

Lustrorum numero victus: ceu lassa procellis 
Ardua Caucasio nutat de culmine pinus 
Seram ponderibus pronis tractura ruinam; 
Pars cadit adsiduo flatu^ pars imbre peresa 
Rumpitur^ abripuit partem vitiosa vetustas. 35 

lam breve decrescit lumen languetque senili 
Segnis stella gelu, qualis cum forte tenetur 
Nubibus et dubio vanescit Cynthia cornu. 
lam solitae medios alae transcurrere nimbos 
Vix ima toUuntur humo. Tum conscius aevi 40 

Defancti reducisque parans exordia formae 
Arentes tepidis de coUibus eligit herbas 
Et tumulum texens pretiosa fronde Sabaeum 
Componit^ bustumque sibi partumque futurum. 

Hic sedet et Solem blando clangore salutat 45 
Debilior miscetque preces ac supplice cantu 
Praestatura novas vires incendia poscit. 
Quem procul adductis vidit cum Phoebus habenis, 
Stat subito dictisque pium solatur alunmum: 
^O senium positure rogo falsisque sepulcris 50 

Natales habiture vices^ qui saepe renasci 
Exitio proprioque soles pubescere leto^ 
Accipe principium rursus corpusque coactum 
Desere. Mutata melior procede figura.' 

Haec fatus propere flavis e crinibus unum 55 

Concussa cervice iacit missoque volentem 
Yitali fulgore ferit. lam sponte crematur 
Vt redeat gaudetque mori festinus in ortum. 
Fervet odoratus telis caelestibus agger 
Consumitque senem. Nitidos stupefacta iuvencos 60 
Luna premit pigrosque polus non concitat axes 
Parturiente rogo: curis Natura laborat, 



236 CLAVDII CLAVDIANI 

Aetemam ne perdat avem^ flammasque fideles 
Admonet^ ut rerum decus inmortale remittant. 

Continuo dispersa vigor per membra volutus 65 
Aestuat et venas recidivus sanguis inundat. 
Victuri cineres nuUo cogente moveri 
Incipiunt plumaque rudem vestire favillam. 
Qui fuerat genitor^ natus nunc prosilit idem 
Succeditque novus: geminae confinia vitae 70 

Exiguo medius discrimine separat ignis. 

Protinus ad Nilum manes sacrare paternos 
Auctoremque globum Phariae telluris ad oras 
Ferre iuvat. Velox alienum pergit in orbem 
Portans gramineo clausum velamine funus. 75 

Innumerae comitantur aves stipatque volantem 
AKtuum suspensa cobors. Exercitus ingens 
Obnubit vario late convexa meatu. 
Nec quisquam tantis e milibus obvius audet 
Ire duci, sed regis iter fragrantis adorant. 80 

Non ferus accipiter^ non armiger ipse Tonantis 
Bella movet: commune facit reverentia foedus. 
TaKs barbaricas flavo de Tigride turmas 
Ductor Parthus agit: gemmis et divite cultu 
Luxurians sertis apicem regaKbus ornat; 85 

Auro frenat equum^ perfusam murice vestem 
Assyria signatur acu tumidusque regendo 
Celsa per famulas acies dicione superbit. 

Clara per Aegyptum placidis notissima sacris 
Vrbs Titana coKt^ centumque adcKne columnis 90 

Inveliitur templum Thebano monte revulsis. 
IlKc, ut perbibent^ patriam de more reponit 
Congeriem vultumque dei veneratus erilem 
lam flammae commendat onus^ iam destinat aris 
Semina reUiquiasque sui: mirata relucent 95 

Limina; divino spirant altaria fumo^ 
Et Pelusiacas productus ad usque paludes 
Indus odor penetrat nares completque salubri 
Tempestate viros et nectare dulcior aura 



CARMINVM MINOR. CORPVSCVLVM, c. XXVII-XXVIII. 237 

Ostia nigrantis Nili septena yaporat. 100 

felix heresque tui! Quo solvimur omnes^ 
Hoc tibi suppeditat yires; praebetur origo 
Per cinerem, moritur te non pereunte senectus. 
Vidisti quodcumque fait; te saecula teste 
Cuncta reyolvuntur-, nosti quo tempore pontus 105 
Fuderit elatas scopulis stagnantibus undas^ 
Quis Pbaethonteis erroribus arserit annus^ 
Et clades te nuUa rapit solusque superstes 
Edomita tellure manes: non stamina Parcae 
In te dira legunt nec ius babuere nocendi. 110 

XXVIII. (XLVII.) 
NILYS. 

Felix, qui Pharias proscindit vomere terras: 
Nubila non sperat tenebris condentia caelum 
Nec graviter flantes pluviali frigore Cauros 
Invocat aut arcum variata luce rubentem. 

Aegyptus sine nube ferax imbresque serenos 5 
Sola tenet; secura poli^ non indiga venti 
Gaudet aquis^ quas ipsa vehit^ Niloque redundat: 
Qui rapido tractu mediis elatus ab Austris^ 
Flammiferae patiens zonae cancrique calentis^ 
Fluctibus ignotis nostrum procurrit in orbem lO 

Secreto de fonte cadens^ qui semper inani 
Quaerendus ratione latet^ nec contigit uUi 
Hoc vidisse caput: fertur sine teste creatus 
Flumina profundens alieni conscia caeli. 
Inde vago lapsu Libyam dispersus in omnem 15 

Aethiopum per mille ruit nigrantia regna 
Et loca continuo solis damnata vapore 
Inrorat populisque salus sitientibus errat 
Per Meroen Blemyasque feros atramque Syenem. ' 
Hunc bibit infrenis Garamas domitorque ferarum 20 
Gyrraeus^ qui vasta colit sub rupibus antra^ 
Qui ramos ebeni^ dentes qui vellit eburnos^ 



238 CLAVDII CLAVDIANI 

Et gens compositis crinem yelata sagittis. 

Nec vero similes causas crescentibus undis 
Aut tempus meruit. Grlacie non ille soluta 25 

Nec circumfuso scopulis exuberat imbre. 
Nam cum tristis biems alias produxerit undas, 
Tunc Nilum retinent ripae; cum languida cessant 
Flumina^ tunc Nilus mutato iure tumescit. 
Quippe quod ex omni fluvio spoliaverit aestas^ 30 

Hoc Nilo natura refert^ totumque per orbem 
CoUectae partes unum revocantur in amnem; 
Quoque die Titana canis flagrantior armat 
Et rapit umores madidos venasque calore 
Compescit radiisque potentibus aestuat axis, 35 

Nilo bruma venit^ contraria tempora mundo: 
Defectis solitum referens cultoribus aequor 
Effluit Aegaeo stagnantior^ acrior alto 
lonio seseque patentibus explicat arvis: 
Fluctuat omnis ager; remis sonuere novales; 40 

Saepius, aestivo iaceat cum forte sopore, 
Cernit cum stabulis armenta natantia pastor. 

XXIX. (XLVIII.) 

MAGNES. 

Quisquis soUicita mundum ratione secutus 
Semina rimatur rerum^ quo luna laborat 
Defectu^ quae causa iubet pallescere solem^ 
Vnde rubescentes ferali crine cometae^ 
Vnde fluant venti^ trepidae quis viscera terrae 5 

Concutiat motus, quis fulgura ducat hiatus^ 
Vnde tonent nubes^ quo lumine floreat arcus: 
Hoc mibi quaerenti^ si quid deprendere veri 
Mens valet^ expediat. 

Lapis est cognomine magnes 
Decolor obscurus vilis. Non ille repexam 10 

Caesariem regum^ non candida virginis ornat 
CoUa nec insigni splendet per cingula morsu; 



CARMINVM MINOR. CORPVSCVLVM, c. XXVIII— XXIX. 239 

Sed nova si nigri videas miracula saxi, 

Tunc pulchros superat cultus et quidquid Eois 

Indus litoribus Rubra scrutatur in alga. 15 

Nam ferro meruit vitam ferrique rigore 

Vescitur; hoc dulces epulas, hoc pabula novit; 

Hinc proprias renovat vires; hinc fusa per artus 

Aspera secretum servant alimenta vigorem; 

Hoc absente perit: tristi morientia torpent 20 

Membra fame^ venasque sitis consumit apertas. 

Mavors^ sanguinea qui cuspide verberat urbes^ 
Et Venus^ humanas quae laxat in otia curas^ 
Aurati delubra tenent communia templi. 
Effigies non una deis: sed ferrea Martis 25 

Forma nitet, Venerem magnetica gemma figurat. 
IUis conubium celebrat de more sacerdos. 
Ducit flamma choros; festa frondentia myrto 
Limina cinguntur^ roseisque cubilia surgunt 
Floribus, et thalamum dotalis purpura velat. 30 

Hic mirum consurgit opus: Cytherea maritum 
Sponte rapit caelique toros imitata priores 
Pectora lascivo flatu Mavortia nectit 
Et tantum suspendit onus galeaeque lacertos 
Implicat et vivis totum complexibus ambit. 35 

lUe lacessitus longo spiraminis actu 
Arcanis trahitur gemma de coniuge nodis. 
Pronuba fit Natura deis ferrumque maritat 
Aura tenax: subitis sociantur numina furtis. 

Quis calor infudit geminis alterna metallis 40 

Foedera? quae duras iungit concordia mentes? 
Flagrat anhela silex et amicam saucia sentit 
Materiem placidosque chalybs cognoscit amores. 
Sic Venus horrificum belli compescere regem 
Et vultum moUire solet^ cum sanguine praeceps 45 
Aestuat et strictis mucronibus asperat iras. 
Sola feris occurrit equis solvitque tumorem 
Pectoris et blando praecordia temperat igni. 
Pax animo tranquilla datur^ pugnasque calentes 



240 CLAYDII CLAVDIANI 

Deserit et rutilas declinat in oscula cristas. 50 

Quae tibi^ saeve puer^ non est permissa potestas? 
Tu magnum superas fulmen caeloque relicto 
Fluctibus in mediis cogis mugire Tonantem. 
lam gelidas rupes yivoque carentia sensu 
Membra feris^ iam saxa tuis obnoxia telis^ 55 

Et lapides suus ardor agit^ ferrumque tenetur 
Inlecebris; rigido regnant in marmore flammae. 

XXX. (XXIX) 
LAVS SERENAE. 

Dic^ mea Calliope^ tanto cur tempore differs 
Pierio meritam serto redimire Serenam? 
Vile putas donum^ solitam consurgere gemmis 
Et Rubro radiare mari si floribus ornes 
Reginae regina comam? sed floribus illis^ 5 

Quos neque frigoribus Boreas nec Sirius urit 
Aestibus, aeterno sed veris lionore rubentes 
Fons Aganippea Permessius educat unda: 
Vnde piae pascuntur apes et prata legentes 
Transmittunt saeclis Heliconia mella futuris. 10 

Dignius an vates alios exercuit unum 
Femineae virtutis opus? Quod sponte redempto 
Casta maritali successit Thessala fato 
Inque suos migrare virum non abnuit annos, 
Hoc Grai memorant. Latiis movet ora Camenis 15 
Praescia fatorum Tanaquil rediensque per undas 
Cloelia Thybrinas et eodem flumine ducens 
Claudia virgineo cunctantem crine Cybeben. 
Anne aliud toto molitur carminis actu 
Maeonii mens alta senis? Quod stagna Cbarybdis 20 
Armavit^ quod Scylla canes, quod pocula Circe^ 
Antiphatae vitata fames surdoque carina 
Remige Sirenum cantus transvecta tenaces, 
Lumine fraudatus Cyclops, contempta Calypso: 
Penelopae decus est atque uni tanta paratur 25 



CARMINVM MINOK CORPVSCVLVM, c. XXIX-XXX. 241 

Scaena pudicitiae. Terrae pelagique labores 
Et saevi totidem bellis quot fluctibus amii 
Coniugii docuere fidem. Sit Claudia felix 
Teste dea castosque probet sub numine mor^s 
Absolvens puppisque moras crimenque pudoris: 30 
Penelope trahat arte procos fallatque furentes 
Stamina nocturnae relegens Laertia telae: 
Non tamen audebunt titulis certare Serenae. 

Quodsi nobilitas cunctis exordia pandit 
Laudibus atque omnes redeunt in semina causae, 35 
Quis venerabilior sanguis^ quae maior origo 
Quam regalis erit? non lioc privata dedere 
Limina nec tantum poterat contingere nomen 
Angustis laribu.s; patruo te principe celsam 
Bellipotens inlustrat avus^ qui signa Britanno 40 

Intulit Oceano Gaetulaque reppulit arma. 
Claram Scipiadum taceat Cornelia gentem 
Seque minus iactet Libycis dotata trophaeis; 
Cardine tu gemino laurus praetendis avitas: 
Inde Caledoniis ^ Australibus inde parentum 45 

Cingeris exuviis. Necdum moderamina mundi 
Sumpserat illa domus^ cum te Lucina beatis 
Adderet astrorum radiis^ o maxima rerum 
Gloria: post genitam didicit regnare Serenam. 

Quid dignum memorare tuis, Hispania, terris 50 
Vox humana valet? Primo lavat aequore solem 
India: tu fessos exacta luce iugales 
Proluis inque tuo respirant sidera fluctu. 
Dives equis^ frugum facilis^ pretiosa metallis; 
Principibus fecunda piis: tibi saecula debent 55 

Traianum; series bis fontibus Aelia fluxit. 
Hinc senior^ pater^ hinc iuvenum diademata fratrum. 
Namque aliae gentes^ quas foedere Roma recepit 
Aut armis domuit^ varios aptantur in usus 
Imperii; Phariae segetes et Punica messis 60 

Castrorum devota cibo; dat Gallia robur 
Militis; Illyricis sudant equitatibus alae: 

Clavdiani Opp., ed. Koch. 16 



242 CLAVDII CLAVDIAl^I 

Sola novum Latiis vectigal Hiberia rebus 
Contulit Augustos. Fruges^ aeraria^ miles 
Vndique conveniunt totoque ex orbe leguntur: 65 

Haec generat qui cuncta regant. Nec laude virorum 
Censeri contenta fuit^ nisi matribus aeque 
Vinceret et gemino certatim splendida sexu 
Flaccillam Mariamque daret pulchramque Serenam. 

Te nascente ferunt per pinguia culta tumentem 70 
Divitiis undasse Tagum; Callaecia risit 
Floribus et roseis formosus Turia ripis v^M^t. 
Vellere purpureo passim mutavit ovile. 
Cantaber Oceanus vicino litore gemmas 
Expuit; eflfossis nec pallidus Astur oberrat 76 

Montibus: oblatum sacris natalibus aurum 
Vulgo vena vomit^ Pyrenaeisque sub antris 
Ignea flumineae legere ceraunia Nympbae; 
Quaeque relabentes undas aestumque secutae 
In refluos venere palam Nereides amnes 80 

Confessae plausu dominam cecinere futuris 
Auspicium thalamis. Alio tum parvus in axe 
Crescebat Stilictio votique ignarus agebat, 
Debita cui longe coniunx^ penitusque remoto 
Orbe parabatur tanti concordia fati. 85 

Nec tua mortalis meruit cunabula nutrix. 
Vbera prima dabant gremio redolente Napaeae 
Ternaque te nudis innectens Gratia membris 
Adflavit docuitque loqui. Quacumque per herbam 
Reptares^ fulgere rosae^ candentia nasci 90 

Lilia; si placido cessissent lumina somno^ 
Purpura surgebat violae^ factura cubile 
Gramineum, vernatque tori regalis imago. 
Omina non audet genetrix tam magna fateri 
Successusque suos arcani conscia voti 95 

Spe trepidante tegit. 

Gestabat Honorius arto 

72 Turia] Stoeckems; Duria. 90 fulgere] BurmannuSy 

fluxere. 



CARM. MIN. XXX (LAVS SERENAE). 243 

Te pater aniplexu. Quotiens ad limina princeps 

Theodosius privatus adhuc fraterna yeniret^ 

Oscula libabat teque ad sua tecta ferebat 

Laetior; in matrem teneris conversa querellis: lOO 

^Quid me de propriis auferre penatibus?^ inquis: 

^lmperat hic semper!^ Praesagia iuserat error 

Et dedit augurium regnis infantia linguae. 

Defuncto genitore tuo sublimis adoptat 

Te patruus magnique animo solacia luctus 105 

Restituens propius quam si genuisset amavit 

Defuncti fratris subolem; nec carior olim 

Mutua Ledaeos devinxit cura Lacones: 

Addidit et proprio germana vocabula nato 

Quaque datur fratris speciem sibi reddit adempti. 110 

Denique cum rerum summas electus habenas 

Susciperet^ non ante suis intendit amorem 

Pignoribus quam te pariter fidamque sororem 

Litus ad Eoum terris acciret Hiberis. 

Deseritur iam ripa Tagi Zepbyrique relictis 115 

Sedibus Aurorae famulas properatur ad urbes. 

Incedunt geminae proles fraterna puellae: / 
Inde Serena minor^ prior hinc Thermantia natu,^ 
Expertes thalami^ quarum Cythereia necdum 
Sub iuga cervices niveas Hymenaeus adegit. 120 

Vtraque luminibus timidum micat^ utraque pulchro 
Excitat ore faces, Qualis Latonia virgo 
Et solo love nata soror cum forte revisunt 
Aequorei sortem patrui (spumantia cedunt 
Aequora castarum gressus venerata dearum; 125 

Non ludit Galatea procax^ non improbus audet 
Tangere Cymothoen Triton totoque severos 
Indicit mores pelago pudor ipsaque Proteus • 
Arcet ab amplexu turpi Neptunia monstra): 
Tales sceptriferi visurae tecta parentis 130 

Limen Honoriades penetrant regale sorores. 
Ambas ille quidem patrio complexus amore^ 
Sed merito pietas in te proclivior ibat; 

16* 



244 CLAVDII CLAVDIANI 

.^/\i- Et quotiens^ rerum moles ut publica cogit^ 
tVt Tristior aut ira tumidus flagrante redibat^ 135 

Cum patrem nati fugerent atque ipsa timeret 
Commotum Flaccilla virum^ tu sola frementem 
Frangere^ tu blando poteras sermone mederi; 
Adloquiis haerere tuis^ secreta fateri. 
Prisca puellares reverentia transilit annos. 140 

Non talem Triviae confert laudator Homerus 
Alcinoo genitam^ quae dum per litora vestes 
Explicat et famulas exercet laeta clioreis^ 
Auratam iaculata pilam post naufraga somni 
Otia progressum foliis expavit Vlixen. 145 

<t>^ Pierius labor et veterum tibi carmina vatum 
\...,y% Ludus erat: quos Smyrna dedit^ quos Mantua libros 
,^v.v ''"pgy.(3^j.j.Q22s damnas Helenam nec parcis Elissae. 
Nobiliora tenent animos exempla pudicos: 
Laodamia sequens remeantem rursus ad umbras 150 
Phylaciden et prona ruens Capaneia coniunx 
Communes ardente viro mixtura favillas 
Et gravis incumbens casto Lucretia ferro^ 
Vubiere quae proprio facinus testata tyranni 
Armavit patriae iustos in bella dolores 155 

Exule Tarquinio memorandaque concidit uno 
Vlta pudicitiam libertatemque cruore. 
Talia facta libens non tu virtute minore, 
Sed fato meliore legis. 

lam nubilis aetas 
Principe soUicito votis erexerat aulam 160 

Incertis, quem tanta tori fortuna maneret. 
Antiquos loquitur Musarum pagina reges^ 
Quod dura sub lege procos certare iuberent^ 
Empturos tbalamum dubii discrimine leti, 
Et sua crudeles gauderent pignora mortis ^ 165 

Ambitione peti. Curru Pisaea marino 
Fugit' praeda Pelops; nam perfidus obice regis 

139 faterij Birtius; fideli. 



CARM. MIN. XXX (LAVS SERENAE). 245 

Prodidit Oenomai deceptus Myrtilus axem. 

Hippomenes trepidus cursu ferroque secutam 

Aurato yolucrem flexit Sclioeneida pomo. 170 

Herculeas vidit Pluyio luctante palaestras 

Moenibus ex altis Calydon pretiumque labori 

Deianira fuit^ cum pectore victor anhelo 

Alcides fremeret retroque Aclieloius iret 

Decolor: attonitae stringebant vulnera Nympbae; 175 

Saucia truncato pallebant flumina cornu. 

Te non Hesperidum pomis^ non anme subacto, 

Non socerum fallente rota^ sed iudice dignus 

Augusto variis Stiliclio spectatus_ia..^xinis 

Accipit et regni dotes virtute paravit. 180 

Saepe duces meritis bello tribuere coronas: 

Hunc cingit muralis bonos; bunc civica quercus 

Nexuit; liunc domitis ambit rostrata carinis. 

SoluSj militiae mira mercede^ iugalem 

Promeruit Stiliclio socero referente coronam. 185 

Agnovit patrui similem Tbermantia cHram; 
Nupsit et illa duci; sed longe fata sororis 
Inferiora tuis. Alio tibi numine taedas 
Accendit Romana Salus magnisque coronis 
Coniugium fit causa tuum. Dilectus equorum^ 190 
Quos Phrygiae matres Argaeaque gramina pastae 
Semine Cappadocum sacris praesaepibus edunt, 
Primus bonor. Gemino mox inde e germine duxit 
Agmina commissosque labor sic gessit honores^ 
Vt semper merito princeps cum magna dedisset^ 195 
Deberet maiora tamen. Si bellica nubes 
Ingrueret, quamvis annis et iure minori 
Cedere grandaevos equitum peditumque magistros 
Adspiceres totumque palam permittere Martem^ 
Nec gradus aetatisque pudor senioribus obstat^ 200 
Ne iuveni parere velint. Ceu flamine moUi 
Tranquillisque fretis clavum sibi quisque regendum 
Vindicat; incumbat si turbidus Auster et unda 
Pulset utrumque latus^ posito certamine nautae 



246 CLAVDII CLAVDIANI 

Contenti meliore mann seseque ratemque 205* 

Unius imperiis tradunt^ artemque pavore 205^ 

Confessae finem studiis fecere procellae: 

Haud aliter Stilicho^ fremuit cum Thracia belli 

Tempestas / cunctis pariter cedentibus unus 

Eligitur ductor; suffragia quippe peregit 

lud^x vera timor; victus ratione salutis 210 

Ambitus et pulsus iacuit formidine livor. 

Quis tibi tunc per membra tremor quantaeque 

cadebant 
Vbertim lacrimae, cum sa^a vocantibus arma 
lam lituis madido respectans lumine vultus 
Optares reducem galeaeque inserta minaci 215 

Oscula cristati raperes festina mariti! 
Gaudia quae rursus^ cum post victricia tandem 
Classica sidereas ferratum pectus in ulnas 
Exciperes, castae tuto per dulcia noctis 
Otia pugnarum seriem narrare iuberes! 220 

Non illo nitidos umquam bellante capillos 
Comere, non solitos gemmarum sumere cultus: 
Numinibus votisque vacas et supplice crine 
Verris humum: teritur neglectae gratia formae 
Cum proprio reditura viro. 

Nec deside cura 225 

Segnis marcet amor: laudem prudentia belli 
Feminea pro parte subit. Dum gentibus ille 
Confligit^ vigili tu prospicis omnia sensu^ 
Ne quid in absentem virtutibus obvia semper 
Audeat invidiae rabies neu fervor iniquus^ 230 

Ne qua procul positis furto subsederit armis 
Calliditas nocitura domi. Tu sedula quondam 
Rufino meditante nefas^ cum quaereret artes 
In ducis exitium coniuratosque foveret 
Contra pila Getas^ motus rimata latentes 235 

Mandatis tremebunda virum scriptisque monebas. 

205* ratemque] Livineius; patremque. 214 lumme vultus] 
scripsi; lumina vultu. 



CARMiNVM MINOR. CORPVSCVLVM, c. XXX-XXXI. 247 

XXXI. (XL.) 
EPISTVLA AD SERENAM. 

Orphea cum primae sociarent numina taedae 

B/uraque compleret Thracia festus Hymen^, 
Certavere ferae picturat^eque yolucres, 

Dona suo vati quae potiora darent^ 
Quippe antri memores^ cautes ubi saepe sonorae S 

Praebuerant dulci mira theatra lyrae. 
Caucasio crystalla ferunt de vertice lynces, 

Grypes Hyperborei pondera fulva soli. 
Furatae Veneris prato per inane columbae 

Florea conexis serta tulere rosis^ 10 

Fractaque nobilium ramis electra sororum 

Cycnus oloriferi vexit ab anme Padi, 
Et Nilo Pygmaea grues post bella remenso 

Ore legunt Rubri germina cara maris. 
Venit et extremo Pboenix longaevus ab Euro 15 

Adportans unco cinnama rara pede. 
Nulla avium pecudumque fuit^ quae ferre negaret 

Vectigal meritae conubiale lyrae. 

Tunc opibus totoque Heliconis sedula regno 

Ornabat propriam Calliopea nurum. 20 

Ipsam praeterea dominam stellantis Olympi 

Ad nati thalamos ausa rogare parens. 
Nec sprevit regina deum vel matris honore 

Vel iusto vatis ducta favore pii, 
Qui sibi carminibus totiens lustraverat aras 25 

lunonis blanda numina voce canens 
Proeliaque altisoni referens Phlegraea mariti, 

Titanum fractas Enceladique minas. 
Ilicet adventu noctem dignata iugalem 

Addidit augendis munera sacra toris^ 30 

Munera mortales non admittentia cultus^ 

Munera^ quae solos fas habuisse deos. 



248 CLAVDII CLAVDIANI 

Sed quod Ttireicio luno placabilis Orpliei^ 

Hoc poteris votis esse^ Serena, meis. 
IUius expectent famulantia sidera nutum; 35 

Sub pedibus regitur terra fretumque tuis. 
Non egOj cum peterem^ soUenmi more procorum 

Promisi gregibus pascua plena meis 
Nec^ quod mille mibi lateant sub palmite coUes 

Fluctuet et glauca pinguis oliva coma^ 40 

Nec^ quod nostra Ceres numerosa falce laboret 

Aurataeque ferant culmina celsa trabes. 
Suffecit mandasse deam: tua littera nobis 

Et pecus et segetes et domus ampla fuit. 
Inflexit soceros et maiestate petendi 45 

Texit pauperiem nominis umbra tui. 
Quid non perficeret scribentis voce Serenae 

Vel genius regni vel pietatis amor? 

Atque utinam sub luce tui contingeret oris 

Coniugis et castris et solio generi 50 

Optatum celebrare diem! me iungeret auspex 

Purpura, me sancto cingeret aula choro! 
Et mibi quam scriptis desponderat ante puellam^ 

Coniugiis eadem pronuba dextra daret! 
Nunc medium quoniam votis maioribus aequor 55 

Invidet et Libycae dissidet ora plagae^ 
Saltem absens^ regina, fave reditusque secundos 

Adnue sidereo laeta supercilio. 
Terrarum tu pande vias^ tu mitibus Euris 

Aequora pacari prosperiora iube^ 60 

Vt tibi Pierides doctumque fluens Aganippe 

Debita servato vota cliente canant. 

XXXII. (XCV.) 
DE SALVATORE. 

Cbriste potens rerum^ redeuntis conditor aevi^ 
Vox summi sensusque dei, quem fudit ab alta 



CARMIN. MINOE. COEPVSCYLYM, c. XXXI-XXXIY. 249 

Mente pater tantique dedit consortia regni^ 

Impia tu nostrae domuisti crimina vitae 

Passus corporea numen vestire figura 5 

Adfarique palam populos hominemque fateri. 

[Quem verbo infusum Mariae mox numine viso] 

Virginei tumuere sinus^ innuptaque mater 

Arcano stupuit compleri viscera partu 

Auctorem paritura suum: mortalia corda 10 

Artificem texere poli^ mundique repertor 

Pars fuit humani generis^ latuitque sub uno 

Pectore, qui totum late complectitur orbem, 

Et qui non spatiis terrae, non aequoris unda 

Nec capitur caelo^ parvos confluxit in artus. 15 

Quin et supplicii nomen nexusque subisti^ 

Vt nos subriperes leto mortemque fugares 

Morte tua, mox aetberias evectus in auras 

Purgata repetens laetum tellure parentem. 

Augustum foveas^ festis ut saepe diebus 20 

Annua sinceri celebret ieiunia sacri. 

XXXIII-XXXIX. 
DE CEYSTALLO CYI AQYA INERAT. 

XXXIII. (LVI.) 

Possedit glacies naturae signa prioris 
Et fit parte lapis^ frigora parte negat. 

SoUers lusit hiems, imperfectoque rigore 
Nobilior vivis gemma tumescit aquis. 

XXXIY. (LYII.) 

Lympbae^ quae tegitis cognato carcere lymplias^ 
Et, quae nunc estis quaeque fuistis^ aquae^ 

Quod vos ingenium iunxit? qua frigoris arte 
Torpuit et maduit prodigiosa silex? 

XXXII, 5 numen] scripsi; mundum. 



250 CLAVDII CLAVDIANI 

Quis tepor inclusus securas vindicat undas? 5 

Interior glacies quo liquefacta Noto? 
Gemma quibus causis arcano mobilis aestu 

Vel concreta fuit vel resoluta gelu? 

XXXV. (LVIII.) 

Solibus indomitum glacies Alpina rigorem 

Sumebat nimio iam pretiosa gelu 
Nec potuit toto mentiri corpore gemmam, 

Sed medio mansit proditor orbe latex. 
Auctus honor; liquidi crescunt miracula saxi^ 5 

Et conservatae plus meruistis aquae. 

XXXVL (LIX.) 

Adspice porrectam splendenti fragmine venam, 

Qua trabitur limes lucidiore gelu. 
Hic nuUum Borean nec brumam sentit opacus 

Vmor^ sed varias itque reditque vias. 
Non illum constrinxit hiems^ non Sirius auxit, 5 

Aetatis spatium non tenuavit edax. 

XXX VIL (LX.) 

Clauditur inmunis convexo tegmine rivus, 

Duratisque vagus fons operitur aquis. 
Nonne vides, propriis ut spumet gemma lacunis 

Et refluos ducant pocula viva sinus 
Vdaque pingatur radiis obstantibus Iris^ 5 

Secretas hiemes soUicitante die? 
Mira silex mirusque latex. Et flumina vincit 

Et lapides merito, quod fluit et lapis est. 

XXXVIIL (LXI.) 

Dam crystalla puer contingere lubrica gaudet 
Et gelidum tenero poUice versat onus^ 

XXXIV 7 causis] idem; claustris. XXXVI 5 auxit] 

idem ; axis, ardens. 



CARM[NVM MINOR. CORPVSCVLVM, c. XXXV— XL. 251 

Vidit perspicuo deprensas marmore lymphas, 
Dura quibus solis parcere novit hiems^ 

Et siccum relegens labris sitientibus orbem 5 

Inrita quaesitis oscula fixit aquis. 

XXXIX. (LXIL) 

Marmoreum ne sperne globum: spectacula transit 

Regia nec Rubro vilior iste mari. 
Informis glacies^ saxum rude^ nuUa figurae 

Gratia: sed raras inter habetur opes. 

XL. (XLT.) 
EPISTVLA AD OLYBRIVM. 

Quid rear, adfatus quod non mihi dirigis uUos 

Nec redit alterno pollice ducta salus? 
Scribendine labor? Sed quae tam prona facultas^ 

Carmina seu fundis seu Cicerone tonas? 
Cedere divitiis animi fortuna fatetur 5 

Et tantas oris copia vincit opes. 

An rarus qui scripta ferat? Quin tempore nuUo 

Cessant Flaminiae pulverulenta viae. 
Cum fluat ingenium^ cum sit qui dicta reportet^ 

Quae, nisi contemnor^ causa relicta tibi? 10 

Despicis ergo tuum, si fas est credere^ vatem 

Perfidus^ et spatio debilitatur amor. 

Excidimusne tibi? Lucem iam condet Hydaspes^ 

Et TartesiacOj Sol, oriere vado, 
Candescet Geticis Meroe conversa pruinis 15 

Claraque se vetito proluet Vrsa mari^ 
Et^ si iam nostros fastidit Olybrius ignes, 

Constat Oresteam nil valuisse fidem. 

Quin age rumpe moras solaturusque sodalem 

Absens eloquio fertiliore doce, 20 



252 CLAVDJI CLA\'DIANI 

Crebraque facundo festinet littera cursu 
Libris atque animis insinuanda meis. 

Dignatus tenui Caesar scripsisse Maroni, 
Nec tibi dedecori Musa futura. Vale. 



[XLL (.XLII.) 
AD PROBIEVM. 

Quem^ precor, inter nos babitura silentia finem? 

Quando dabit caras littera grata vices? 
Me timidum yel te potius dixisse superbum 

Convenit: alterius crimen utrumque tenet. 
Transfluxere dies et^ dum scripsisse priorem 5 

Paenitet^ aeternas itur in usque moras. 
Sed quid agam? Coepisse vetat reverentia vestri; 

Hinc amor bortatur scribere. Vincat amor. 
Tors iuvat audentes' prisci sententia vatis. 

Hac duce non dubitem te reticente loqui; 10 

Audax aut si quid penitus peccasse videbor^ 

Arguar^ ingrati non subiturus onus. 
Romanos bibimus primum te consule fontes 

Et Latiae accessit Graia Thalia togae, 
Incipiensque tuis a fascibus omina cepi 15 

Fataque debebo posteriora tibi. 
Ergo lacessitus tandem rescribe roganti 

Et patria florens sorte, Probine^ vale. 

XLII. (LIII.) 
DE APEO ET LEONE. 

Torvus aper fulvusque leo coiere superbis 

Viribus^ bic saeta saevior^ ille iuba; 
Hunc Mars^ hunc laudat Cybele. Dominatur uterque 

Montibus; Herculeus sudor uterque fuit. 



CARMINVM MINORVM COHPVSCVLVM, c. XLI-XLV. 253 

XLIIL (LXXV.) 
IN CVRETIVM. 

Fallaces vitreo stellas componere mundo 

Et yaga Satnrni sidera saepe queri 
Venturumque lovem paucis promittere nummis 

Cureti genitor noverat Vranius. 
In prolem dilata ruunt periuria patris 5 

Et poenam merito filius ore luit. 
Nam spurcos avidae lambit meretricis hiatus 

Consumens luxu flagitiisque domum 
Et, quas fallacis coUegit lingua parentis^ 

Has eadem nati lingua refundit opes. 10 

XLIV. (LXXVI.) 
m EVNDEM CVRETIVM. 

Si tua^ Cureti^ penitus cognoscere quaeris 

Sidera^ patre tuo certius ipse loquar. 
Quod furis^ adversi dedit inclementia Martis; 

Quod procul a Musis^ debilis Arcas erat; n-^/^^^-^^y 
Quod turpem pateris iam cano podice morbum^ 5 

Femineis signis Luna Venusque fuit; 
Attrivit Saturnus opes. Hoc prorsus in uno 

Haereo: quae cunnum lambere causa facit? 

XLV. (LV.) 
DE CONCHA. 

Transferat liuc liquidos fontes Heliconia Nais 

Et patulo conchae divitis orbe fluat. 
Namque latex doctae qui laverit ora Serenae, 

Vltra Pegaseas numen habebit aquas. 



254 CLAVDII CLAVDIANI 

XLVI. (LXXII.) 
DE CHLAMYDE ET FEENIS. 

Non semper clipei metuendum gentibus orbem 
Dilecto studiosa parens fabricabat Achilli^ 
Lemnia nec semper supplex ardentis adibat 
Antra dei nato galeam factura comantem, 
Sed placidos etiam cinctus et mitia pacis 5 

Ornamenta dabat^ bello quibus ille peracto 
Conspicuus reges inter fulgeret Acbivos. 
Ipsa manu chlamydes ostro texebat et auro, 
Prenaque^ quae volucrem Xantbum Baliumque decerent, 
Aequore quaesitis onerabat sedula gemmis. lO 

At tibi diversis, princeps altissime^ certant 
Obsequiis soceri. Stiliclio Mavortia confert 
Munera: barbaricas strages Rbenique triumphos. 
Reginae contenta modum servare Serena 
In tua soUicitas urget velamina telas. 15 

XLVII. (LXXIII.) 
DE EQVO DONO DATO. 

felix sonipes^ tanti cui frena mereri 
Numinis et sacris licuit servire lupatis^ 
Seu tua per campos vento iuba lusit Hiberos^ 
Seu te Cappadocum gelida sub valle natantem 
Argaeae lavere nives^ seu laeta solebas 5 

Thessaliae rapido perstringere pascua cursu: 
Accipe regales cultus et crine superbus 
Erecto virides spumis perfunde smaragdos. 
Luxurient tumido gemmata monilia coUo^ 
NobiHs auratos iam purpura vestiat armos, 10 

Et medium te zona Kget variata colorum 
Floribus et castae manibus sudata Serenae, 
Persarum gentile decus. Sic quippe laborat 
Maternis stadiis nec dedignatur equestres 
MoUri phaleras genero latura decorem. 15 



CARMINVM MINOP-VM CORPVSCVLVM, c. XLVI— XLIX. 255 

XLVIIT. (LXX.) 

DE ZONA EQYI REGII MISSA HONOEIO AVGVSTO 

A SERENA. 

Accipe parva tuae^ princeps venerande^ sororis 

Munera^ quae manibus texuit ipsa suis, 
Dumque auro phalerae^ gemmis dum frena renident^ 

Hac uterum zona" cinge frementis equi^ 
Sive illum Armeniis aluerunt gramina campis 5 

Turbidus Argaea seu nive lavit Halys^ 
Sanguineo virides morsu versare smaragdos 

Et Tyrio dignum terga rubere toro. 
quantum formae sibi conscius erigit armos 

Spargit et excussis coUa superba iubis! 10 

Augescit brevitas doni pietate Serenae^ 

Quae volucres etiam fratribus ornat equos. 

XLIX. (XLVI.) 
DE TOEPEDINE. 

Quis non indomitam dirae torpedinis artem 
Audiit et merito signatas nomine vires? 

IUa quidem moUis segnique obnixa natatu 
Reptat et attritis vix languida serpit barenis. 
Sed latus armavit gelido natura veneno^ 5 

Et frigus^ quo cuncta rigent armata^ meduUis 
Miscuit et proprias hiemes per viscera duxit. 
Naturam iuvat ipsa dolis et conscia sortis 
Vtitur ingenio longeque extenta per algas 
Attactu confisa subit. Inmobilis baeret: 10 

Qui tetigere iacent. Successu laeta resurgit 
Et vivos impune ferox depascitur artus. 

Si quando vestita cibis incautior aera 
Hauserit et curvis frenari senserit bamis^ 
Non fugit aut vano conatur vellere morsu, 15 

10 subit] Birtius; suo. 



256 CLAVDII CLAVDIANI 

Sed propius nigrae iungit se callida saetae 
Et meminit captiva sui longeque per undas 
Pigra venenatis effundit flamina venis. 
Per saetam vis alta meat fluctusque relinquit 
Absentem victura virum: metuendus ab imis 20 

Emicat borror aquis et pendula fila secutus 
Transit harundineos arcano frigore nodos 
Victricemque ligat concreto sanguine dextram. 
Damnosum piscator onus praedamque rebellem 
lactat et amissa redit exarmatus avena. 25 

L. (LXXVII.) 
IN lACOBVM MAGISTEVM EQVITVM. 

Per cineres Pauli, per cani limina Petri, 

Ne laceres versus^ dux lacobe^ meos. 
Sic ope sanctorum non barbarus inruat Alpes, 5 

Sic tibi det vires sancta Susanna suas; 6 

Sic tua pro clipeo defendat pectora Tbomas 3 

Et comes ad bellum Bartbolomaeus eat; 4 

Sic quicumque ferox gelidum transnaverit Histrum^ 7 

Mergatur volucres ceu Pharaonis equi; 
Sic Geticas ultrix feriat romphaea catervas 

Romanasque regat prospera Thecla manus; 10 

Sic tibi det magnum moriens conviva triumphum 

Atque tuam vincant dolia fusa sitim; 
Sic numquam hostili maculetur sanguine dextra: 

Ne laceres versus^ dux lacobe^ meos. 

LI. (LXVIII.) 
IN SPHAERAM ARCHIMEDIS. 

luppiter in parvo cum cerneret aethera vitro, 
Risit et ad superos talia dicta dedit: 



V. 5, 6 transpGSui, 



CARMINVM MINORVM CORPVSCVLVM, c. L-LIII. 257 

"Hucine mortalis progressa potentia curae? 

lam meus in fragili luditur orbe labor? 
lura poli rerumque fidem legesque deorum 5 

Ecce Sjracusius transtulit arte senex. 
Inclusus variis famulatur spiritus astris 

Et vivum certis motibus urget opus. 
Percurrit proprium mentitus Signifer annum, 

Et simulata novo Cynthia mense redit^ lO 

lamque suum volvens audax industria mundum 

Gaudet et humana sidera mente regit. 
Quid falso insontem tonitru Salmonea miror? 

Aemula naturae parva reperta manus.' 



LII. (LXX XVIII.) 
DE LANARIO. 

Sordidus ex umeris nodo dependet amictus; 
Exercentur equis et coUa comantia pectunt. 

LIII. (XXXVn.) 
GIGANTOMACHIA. 

Terra parens quondam caelestibus invida regnis 
Titanumque simul crebros miserata dolores 
Omnia monstrifero complebat Tartara fetu 
Invisum genitura nefas Phlegramque retexit 
Tanta prole tumens et in aethera protulit hostes. 5 
Fit sonus: erumpunt crebri necdumque creati 
lam dextras in bella parant superosque lacessunt 
Stridula volventes gemino vestigia lapsu. 
Pallescunt subito stellae flectitque rubentes 
Phoebus equos docuitque timor revocare meatus. lo 
Oceanum petit Arctos inocciduique Triones 
Occasum didicere pati. Tum fervida natos 
Talibus hortatur genetrix in proelia dictis: 

CiiAVDiANi Orp., cd. Koch. 17 



258 CLAVDII CLAVDIAN[ 

^O pubes domitura deos^ quodcumque videtis^ 
Pugnando dabitur; praestat yictoria mundum. 15 

Sentiet ille meas tandem Saturnius iras^ 
Cognoscet^ quid Terra potest^ si viribus uUis 
Vincor^ si Cybele nobis meliora creayit! 
Cur nuUus Telluris honos? cur semper acerbis 
Me damnis urgere solet? Quae forma nocendi 20 

Defuit? Hinc volucrem vivo sub pectore pascit 
Infelix Scythica fixus convalle Prometheus; 
Hinc Atlantis apex flammantia pondera fulcit 
Et per canitiem glacies asperrima durat. 
Quid dicam Tityon^ cuius sub vulture saevo 25 

Viscera nascuntur gravibus certantia poenis? 
Sed vos, o tandem veniens exercitus ultor^ 
Solvite Titanas vincKs, defendite matrem. 
Sunt freta^ sunt montes: nostris ne parcite membris; 
In lovis exitium telum non esse recuso. 30 

Ite^ precor^ miscete polum, rescindite turres 
Sidereas. Rapiat fulmen sceptrumque Typhoeus; 
Enceladi iussis mare serviat; alter habenas 
Aurorae pro Sole regat: te Delphica laurus 
Stringet^ Porphyrion^ Cirrhaeaque templa tenebis.' 35 

His ubi consiliis animos elusit inanes^ 
lam credunt vicisse deos mediisque revinctum j 

Neptunum traxisse fretis; hic sternere Martem 1 

Cogitat^ hic Phoebi laceros divellere crines; 
Hic sibi promittit Venerem speratque Dianae 40 

Coniugium castamque cupit violare Minervam. 

Interea superos praenuntia convocat Iris. 
Qui fluvios^ qui stagna colunt^ cinguntur et ipsi 
Auxilio Manes; nec te, Proserpina^ longe 
Vmbrosae tenuere fores; rex ipse silentum 45 

Lethaeo vehitur curru lucemque timentes 
Insolitam mirantur equi trepidoque volatu 
Spissas caeruleis tenebras e naribus dfflant. 
Ac velut hostilis cum machina terruit urbem^ 
Vndique concurrunt arcem defendere cives: 50 



CARM. MIN. LIII (GIGANTOMACHIA). 259 

Haud secus omnigenis coeuntia numina turmis 
Ad patris venere domos. .Tum luppiter infit: 

^O numquam peritura cohors^ o debita semper 
Caelo progenies^ nuUis obnoxia fatis: 
Cemitis ut Tellus nostrum coniuret in orbem 55 

Prole nova dederitque alios interrita partus? 
Ergo quot dederit natos^ tot funera matri 
Reddamus. Longo maneat per saecula luctu 
Tanto pro numero paribus damnata sepulcris.' 

lam tuba nimborum sonuit^ iam signa ruendi go 
His Aetber^ bis Terra dedit confusaque rursus 
Pro domino Natura timet. Discrimina rerum 
Miscet turba potens: nunc insula deserit aequor, 
Nunc scopuli latuere mari. Quot litora restant 
Nuda! quot antiquas mutarunt flumina ripas! 65 

Hic rotat Haemonium praeduris viribus Oeten; 
Hic iuga conixus manibus Pangaea coruscat; 
Hunc armat glacialis Athos; hoc Ossa movente 
ToUitur; bic Rhodopen Hebri cum fonte revellit 
Et socias truncavit aquas summaque levatus 70 

Rupe Giganteos umeros inrorat Enipeus: 
Subsedit patulis Tellus sine culmine campis 
In natos divisa suos, 

Horrendus ubique 
It fragor et pugnae spatium discriminat aer. 
Primus terrificum Mavors non segnis in agmen 75 
Odrysios impellit equos^ quibus ille Gelonos 
Sive Getas turbare solet: splendentior igni 
Aureus ardescit clipeus^ galeamque nitentes 
Adrexere iubae. Tum concitus ense Pelorum 
Transigit adverso^ femorum qua fine volutus 80 

Duplex semifero conectitur ilibus anguis^ 
Atque uno ternas animas interficit ictu. 
Tum super insultans avidus languentia curru 
Membra terit multumque rotae sparsere cruorem. 

Occurrit pro fratre Mimas Lemnumque calentem 
£Jum lare Vulcani spumantibus eruit undis 86 

17* 



260 CLAVDII CLAVDIANI 

Et prope torsisset, si non Mavortia cuspis 

Ante revelato cerebrum fudisset ab ore. 

Ille, viro toto moriens, serpentibus imis 

Vivit adhuc stridore ferox et parte rebelli 90 

Victorem post fata petit. 

Tritonia virgo 
Prosilit ostendens rutila cum Gorgone pectus; 
Adspectu contenta suo non utitur hasta 
(Nam satis est vidisse semel) primumque furentem 
Longius in faciem saxi Pallanta reformat. 95 

IUe procul subitis fixus sine vulnere nodis 
Vt se letifero sensit durescere visu 
(Et steterat iam paene lapis) "^Quo vertimur?' inquit^ 
^Quae serpit per membra silex? qui torpor inertem 
Marmorea me peste ligat?' Vix pauca locutus^ lOO 
Quod timuit, iam totus erat; saevusque Damastor^ 
Ad depellendos iaculum cum quaereret hostes^ 
Germani rigidum misit pro rupe cadaver. 

Hic vero interitum fratris miratus Ecbion 
Inscius, auctorem dum vult temptare nocendo^ 105 
Te^ Dea^ respexit^ solam quam cernere nuUi 
Bis licuit. Meruit sublata audacia poenas 
Et didicit cum morte deam. Sed turbidus ira 
Palleneus, oculis aversa tuentibus atrox^ j 

Ingreditur caecasque manus in Pallada tendit. iio 

Hunc mucrone ferit dea comminus; ac simul angues 
Gorgoneo riguere gelu corpusque per unum 
Pars moritur ferro^ partes periere videndo. 

Ecce autem medium spiris delapsus in aequor 
Porpbyrion trepidam conatur rumpere Delon^ 115 

Scilicet ad superos ut torqueat improbus axes. 
Horruit Aegaeus; stagnantibus exilit antris 
Longaevo cum patre Thetis desertaque mansit 
Regia Neptuni famulis veneranda profundis. 
Exclamant placidae Cynthi de vertice Nymphae^ 120 
Nymphae^ quae rudibus Phoebum docuere sagittis 
Errantes agitare feras primumque gementi 



CARMINVM MINORVM COIiPVSCVLVM, c. LIH. 261 

Latonae struxere torum^ cum lumina caeli 

Parturiens geminis ornaret fetibus orbem. 

Implorat Paeana suum conterrita Delos 125 

Auxiliumque rogat: 'Si te gratissima fudit 

In nostros Latona sinus^ succurre precanti. 

En iterum convulsa feror.' 



CLAVDII CLAVDIANI 
DE RAPTV PROSERPINAE. 

PRAEFATIO. 

(XXXII.) 

Inventa secuit primus qui nave profundum 

Et rudibus remis soUicitavit aquas^ 
Qui dubiis ausus committere flatibus alnum 

Quas natura negat praebuit arte vias: 
Tranquillis primum trepidus se credidit undis 5 

Litora securo tramite summa legens; 
Mox longos temptare sinus et linquere terras 

Et leni coepit pandere vela Noto. 
Ast ubi paulatim praeceps audacia crevit 

Cordaque languentem dedidicere metum, lO 

lam vagus inrumpit pelagus caelumque secutus 

Aegaeas hiemes loniumque domat. 

LIBER PRIMVS. 

(XXXIII.) 

Inferni raptoris equos adflataque curru c^ , ^23 * ^ 
Sidera Taenario caligantesque profundae ^^ /^^ 

lunonis tbalamos audaci promere cantu 
Mens congesta iubet. Gressus removete profani. 
lam furor humanos nostro de pectore sensus 5 

Expulit et totum spirant praecordia Phoebum; 
lam mihi cernuntur trepidis delubra moveri 
Sedibus et claram dispergere limina lucem 
Adventum testata dei; iam magnus ab imis 



(XXXIII.) DE RAPTV PROSERPINAE LIBER PRIMYS. 263 

Auditur fremitus terris templumque remugit 10 

Cecropium sanctasque faces extollit Eleusis. 

Angues Triptolemi strident et squamea curvis 

CoUa levant attrita iugis lapsuque sereno 

Erecti roseas tendunt ad carmina cristas. 

Ecce procul ternis Hecate variata figuris 15 

Exoritur, levisque simul procedit lacchus 

Crinali florens hedera^ quem Parthica velat 

Tigris et auratos in nodum colligit ungues: 

Ebria Maeonius firmat vestigia thjrsus. 

Di^ quibus innumerum vacui famulatur Averni 20 
Vulgus iners, opibus quorum donatur avaris 
Quidquid in orbe perit^ quos Styx liventibus ambit 
Interfusa vadis et quos fumantia torquens 
Aequora gurgitibus Phlegethon perlustrat anhelis — 
Vos mihi sacrarum penetralia pandite rerum 25 

Et vestri secreta poli: qua lampade Ditem 
Flexit Amor; quo ducta ferox Proserpina raptu 
Possedit dotale Chaos quantasque per oras 
SoIIicito genetrix erraverit anxia cursu; 
Vnde datae populis fruges et glande relicta 30 

Cesserit inventis Dodonia quercus aristis. 

Dux Erebi quondam tumidas exarsit in iras 
Proelia moturus superis^ quod solus egeret 
Conubiis sterilesque diu consumeret annos 
Impatiens nescire torum nullasque mariti 35 

Inlecebras nec dulce patris cognoscere nomen. 
lam quaecumque latent ferali monstra barathro - ., 

In turmas aciemque ruunt contraque Tonantem ''"^^lTtX^^J» 
Coniurant Puriae^ crinitaque sontibus hydris pv^rl^». '^ 
Tesiphone quatiens infausto lumine pinum 40 

Armatos ad castra vocat pallentia Manes. 
Paene reluctatis iterum pugnantia rebus 
Rupissent elementa fidem penitusque revulso 
Carcere laxatis pubes Titania vinclis 
Vidisset caeleste iubar rursusque cruentus 45 

Aegaeon positis aucto de corpore nodis 



264 CLAVDII CLAVDIANI 

Obvia centeno vexasset fulmina motu. 

Sed Parcae vetuere minas orbique timentes 
Ante pedes soliumque ducis fudere severam 
Canitiem genibusque suas cum supplice fletu 50 

Admovere manus: quarum sub iure tenentur 
Omnia^ quae seriem fatorum poUice ducunt 
Longaque ferratis evolvunt saecula fusis. 
Prima fero Lachesis clamabat talia regi 
Incultas dispersa comas: 

^O maxime noctis 55 

Arbiter umbrarumque potens^ cui nostra laborant 
Stamina, qui finem cunctis et semina praebes 
Nascendique vices alterna morte rependis^ 
Qui vitam letumque regis (nam quidquid ubique 
Gignit materies^ boc te donante creatur 60 

Debeturque tibi certisque ambagibus aevi 
Rursus corporeos animae mittuntur in artus): 
Ne pete firmatas pacis dissolvere leges^ 
Quas dedimus nevitque colus^ neu foedera fratrum 
Civili converte tuba. Cur impia toUis G5 

Signa? quid incestis aperis Titanibus auras? 
Posce lovem; dabitur coniunx.' 

Vix ille pepercit 
Erubuitque preces^ animusque relanguit atrox 
Quamvis indocilis flecti: ceu turbine rauco 
Cum gravis armatur Boreas glacieque nivali 70 

Hispidus et Getica concretus grandine pennas 
Disrumpit^ pelagus^ silvas camposque sonoro 
Plamine rapturus; si forte adversus aenos 
Aeolus obiecit postes^ vanescit inanis 
Impetus et fractae redeunt in claustra procellae. 75 
Tunc Maia genitum, qui fervida dicta reportet, 
Imperat acciri. Cyllenius adstitit ales 
Somniferam quatiens virgam tectusque galero. 
Ipse rudi fultus solio nigraque verendus 
Maiestate sedet: squalent inmania foedo 80 

Sceptra situ; sublime caput maestissima nubes 



(XXXUI.) DE EAPTV PROSERPINAE LIBER PRIMVS. 265 

Asperat et dirae riget inclementia formae; 

Terrorem dolor augebat. Tunc talia celso 

Ore tonat (tremefacta silent dicente tyranno 

Atria: latratum triplicem compescuit ingens 85 

lanitor et presso lacrimarum fonte resedit 

Cocytos tacitisque Acheron obmutuit undis 

Et Phlegethonteae requierunt murmura ripae): 

^Atlantis Tegeaee nepos^ commune profundis 
Et superis numen/ qui fas per limen utrumque 90 
Solus habes geminoque facis commercia mundo^ 
I celer et proscinde Notos et iussa superbo 
Kedde lovi: »Tantumne tibi^ saevissime frater, 
In me iuris erit? sic nobis noxia vires 
Cum caelo Fortuna tulit? num robur et arma 95 

Perdidimus^ si rapta dies? An forte iacentes 
Ignavosque putas^ quod non Cyclopia tela 
Stringimus aut vanas tonitru deludimus auras? 
Nonne satis visum^ grati quod luminis expers 
Tertia supremae patior dispendia sortis 100 

Informesque plagas^ cum te laetissimus ornet 
Signifer et vario cingant splendore Triones; 
Sed thalamis etiam prohibes? Nereia glauco 
Neptunum gremio complectitur Amphitrite-, 
Te consanguineo recipit post fulmina fessum 105 

luno sinu. Quid enim narrem Latonia farta^ 
Quid Cererem magnamque Themin? Tibi tanta creandi 
Copia; te felix natorum turba coronat. 
Ast ego deserta maerens inglorius aula 
Implacidas nullo solabor pignore curas? 110 

Non adeo toleranda quies. Primordia testor 
Noctis et horrendae stagna intemerata paludis: 
Si dicto parere negas^ patefacta ciebo 
Tartara^ Saturni veteres laxabo catenas^ 
Obducam tenebris solem^ compage soluta 115 

Lucidus umbroso miscebitur axis Avemo.«' 

Yix ea fatus erat, iam nuntius astra tenebat. 
Audierat mandata Pater secumque volutat 



266 ^ CLAVDII CLAVDIANI 

Diversos ducens animos^ quae tale sequatur 
Coniugium Stygiosque velit pro sole recessus. 120 

Certa requirenti tandem sententia sedit. 

Hennaeae Cereri proles optata virebat 
Vnica^ nec tribuit subolem Lucina secundam 
Fessaque post primos haeserunt viscera partus; 
Infecunda quidemj sed cunctis altior extat 125 

Matribus et numeri damnum Proserpina pensat. 
Hanc fovet^ banc sequitur: vitulam non blandius ambit 
Torva parens^ pedibus quae nondum proterit arva 
Nec nova lunatae curvavit germina frontis. 
lam matura toro plenis adoleverat annis 130 

VirginitaSj tenerum iam pronuba flamma pudorem 
SoUicitat mixtaque tremit formidine votum. 
Personat aula procis: pariter pro virgine certant 
Mars clipeo melior^ Phoebus praestantior arcu; 
Mars donat Rhodopen^ Pboebus largitur Amyclas 135 
Et Delon Clariosque lares; hinc aemula luno, 
Hinc poscit Latona nurum. Despexit utrumque 
Plava Ceres raptusque timens (heu caeca futuril) 
Commendat Siculis furtim sua gaudia terris 
[Infidis Laribus natam commisit alendam^ 140 

Aethera deseruit Siculasque relegat in oras] 
Ingenio confisa loci. 

Trinacria quondam 
ItaHae pars iuncta fuit; sed pontus et aetus j 

Mutavere situm. Rupit confinia Nereus f 

Victor et abscissos interluit aequore montes^ 145 

Parvaque cognatas prohibent discrimina terras. 
Nunc illam socia ruptam tellure trisulcam 
Opposuit Natura mari: caput inde Pachyni 
Respuit lonias praetentis rupibus iras; 
Hinc latrat Gaetula Thetis Lilybaeaque pulsat 150 
Brachia consurgens; hinc indignata teneri 
Concutit obiectum rabies Tyrrhena Pelorum. 



143 iuncta] Birtius; una^ magna. 



(XXXIII.) DE RAFTV PROSERPINAE LIBER PRIMYS. 267 

In medio scopulis se porrigit Aetna perustis^ 

Aetna Griganteos numquam tacitura triumphos^ 

Enceladi bustum^ qui saucia terga revinctus 155 

Spirat inexhaustum flagranti vulnere sulphur 

Et, quotiens detractat onus cervice rebelli 

In laevum dextrumque latus^ tunc insula fundo 

Vellitur et dubiae nutant cum moenibus urbes. 

Aetnaeos apices solo cognoscere visu^ 160 

Non aditu temptare licet. Pars cetera frondet 
Arboribus; teritur nullo cultore cacumen. 
Nunc movet indigenas nimbos piceaque gravatum 
Foedat nube diem, nunc motibus astra lacessit 
Terrificis damnisque suis incendia nutrit. 165 

Sed quamvis nimio fervens exuberet aestu^ 
Scit nivibus servare fidem pariterque favillis 
Durescit glacies tanti secura vaporis^ 
Arcano defensa gelu^ fumoque fideli 
Lambit contiguas innoxia flamma pruinas. 170 

Quae scopulos tormenta rotant? quae tanta cavernas 
Vis glo^^gt? quo fonte ruit Vulcanius amnis? 
Sive quodobicibus discurrens ventus opertis 
Offenso rimosa furit per saxa meatu^ 
Dum scrutatur iter^ libertatemque reposcens 175 

Putria multivagis populatur flatibus antra; 
Seu mare sulphurei ductum per viscera montis 
Oppressis ignescit aquis et pondera librat. 

Hic ubi servandum mater. fidissima pignus 
Abdidit^ ad Pbrygios tendit secura penates 180 

Turrigeramque petit Cybelen sinuosa draconum 
Membra regens^ volucri qui pervia nubila tractu 
Signant et placidis umectant frena venenis: 
Frontem crista tegit; pingunt maculosa virentes 
Terga notae; rutilum squamis intermicat aurum. 185 
Nunc spiris Zepbyros tranant; nunc arva volatu 
Inferiore secant. Cano rota pulvere labens 
Sulcatam fecundat humum: flavescit aristis 
Orbita; surgentes condunt vestigia fruges; 



268 CLAVDII CLAVDIANI 

V» Vestit iter eomitata seges. 

lam linquitur Aetna 190 
Totaque decrescit refugo Trinacria visu. 
Heu quotiens praesaga mali violavit oborto 
liore genas! quotiens oculos ad tecta retorsit 
Talia voce movens: ^Salve^ gratissima tellus^ 
Quam nos praetulimus caelo^ tibi gaudia nostri 195 
Sanguinis et caros uteri commendo labores. 
Praemia digna manent: nullos patiere ligones 
Et nullo rigidi versabere vomeris ictu. 
Sponte tuus . florebit ager-, cessante iuvenco 
Ditior oblatas mirabitur incola messes.' 200 

Sic ait et fulvis tetigit serpentibus Idam. 

Hic sedes augusta deae templique colendi 
Relligiosa silex^ densis quam pinus obumbrat 
Frondibus et nuUa lucos agitante procella 
Stridula coniferis modulatur carmina ramis. 205 

Terribiles intus tbiasi vesanaque mixto 
Concentu delubra gemunt; ululatibus Ide 
Baccbatur-, tumidas inclinant Gargara silvas. 
Postquam visa Ceres^ mugitum tympana frenant; 
Conticuere chori; Corybas non impulit ensem; 210 
Non buxus^ non aera sonant blandasque leones 
Summisere iubas. Adytis gavisa Cybebe , 

Exilit et pronas intendit ad oscula turres. 

Viderat haec dudum summa speculatus ab arce 
luppiter ac Veneri mentis penetralia pandit: 215 

^Curarum^ Cytherea^ tibi secreta fatebor. 
Candida Tartareo nuptum Proserpina regi 
lam pridem decreta dari: sic Atropos urget; 
Sic cecinit longaeva Themis. Nunc matre remota 
Rem peragi tempus. Fines invade Sicanos 220 

Et Cereris prolem patulis inludere campis^ 
Crastina puniceos cum lux detexerit ortus^ 
Coge tuis armata dolis^ quibus urere cuncta^ 



212 Cybebe] cybele. 



(XXXIII.) DE RAPTY PROSERPIMAE LIBER PRIM7S. 269 

Me quoque saepe soles. Cur ultima regna quiescunt? 
NuUa sit inmunis regio nuUumque sub umbris 225 
Pectus inaccensum Veneri. lam tristis Erinys 
Sentiat ardores; Acheron Ditisque severi 
Ferrea lascivis moUescant corda sagittis.' 

Accelerat praecepta Venus; iussuque parentis 
Pallas et inflexo quae terret Maenala cornu 230 

Addunt se comites. Divino semita gressu 
Claruit, augurium qualis laturus iniquum 
Praepes sanguineo dilabitur igne cometes 
Prodigiale rubens: non illum navita tuto, 
Non impune vident populi^ sed crine minaci 235 

Nuntiat aut ratibus ventos aut urbibus hostes. 
Devenere locum^ Cereris quo tecta nitebant 
Cyclopum firmata manu: stant ardua ferro 
Moenia^ ferrati postes^ inmensaque nectit 
Claustra chalybs. NuUum tanto sudore Pyragmon 240 
Nec Steropes construxit opus: non talibus umquam 
Spiravere Notis animae nec flumine tanto 
Incoctum maduitTassa cervice metaUum. 
Atria cingit ebur; trabibus solidatur aenis 
Culmen et in celsas surgunt electra columnas. 246 

Ipsa domum tenero mulcens Proserpina cantu 
Inrita texebat rediturae munera matri. 
Hic elementorum seriem sedesque paternas 
Insignibat acu^ veterem qua lege tumultum 
Discrevit Natura parens et semina iustis 250 

Discessere locis: quidquid leve^ fertur in altum; 
In medium graviora cadunt; incanduit aer; 
Legit flamma polum; fluxit mare; terra pependit. 
Nec color unus erat: steUas accendit in auro^ 
Ostro fundit aquas. AttoUit Utora gemmis 255 

Filaque mentitos iamiam caelantia fluctus 
Arte tument: credas inlidi cautibus algam 
Et raucum bibulis inserpere murmur harenis. 
Addit quinque plagas: mediam subtegmine rubro 
Obsessam fervore notat; squalebat inustus 260 



270 CLAVDII CLAVDIANI 

Limes et adsiduo sitiebant stamina sole. 
Vitales utrimque duas^ quas mitis oberrat 
Temperies habitanda yiris; in fine supremo 
Torpentes traxit geminas brumaque perenni 
Foedat et aeterno contristat frigore telas. 265 

Nec non et patrui pingit sacraria Ditis 
Fatalesque sibi Manes; nec defuit omen: 
Praescia nam subitis maduerunt fletibus ora. 

Coeperat et vitreis summo iam margine texti 
Oceanum sinuare vadis; sed cardine verso 270 

Cernit adesse deas imperfectumque laborem 
Deserit et niveos infecit purpura vultus 
Per liquidas succensa genas castaeque pudoris 
Inluxere faces: non sic decus ardet eburnum^ 
Lydia Sidonio quod femina tinxerit ostro. 275 

Merserat unda diem; sparso nox umida somno 
Languida caeruleis invexerat otia bigis^ 
lamque viam Pluto superas molitur ad auras 
Germani monitu. Torvos invisa iugales 
AUecto temone ligat^ qui pascua mandunt 280 

Cocyti pratisque Erebi nigrantibus -errant 
Stagnaque tranquillae potantes marcida Lethes 
Aegra soporatis spumant oblivia linguis: 
Orphnaeus crudele micans Aethonque sagitta 
Ocior et Stygii sublimis gloria Nycteus 285 

Armenti Ditisque nota signatus Alastor. 
Stabant ante fores iuncti saevumque fremebant 
Crastina venturae spectantes gaudia praedae. 



PRAEFATIO LIBEI SECVNDL 

(XXXIV.) 
Otia sopitis ageret cum cantibus Orpheus 
Neglectumque diu deposuisset opus, 

284 Orphnaeus] ed. vet.; Oreneus, Orineus, Orneus. 
Aethonqup] ed, vet; ethonusque. 



(XXXIV.) DE RAPTV PROSERPJNAE PRAEF. LIBRI II. 271 

Lugebant erepta sibi solacia Nympliae^ 
Quaerebant dulces flumina maesta modos. 

Saeya feris natura redit metuensque leonem 5 

Implorat citharae yacca tacentis opem. 

lUius et duri flevere silentia montes 

Silvaque Bistoniam saepe secuta chelyn. 

Sed postquam Inachiis Alcides missus ab Argis 

Thracia pacifero contigit arva pede 10 

Diraque sanguinei vertit praesaepia regis 

Et Diomedeos gramine pavit equos, 
Tunc patriae festo laetatus tempore vates 

Desuetae repetit fila canora lyrae 
Et resides levi modulatus pectine nervos 15 

Pollice festivo nobile duxit ebur. 
Vix auditus erat: venti frenantur et undae^ 

Pigrior adstrictis torpuit Hebrus aquis, 
Porrexit Rhodope sitientes carmina rupes^ 

Excussit gelidas pronior Ossa nives; 20 

Ardua nudato descendit populus Haemo 

Et comitem quercum pinus amica trahit^ 
Cirrhaeasque dei quamvis despexerit artes, 

Orpheis laurus vocibus acta venit. ^sifrv*-^^ 

Securum blandi leporem fovere molossi 25 

Vicinumque lupo praebuit agna latus. 
Concordes varia ludunt cum tigride dammae-, 

Massylam cervi non timuere iubam. A|»teAv^. 

lUe novercales stimulos actusque canebat 

Herculis et forti monstra subacta manu, 30 

Quod timidae matri pressos ostenderit angues 

Intrepidusque fero riserit ore puer: 
^Te neque Dictaeas quatiens mugitibus urbes 

Taurus nec Stygii terruit ira canis^ 
Non leo sidereos caeli rediturus ad axes, 35 

Non Erymanthei gloria montis aper. 
Solvis Amazonios cinctus, Stymphalidas arcu 

Adpetis^ occiduo ducis ab orbe greges 



272 CLAYDII CLAVDIAN[ 

Tergeminiqne ducis numerosos deicis artus 

Et totiens uno victor ab hoste redis. 40 

Non cadere Antaeo^ non crescere profuit hydrae; 

Nec cervam volucres eripuere pedes. 
Caci flamma perit; rubuit Busiride Nilus; 

Prostratis maduit nubigenis Pholoe. 
Te Libyci stupuere sinus^ te maxima Tethys 45 

Horruit^ imposito cum premerere polo: 
Firmior Herculea mundus cervice pependit; 

Lustrarunt umeros Phoebus et astra tuos.' 

Thracius haec vates. Sed tu Tirynthius alter^ 

Plorentine^ mihi: tu mea plectra moves 50 

Antraque Musarum longo torpentia somno 
Excutis et placidos ducis in orbe choros. 



LIBER SECYNDYS. 

(XXXV.) 

Impulit lonios praemisso lumine fluctus 
Nondum pura dies; tremulis vibratur in undis 
Ardor et errantes ludunt per caerula flammae. 
lamque audax animi fidaeque oblita parentis 
Praude Dionaea riguos Proserpina saltus 5 

(Sic Parcae iussere) petit. Ter cardine verso 
Praesagum cecinere fores; ter conscia fati 
Plebile terrificis gemuit mugitibus Aetna. 
NulKs illa tamen monstris nuUoque tenetur 
Prodigio. Comites gressum iunxere sorores. 10 

Prima dolo gaudens et tanto concita voto 
It Venus et raptus metitur corde futuros^ 
lam dirum flexura chaos^ iam Dite subacto 
Ingenti famulos Manes ductura triumpho. 
lUi multifidos crinis sinuatur in orbes 15 

1»^.A* v^^^'*^ IdaUa divisus acu; sudata marito 
r^.^^tJ."^^^ ! Pibula purpureos gemma suspendit amictus. 



r^j^af *TV* eccv<<>t*^> w»A<5^^'i^' A'*^ "VH*^" *^ ^5 



(XXXV.) DE RAPTV PROSERPINAE LIBER SECVNDVS. 273 

Candida Parrliasii post lianc regina Lycaei 
Et Pandionias quae cuspide protegit arces^ 
Vtraque yirgo^ ruunt: liaec tristibus aspera bellis, 20 
Haec metuenda feris. Tritonia casside fulva 
Caelatum Typhona gerit^ qui summa peremptus 
Ima viget^ parte emoriens et parte superstes; 
Hastaque terribili surgens per nubila ferro 
Instar babet silt ae; tantum stridentia colla 25 

Gorgonis obtentu 'pallae fulgentis inumbrat. 
At Triviae lenis species et multus in ore 
Frater erat^ Pboebique genas et lumina Phoebi 
Esse putes^ solusque dabat discrimina sexus. 
Brachia nuda nitent; levibus proiecerat auris 30 

Indociles errare comas^ arcuque remisso 
Otia nervus agit; pendent post terga sagittae. 
Crispatur gemino vestis Gortynia cinctu 
Poplite fusa tenus^ motoque in stamine Delos 
Errat et aurato trahitur circumflua ponto. 35 

Quas inter Cereris proles^ nunc gloria matris^ 
Mox dolor^ aequali tendit per gramina passu 
Nec membris nec honore minor potuitque videri 
Pallas^ si clipeum ferret^ si spicula^ Phoebe. 
CoUectae tereti nodantur iaspide vestes. 40 

Pectinis ingenio numquam felicior artis 
Contigit eventus; nuUi sic consona telae 
Fila nec in tantum veri duxere figuras. 
Hic Hyperionio Solem de semine nasci 
Fecerat et pariter^ forma sed dispare, Lunam, 45 

Aurorae noctisque duces; cunabula Tethys 
Praebet et infantes gremio solatur anhelos iv^^ l>v<c^ 

Caeruleusque sinus roseis radiatur alumnis. y-^^^^sM*^ 

Invalidum dextro portat Titana lacerto vtce^ce 

Nondum luce gravem nec pubescentibus alte 50 

Cristatum radiis: primo clementior aevo 



23 sic scripsi; ima viget parte moriens; ima parte viget 
moriens. 

Claydiani Opp., ed. Koch. 18 



274 CLAVDII CLAVDIANI 

Fingitur et tenerum vagitu despuit ignem. 
Laeva parte soror vitrei libamina potat 
Vberis et parvo signatur tempora cornu. 

Tali luxuriat cultu. Comitantur euntem 55 

Naides et socia stipant utrimque caterva^ 
Quae fontes^ Crinise, tuos et saxa rotantem 
Pantagiam nomenque Gelam qui praebuit urbi 
Concelebrant, quas pigra vado Camerina palustri^ 
Quas Arethusaei latices^ quas advena nutrit 60 

Alpbeus (Cyane totum supereminet agmen): 
Qualis Amazonidum peltis exultat aduncis 
Pulchra cobors^ quotiens Arcton populata virago 
Hippolyte niveas ducit post proelia turmas^ 
Seu flavos stravere Getas seu forte rigentem 65 

Tbermodontiaca Tanaim fregere securi; 
Aut quales referunt Baccho soUemnia Nympbae 
Maeoniae^ quas Hermus alit^ ripasque paternas 
Percurrunt auro madidae: laetatur in antro 
Amnis et undantem declinat prodigus urnam. 70 

Viderat berboso sacrum de vertice vulgus 
Henna parens florum curvaque in valle sedentem 
Compellat Zepbyrum: Tater o gratissime veris^ 
Qui mea lascivo regnas per prata meatu 
Semper et adsiduis inroras flatibus annum^ 75 

Respice Nympbarum coetus et celsa Tonantis 
Germina per nostros dignantia ludere campos. 
Nunc adsis faveasque^ precor; nunc omnia fetu 
Pubescant virgulta velis^ ut fertilis Hybla 
Invideat vincique suos non abnuat bortos. 80 

Quidquid turiferis spirat Panchaia silvis^ 
Quidquid odoratus longe blanditur Hydaspes^ 
Quidquid ab extremis ales longaeva colonis 
CoUigit optato repetens exordia leto^ j 

In venas disperge meas et flamine largo 85 1 

Rura fove. Merear divino poUice carpi 



84 leto] Heinsius; seclo. 



(XXXV.) DERAPTVPROSERPmAE LIBER SECVNDVS. 275 

Et nostris cupiant ornari nnmina sertis.' 

Dixerat; ille novo madidantes nectare pennas 
Concutit et glaebas fecundo rore maritat, 
Quaque volat vernus sequitur rubor; omnis in herbas 
Tur^et humus medioque patent convexa sereno. 91 
bangumeo splendore rosas^ vaccima nigro 
Imbuit et dulci violas ferrugine pingit. 
Parthica quae tantis variantur cingula gemmis 
Regales vinctura sinus? quae vellera tantum 95 

Ditibus Assyrii spumis fucantur aeni? 
Non tales volucer pandit lunonius alas^ „ - ~ i ' ' 

Nec sic innumeros arcu mutante colores f^«^*V ^^ ^^ 

Incipiens redimitur hiems, cum tramite flexo ^{({^ *f'^' '^^ 
Semita discretis interviret umida nimbis. 100 

Forma loci superat flores: curvata tumore 
Parvo planities et moUibus edita clivis 
Creverat in coUem; vivo de pumice fontes 
Roscida mobilibus lambebant gramina rivis, 
Silvaque torrentes ramorum frigore soles 105 

Temperat et medio brumam sibi vindicat aestu: 
Apta fretis abies, bellis accommoda cornus, 
Quercus amica lovi^ tumulos tectura cupressus^ 
Ilex plena favis^ venturi praescia laurus; 
Fluctuat hic denso crispata cacumine buxus, . iio 
Hic hederae serpunt^ hic pampinus induit ulmos. 
Haud procul inde lacus (Pergum dixere Sicani) 
Panditur et nemorum frondoso margine cinctus 
Vicinis pallescit aquis : admittit in altum 
Cernentes oculos et late pervius umor 115 

Ducit inoffensos liquido sub flumine visus 
Imaque perspicui prodit secreta profundi. 
[Huc elapsa cohors gaudet per florida rura.] 

Hortatur Cytherea: legant. '^Nunc ite, sorores, 
Dum matutinis gra^udd; solibus aer, 120 ^^t. w 

Dum meus umectatflOTentes Lucifer agros St^^*^> , % 

Roranti praevectus equo.^ Sic fata doloris (,^4. ^...■, 

Carpit signa sui. Varios tum cetera saltus ^^^-^^- 



276 CLAVDII CLAVDIANI 

Inyasere coliors: credas examina fundi 

Hyblaeum raptura thymum^ cum cerea reges 125 

Castra movent fagique cava dimissus ab alvo 

Mellifer electis exercitus obstrepit herbis. 

Pratorum spoliatur bonos: baec lilia fuscis 

Intexit violis; hanc moUis amaracus ornat; 

Haec graditur stellata rosis^ tiaec alba ligustris. 130 

Te quoque^ flebilibus maerens Hyacinthe figuris^ 

Narcissumque metunt^ nunc inclita germina veris^ 

Praestantes olim pueros: tu natus Amyclis^ 

Hunc Helicon genuit; disci te perculit error, 

Hunc fontis decepit amor; te fronte retusa 135 

Delius^ hunc fracta Cephisus harundme luget. 

Aestuat ante alias avido fervore legendi 
Frugiferae spes una deae: nunc vimine texto 
Ridentes calathos spoliis agrestibus implet; 
Nunc sociat flores seseque ignara coronat^ '^ 140 

Augurium fatale tori. Quin ipsa tubarum 
Armorumque potens dextram^ qua fortia turbat 
Agmina^ qua stabiles portas et moenia vellit, 
lam levibus , laxat studiis hastamque reponit 
Insuetisque docet galeam mitescere sertis; 145 

Ferratus lascivit apex horrorque recessit 
Martius et cristae pacato fulgure vernant. 
Nec, quae Parthenium canibus scrutatur odorem^ 
Aspernata choros libertatemque comarum 
Iniecta voluit tantum frenare corona. 150 

Talia virgineo passim dum more geruntur^ 
Ecce repens mugire fragor, confligere turres 
Pronaque vibratis radicibus oppida verti. 
Causa latet; dubios agnovit sola tumultus 
Diva Paphi mixtoque metu perterrita gaudet. 155 

lamque per anfractus animarum rector opacos 
"" Sub terris quaerebat iter gravibusque gementem 

Enceladum calcabat equis: inmania findunt 
Membra rotae pressaque Gigas cervice laborat 
Sicaniam cum Dite ferens temptatque moveri 160 



(XXXV.) DE RAPTV PROSERPINAE LIBER SECVNDVS. 277 

Debilis et fessis serpentibus impedit axem: 

Fumida sulpbureo praelabitur orbita dorso. 

Ac velut occultus securum pergit in hostem 

Miles et effossi subter fundamina campi 

TransiKt inclusos arcano limite muros 165 

Turbaque deceptas victrix erumpit in arces 

Terrigenas imitata viros: sic tertius beres 

Saturni latebrosa vagis rimatur babenis 

Devia^ fraternum cupiens exire sub orbem. 

lanua nuUa patet-, prohibebant undique rupes 170 

Oppositae duraque deum compage tenebant: 

Non tulit ille moras indignatusque trabali 

Saxa ferit sceptro. Siculae sonuere cavernae; 

Turbatur Lipare; stupuit fornace relicta 

Mulciber et trepidus deiecit fulmina Cyclops. 175 

Audiit et si quem glacies Alpina coercet 

Et qui te, Latiis nondum praecincte tropaeis 

Tliybri^ natat missamque Pado qui remigat alnum. 

Sic^ cum Thessaliam scopulis inclusa teneret 
Peneo stagnante palus et mersa negaret 180 

Arva coli, trifida Neptunus cuspide montes 
ImpuKt adversos: tunc forti saucius ictu 
Dissiluit gelido vertex Ossaeus Olympo; 
Carceribus laxantur aquae factoque meatu 
Redduntur fluviusque mari tellusque colonis. 185 

Postquam victa manu duros Trinacria nexus 
Solvit et inmenso late discessit hiatu^ 
Adparet subitus caelo timor; astra viarum 
Mutavere fidem; vetito se proluit Arctos 
Aequore; praecipitat pigrum formido Booten; 190 

Horruit Orion. Audito palluit Atlas 
Hinnitu: rutilos obscurat anhelitus axes 
Discolor et longa solitos caligine pasci 
Terruit orbis equos; pressis haesere lupatis 
Attoniti meliore polo rursusque verendum 195 

In chaos obKquo certant temone reverti. 
Mox ubi pulsato senserunt verbera tergo 



278 CLAVDII CLAVDIANI 

Et solem didicere pati^ torrentius amne 

Hiberno tortaque ruunt pernicius hasta: 

Quantum non iaculum Partlii, non impetus Austri^ 

Non leve soUicitae mentis discurrit acumen. 201 

Sanguine frena calent; corrumpit spiritus auras 

Letifer-, infectae spumis vitiantur harenae. 

Diffugiunt Nymphae: rapitur Proserpina curru 
Imploratque deas. 

lam Gorgonis ora revelat 205 

Pallas et intento festinat Delia telo 
Nec patruo cedunt: stimulat communis in arma 
Yirginitas crimenque feri raptoris acerbat. 
lUe velut stabuli decus armentique iuvencam 
Cum leo possedit nudataque viscera fodit 210 

Vnguibus et rabiem totos exegit in armos: 
Stat crassa turpis sanie nodosque iubarum 
Excutit et viles pastorum despicit iras. 

^lgnavi domitor vulgi, deterrime fratrumY 
PaUas ait ^quae te stimuHs facibusque profanis 215 
Eumenides movere? tua cur sede reUcta 
Audes Tartareis caelum incestare quadrigis? 
Sunt tibi deformes Dirae^ sunt altera Lethes 
Numina, sunt tristes Furiae^ te coniuge dignae. 
Fratris linque domos^ alienam desere sortem; 220 

Nocte tua contentus abi. Quid viva sepultis 
Admisces? nostrum quid proteris advena mundum?' 

TaUa vociferans avidos transire minaci 
Cornipedes umbone ferit cUpeique retardat 
Obice Gorgoneisque premens adsibilat bydris 225 

Praetentaque operit crista; Ubratur in ictum 
Fraxinus et nigros inluminat obvia currus 
Missaque paene foret^ ni luppiter aetbere summo 
Pacificas rubri torsisset fulminis alas 
Confessus socerum: nimbis bymenaeus biulcis 230 

Intonat et testes firmant conubia flammae. 

Invitae cessere deae. Compescuit arcum 
Cum gemitu talesque dedit Latonia voces: 



(XXXV.) DE RAPTyPROSERPmAE LIBER SECVNDVS. 279 

^Sis memor o longumque vale. Reverentia patris 
Obstitit auxiliOj nec nos defendere contra 235 

Possumus: imperio vinci maiore fatemur. 
In te coniurat genitor populoque silenti 
Traderis, heu! cupidas non adspectura sorores 
Aequalemque chorum. Quae te fortuna supernis 
Abstulit et tanto damnavit sidera luctu? 240 

lam neque Partbeniis innectere retia lustris 
Nec pharetram gestare libet: securus ubique 
Spumet aper saevique fremant impune leones. 
Te iuga Taygeti^ posito te Maenala flebunt 
Venatu maestoque diu lugebere Cyntlio. 245 

Delphica quin etiam fratris delubra tacebunt.' 

Interea volucri fertur Proserpina curru 
Caesariem diflPusa Noto planctuque lacertos 
Verberat et questus ad.nubila tendit inanes: 

^Cur non torsisti manibus fabricata Cyclopum 250 
In nos tela^ pater? Sic me crudelibus umbris 
Tradere^ sic toto placuit depellere mundo? 
NuUane te flectit pietas nihilumque paternae 
Mentis inest? Tantas quo crimine movimus iras? 
Non ego, cum rapido saeviret Phlegra tumultu^ 255 
Signa deis adversa tuK; non robore nostro 
Ossa pruinosum vexit glacialis Olympum. 
Quod conata nefas aut cuius conscia culpae 
Exul ad inmanes Erebi detrudor hiatus? 
fortunatas alii quascumque tulere 260 

Raptores! saltem communi sole fruuntur. 
Sed mihi virginitas pariter caelumque negatur^ 
Eripitur cum luce pudor^ terrisque relictis 
Servitum Stygio ducor captiva tyranno. 
male dilecti flores despectaque matris 265 

ConsiKa! o Veneris deprensae serius artes! 
Mater, io! seu te Phrygiis in vallibus Idae 
Mygdonio buxus circumsonat horrida cantu, 
Seu tu sanguineis ululantia Dindyma Gallis 
Incolis et strictos Curetum respicis enses: 270 



280 CLAVDII CLAVDIANI 

Exitio succurre meo! compesce furentem! 
Comprime ferales torvi praedonis habenas!' 

Talibus ille ferox dictis fletuque decoro 
Vincitur et primi suspiria sensit amoris. 
Tunc ferrugineo lacrimas deterget amictu 275 

Et placida maestum solatur yoce dolorem: 

^Desine funestis animum^ Proserpina^ curis 
Et vano vexare metu. Maiora dabuntur 
Sceptra nec indigni taedas patiere mariti. 
IUe ego Saturni proles^ cui macbina rerum 280 

Servit et inmensum tendit per inane potestas. 
Amissum ne crede diem: sunt altera nobis 
Sidera, sunt orbes alii^ lumenque videbis 
Purius Elysiumque magis mirabere solem 
Cultoresque pios; illic pretiosior aetas, 285 

Aurea progenies babitat^ semperque tenemus 
Quod superi meruere semel. Nec moUia desunt 
Prata tibi; Zepbyris illic melioribus halant 
Perpetui flores^ quos nec tua protulit Henna. 
Est etiam lucis arbor praedives opacis 290 

Fulgentes viridi ramos curvata metallo: 
Haec tibi sacra datur fortunatumque tenebis 
Autumnum et fulvis semper ditabere pomis. 
Parva loquor: quidquid liquidus complectitur aer^ 
Quidquid alit tellus^ quidquid maris aequora verrunt^ 
Quod fluvii volvunt^ quod nutrivere paludes^ 296 

Cuncta tuis pariter cedent animalia regnis 
Lunari subiecta globo^ qui septimus auras 
Ambit et aeternis mortalia separat astris. 
Sub tua purpurei venient vestigia reges 300 

Deposito luxu turba cum paupere mixti 
(Omnia mors aequat); tu damnatura nocentes, 
Tu requiem latura piis; te iudice sontes 
Improba cogentur vitae commissa fateri. 
Accipe Letbaeo famulas cum gurgite Parcas, 305 



275 deterget] Birtius; detergit, detersit. 



(XXXV.) DE RAPTV PROSERPINAE LIBER SECVNDVS. 281 

Sitque ratum quodcumque voles/ 

Haec fatus oyantes 
Exhortatur equos et Tartara mitior intrat. 
Conveniunt animae^ quantas violentior Auster 
Decutit arboribus frondes aut nubibus imbres 
Colligit aut frangit fluctus aut torquet barenas-, 310 
Cunctaque praecipiti stipantur saecula cursu 
Insignem visura nurum. Mox ipse serenus 
Ingreditur facili passus moUescere risu 
Dissimilisque sui. Dominis intrantibus ingens 
Adsurgit Pblegetlion: flagrantibus bispida rivis 315 
Barba madet totoque fluunt incendia vultu. 

Occurrunt properi lecta de plebe ministri: 
Pars altos revocant currus frenisque solutis 
Vertunt emeritos ad pascua nota iugales; 
Pars aulaea tenent; alii praetexere ramis 320 

Limina et in tbalamum cultas extoUere vestes. 
Reginam casto cinxerunt agmine matres 
Elysiae teneroque levant sermone timores 
Et sparsos reUgant crines et vultibus addunt 
Flammea soUicitum praevelatura pudorem. 325 

PaUida laetatur regio gentesque sepultae 
Luxuriant epulisque vacant genialibus umbrae. 
Grata coronati peragunt convivia Manes; 
Rumpunt insoUti tenebrosa silentia cantus; 
Sedantur gemitus. Erebi se sponte relaxat 330 

Squalor et aeternam patitur rarescere noctem, 
Vrna nec incertas versat Minoia sortes. 
Verbera nuUa sonant nuUoque frementia luctu 
Impia dilatis respirant Tartara poenis: 
Non rota suspensum praeceps Ixiona torquet; 335 

Non aqua Tantaleis subducitur invida labris. 
Solvitur Ixion et Tantalus invenit undas 
Et Tityos tandem spatiosos erigit artus 
Squalentisque novem detexit iugera campi 
(Tantus erat)^ laterisque piger sulcator opaci 340 

Invitus trahitur lasso de pectore vultur 



282 CLAVDII CLAVDIANI 

Abreptasque dolet iam non sibi crescere fibras. 

Oblitae scelerum formidatique furoris 
Eumenides cratera parant et vina feroci 
Crine bibunt flexisque minis iam lene canentes 345 
Bxtendunt socios ad pocula plena cerastas 
Et festas alio succendunt lumine taedas. 
Tunc et pestiferi pacatum flumen Ayerni 
Innocuae transistis^ ayes^ flatumque repressit 
Amsanctus: fixo tacuit torrente yorago. 350 

Tunc Acberonteos mutato gurgite fontes 
Lacte noyo tumuisse ferunt^ bederisque yirentem . 
Cocyton dulci perliibent undasse Lyaeo. 
Stamina nec rumpit Lacliesis; nec turbida sacris 
Obstrepitant lamenta cboris. Mors nuUa yagatur 355 
In terris^ nuUique rogum planxere parentes. 
Nayita non moritur fluctu, non cuspide miles; 
Oppida funerei poUent inmunia leti^ 
Impexamque senex yelayit harundine frontem 
Portitor et yacuos egit cum carmine remos. 360 

lam suus inferno processerat Hesperus orbi: 
Ducitur in thalamum yirgo. Stat pronuba iuxta 
Stellantes Nox picta sinus tangensque cubile 
Omina perpetuo genitalia foedere sancit; 
Exultant cum yoce pii Ditisque sub aula 365 

Talia peryigili sumunt exordia plausu: 

^Nostra potens luno tuque o germane Tonantis 
Et gener^ unanimi consortia discite somni 
Mutuaque alternis innectite yota lacertis. 
lam felix oritur proles; iam laeta futuros 370 

Expectat Natura deos. Noya numina rebus 
Addite et optatos Cereri proferte nepotes.' 



(XXXVI.) DE RAPTV PROSERPINAE LIBER TERTIVS. 283 



LIBER TEETIVS. o^iv. k^- 

(XXXVI.) 5^<: U^f^.lL^* 

luppiter interea cinctam Thaumantida nimbis 
Ire iubet totoque deos arcessere mundo. 
Illa colorato Zepbyros inlapsa yolatu 
Numina conclamat pelagi Nympbasque morantes 
Increpat et Fluyios umentibus eyocat antris. 5 

Ancipites trepidique ruunt^ quae causa quietos 
Excierit, tanto quae res agitanda tumultu. 
Vt patuit stellata domus^ considere iussi^ 
Nec confusus honor: caelestibus ordine sedes 
Prima datur; tractum proceres tenuere secundum 10 
Aequorei^ placidus Nereus reyerendaque Phorci 
Canities; Glaucum series extrema biformem 
Accipit et certo mansurum Protea yultu. 
Nec non et senibus Fluyiis concessa sedendi 
Gloria; plebeio stat cetera more iuyentus^ 15 

Mille Amnes. Liquidis incumbunt patribus udae 
Naides et taciti mirantur sidera Fauni. 

Tum grayis ex alto genitor sic orsus Olympo: 
"^Abduxere meas iterum mortalia curas 
lam pridem neglecta mihi^ Saturnia postquam 20 

Otia et ignayi senium cognoyimus aeyi; 
Sopitosque diu populos torpore paterno 
SoUicitae placuit stimulis impellere yitae^ 
Incultis ne sponte seges grandesceret aryis^ 
Vndaret neu silya fayis^ neu yina tumerent 25 ^^^^/_ 

Fontibus et totae fremerent in pocula ripae ^^'^^. £m 

(Haud equidem inyideo — neque enim Hyescere fas est 
Vel nocuisse deos — sed^ quod dissuasor lionesti 
Luxus et bumanas oblimat copia mentes), 
Proyocet ut segnes animos rerumque remotas . 30 

Ingeniosa yias paulatim exploret egestas 
Vtque artes pariat soUertia^ nutriat usus. 

^Nunc mihi cum magnis instat Natura quereUis 



284 CLAVDII CLAVDIANI 

Humanum relevare geniis^ durumque tyrannum 

Inmitemque vocat regnataque saecula patri 35 

Commemorat parcumque lovem se divite clamat^ 

Qui campos horrere situ dumisque repleri 

Rura velim^ nuUis exornem fructibus annum. 

Se iam^ quae genetrix mortalibus ante fuisset^ 

In dirae subito mores transisse novercae; AO 

«Quid mentem traxisse polo^ quid profuit altum 

Erexisse caput^ pecudum si more pererrant 

Avia^ si frangunt communia pabula glandes? 

Haecine vita iuvat silvestribus addita lustris, 

Indiscreta feris?« Tales cum saepe parentis 45 

Pertulerim questus, tandem clementior orbi 

Cliaonio statui gentes avertere victu: 

Al^ae^adeo Cererem, quae nunc ignara malorum 

Verberat Idaeos torva cum matre leones^ 

Per mare^ per terras avido discurrere luctu 50 

Decretum, natae donec laetata repertae 

Indicio tribuat fruges^ currusque feratur 

Nubibus ignotas populis sparsurus aristas 

Et iuga caerulei subeant Actaea dracones. 

Quodsi quis Cereri raptorem prodere divum 55 

Audeat, imperii molem pacemque profundam 

Obtestor rerum^ natus licet ille sororve 

Vel coniunx fuerit natarumve agminis una^ 

Se licet illa meo conceptam vertice iactet: 

Sentiet iratum procul aegide, sentiet ictum 60 

Fulminis et genitum divina sorte pigebit 

Optabitque mori: tunc vulnere saucius ipsi 

Tradetur genero, passurus prodita regna^ 

Et sciet an propriae conspirent Tartara causae. 

Hoc sanctum; mansura fluant boc ordine fata.' 65 

Dixit et borrendo concussit sidera motu. 

At procul armisoni Cererem sub rupibus antri 
Securam placidamque diu iam certa peracti 
Terrebant simulacra mali^ noctesque timorem 
Ingeminant omnique perit Proserpina somno. 70 



(XXXVL) DE EAPTV PROSERPINAE LIBER TERTIVS. 285 

Namque iiiodo adversis invadi viscera telis^ 

Nunc sibi mutatas horret nigrescere vestes^ 

Nunc steriles mediis frondere penatibus ornos. 

Stabat praeterea luco dilectior omni 

Laurus^ virgineos quondam quae fronde pudica 75 

Vmbrabat tbalamos: banc imo stipite caesam 

Vidit et incomptos foedari pulvere ramos ?M^ K.«*^ ^V^ 

Quaesivitque nefas. Dryades dixere gementes ^^ ^ u>e«et^ 

Tartarea Purias debellavisse bipenni. "^tT^T^^S^ 

Sed tunc ipsa sui iam non ambagibus uUis ^'^^0^^^ ,>v 
Nuntia materno facies ingesta sopori: sU^^^- 1^^ ^*^ 

Namque videbatur tenebroso obtecta recessu ^^^«^^^'^-^ 
Carceris et saevis Proserpina vincta catenis^ 
Non qualem Siculis olim mandaverat arvis 
Nec qualem roseis nuper convallibus Hennae 85 

Suspexere deae: squalebat pulchrior auro 
Caesaries et nox oculorum infecerat ignes 
Bxbaustusque gelu pallet rubor^ ille superbi 
Flammeus oris honos^ et non cessura pruinis 
Membra colorantur picei caligine regni. 90 

Ergo banc ut dubio vix tandem agnoscere visu 
Evaluit: ^Cuius tot poenae criminis?' inquit 
"^Vnde liaec informis macies? cui tanta potestas 
In me saevitiae? Rigidi cur vincula ferri 
Vix aptanda feris moUes meruere lacerti? 95 

Tu mea, tu proles? an vana fallimur umbra?' 

lUa refert: ^Heu dira parens nataeque peremptae 
Inmemor! beu fulvas animo transgressa leaenas! 
Tantane te nostri tenuere obUvia? tantum 
Vnica despicior? Certe Proserpina nomen loo 

Dulce tibi^ taU quae nunc^ ut cernis^ biatu 
SuppUciis inclusa teror! Tu saeva cboreis 
Indulges? Pbrygias vel nunc interstrepis urbes? 
Quodsi non omnem pepuUsti pectore matrem, 
Si tua nata^ Ceres^ et non me Caspia tigris 105 

85 Hennae] Pulmannus; ethne. 



286 CLAVDII CLAYDIANI 

Edidit, his^ oro^ miserain defende cavernis 
Inque superna refer. Prohibent si fata reverti^ 
Vel tantum visura veni/ 

Sic fata trementes 
Tendere conatur palmas. Vis improba ferri 
Impedit et motae somnum solvere catenae. iio 

Obriguit visis; gaudet non vera fuisse; 
Complexu caruisse dolet. Penetralibus amens 
Prosilit et tali compellat voce Cybeben: 

^lam non ulterius Pbrygia tellure morabor^ 
Sancta parens: revocat tandem custodia cari 115 

Pignoris et cunctis_obiecti fraudibus ami. 
Nec mihi Cyclopum quamvis extructa caminis 
Culmina fida satis. Timeo ne fama latebras 
Prodiderit leviusque meum Trinacria celet 
Depositum. Terret nimium vulgata locorum 120 

Nobilitas. Aliis sedes obscurior oris 
Exquirenda mihi; gemitu flammisque propinquis 
Enceladi nequeunt umbracula nostra taceri. 
Somnia quin etiam variis infausta figuris 
Saepe monent^ nuUusque dies non triste minatur 125 
Augurium. Quotiens flaventia serta comarum 
Sponte cadunt! quotiens exundat ab 'ubere sanguis! 
Larga vel invito prorumpunt flumina vultu 
Iniussaeque manus mirantia pectora tundunt. 
Si buxus inflare velim^ ferale gemiscunt; 130 

Tympana si quatiam, planctus mihi tympana reddunt. 
Ah vereor^ ne quid portendant omina veri! 
Hae longae nocuere morae!^ 

Trocul inrita venti 
Dicta ferant' subicit Cybele; ^nec tanta Tonanti 
Segnities, ut non pro pignore fuhnina mittat. 135 

I tamen et nuUo turbata revertere casu.' 

Haec ubi, digreditur tempUs. Sed nuUa ruenti 
MobiUtas: tardos queritur non ire draconos 



113 Cybeben] cybelen. 



(XXXVI.) DE RAPTV PROSERPINAE LIBER TERTIVS. 287 

Imneritasqne movens alterno verbere pennas 

Sicaniam quaerit^ cum necdum absconderit Idam. 140 

Cuncta pavet speratque nihil. Sic aestuat ales^ 

Quae teneros humili fetus commiserit orno 

Adlatura cibos^ et plurima cogitat absens: 

Ne gracilem ventus decusserit arbore nidum^ 

Ne furtum pateant homini^ ne praeda colubris. 145 

Vt domus excubiis incustodita remotis 
Et resupinati neglecto cardine postes 
Flebilis et tacitae species adparuit aulae: 
Non expectato respectu cladis amictus 
Conscidit et fractas cum crine avellit aristas. 150 

Haeserunt lacrimae; nec vox aut spiritus oris 
Redditur, atque imis vibrat tremor ossa meduUis; 
Succidui titubant gressus; foribusque reclusis^ 
Dum vacuas sedes et desolata pererrat 
Atria^ semirutas confuso stamine telas 155 

Atque interceptas agnoscit pectinis artes. 
Divinus perit ille labor^ spatiumque relictum 
Audax sacrilego supplebat aranea textu. 

Nec deflet plangitve malum; tantum oscula telae 
Figit et abrumpit mutas in fila querellas; 160 

Attritosque manu radios proiectaque pensa 
Cunctaque virgineo sparsa oblectamina ludo 
Ceu natam pressat gremio; castumque cubile 
Desertosque toros et^ sicubi sederat olim^ 
Perlegit: attonitus stabulo ceu pastor inani^ 165 

Cui pecus aut rabies Poenorum inopina leonum 
Aiit populatrices infestavere catervae; 
Serus at ille redit vastataque pascua lustrans 
Non responsuros ciet imploratque iuvencos. 

Atque ibi secreta tectorum in parte iacentem 170 
Conspicit Electram, natae quae sedula nutrix 
Oceani priscas inter notissima Nymphas. 
Par Cereri pietas; haec post cunabula dulci 
Ferre sinu summoque lovi deducere parvam 
Sueverat et genibus ludentem aptare patemis. 175 



288 CLAVDII CLAVDIANI 

Haec comefe^ liaec custos^ haec proxima^ mater haberi. 
Tunc laceras eJBfusa comas et pulyere cano 
Sordida sidereae raptus lugebat alumnae. 

Hanc adgressa Ceres^ postquam suspiria tandem 
Laxavit frenosque dolor: "^Quod cernimus' inquit 180 
'^Excidium? Cui praeda feror? Regnatne maritus 
An caelum Titanes habent? Quae talia vivo 
Ausa Tonante manus? rupitne Typhoia cervix 
.. Inarimen? fractane iugi compage Vesevi 

M ?' *lq* Alcyoneus Tyrrhena pedes per stagna cucurrit? 185 
*-' -^M ''^22 vicina mihi quassatis faucibus Aetna 
»^^>M^' Protulit Enceladum? nostros an forte penates 
Adpetiit centum Briareia turba lacertis? 
Heu^ ubi nunc es^ nata^ mihi? quo/ mille ministrae^ 
Quo, Cyane? volucres quae vis Sirenas abegit? 190 
Haecine vestra fides? sic fas aliena tueri 
Pignora?' 

Contremuit nutrix^ maerorque pudori 
Cedit^ et adspectus miserae non ferre parentis 
Emptum morte velit longumque inmota moratur 
Auctorem dubium certumque expromere funus. 195 
Vix tamen haec: 

■^Acies utinam vesana Gigantum 
Hanc dederit cladem! Levius communia tangunt. 
Sed divae^ multoque minus quod rere^ sorores 
In nostras (nimium!) coniuravere ruinas. 
2,^Insidias superum, cognatae vuhiera cernis 200 

Invidiae. Phlegra nobis infensior aether. 

Tlorebat tranquilla domus; nec limina virgo 
Linquere nec virides audebat visere saltus 
Praeceptis obstricta tuis. Telae labor ilU; 
Sirenes requies. Sermonum gratia mecum, 205 

Mecum somnus erat cautique per atria ludi: 
Cum subito (dubium quonam monstrante latebras 
Rescierit) Cytherea venit suspectaque nobis 
A Ne foret^ hinc Phoeben comites^ hinc Pallada iunxit. 
Protinus effuso laetam se fingere risu 210 



(XXXVI.) DE RAPTV PROSERPINAE LIBER TERTiVS. 289 

Nec semel amplecti nomenque iterare sororis 
Et dura de matre queri^ quae tale recessu 
Maluerit damnare decus yetitamque dearum 
Colloquio patriis procul amandayerit astris. 
Nostra rudis gaudere malis et nectare largo 215 

Instaurare dapes. Nunc arma habitumque Dianae 
Induitur digitisque attemptat moUibus arcum, 
Nunc crinita iubis galeam^ laudante Minerva^ 
Implet et ingentem clipeum gestare laborat. 

^Prima Venus campos Hennaeaque rura maligno 
Ingerit adflatu. Vicinos callida flores 221 

Ingeminat meritumque loci velut inscia quaerit 
Nec credit^ quod bruma rosas innoxia servet^ 
Quod gelidi rubeant alieno germine menses 
Verna nec iratum timeant virgulta Booten. 225 

Dum loca miratur^ studio dum flagrat eundi^ 
Persuadet; teneris heu lubrica moribus aetas! 
Quos ego nequidquam planctus^ quas inrita fudi 
Ore preces! Ruit illa tamen confisa sororum 
Praesidio; famulae longo post ordine Nymphae. 230 

"^ltur in aeterno vestitos gramine colles 
Et prima sub luce legunt^ cum rore serenus 
Albet ager sparsosque bibunt violaria sucos. 
Sed postquam medio sol altior institit axi^ 
Ecce polum nox foeda rapit tremefactaque nutat 235 
Insula cornipedum pulsu strepituque rotarum. 
Nosse nec aurigam licuit: seu mortifer ille 
Seu Mors ipsa fuit. Livor permanat in herbas; 
Deficiunt rivi; squalent rubigine prata 
Et nihil adflatum vivit: pallere ligustra^ 240 

Expirare rosas^ decrescere lilia vidi. 
Vt rauco reduces tractu detorsit habenas, 
Nox sua prosequitur currum^ lux redditur orbi. 
Persephone nusquam. Voto rediere peracto 
Nec mansere deae. Mediis invenimus arvis 245 



220 Hennaeaque] Farrliasius ; ethneaque. 

Clatdiani Orp., ed. Kocli. 19 



290 CLAVDir CLAVDIANI 

Exanimein Cyanen: cervix redimita iacebat 

Et caligantes marcebant fronte coronae. 

Adgredimur subito et casus scitamur eriles 

(Nam propior cladi steterat): quis yultus equorum? 

Quis regat? lUa nihil^ tacito sed laesa veneno 250 

Solvitur in laticem: subrepit crinibus umor; 

Liquitur in roremque pedes et bracliia manant 

Nostraque mox lambit vestigia perspicuus fons. 

Discedunt aliae. Rapidis Acheloides alis 

Sublatae Siculi latus obsedere Pelori 265 

Accensaeque malo iam non impune canoras 

In pestem vertere lyras: vox blanda carinas 

Adligat; audito frenantur carmine remi. 

Sola domi luctu senium tractura relinquor.' 259 

Haeret adhuc suspensa Ceres et singula demens 
Ceu nondum transacta timet; mox lumina torquens 
Yultu ad caelicolas furiato pectore fertur. 
Arduus Hyrcana quatitur sic matre Nipbates^ 
Cuius Achaemenio regi ludibria natos ^ 

Advexit tremebundus eques: fremit illa marito ' 265 
Mobilior Zephyro totamque virentibus iram ' 

Dispergit maculis nimiumque hausura profundo 
Ore virum vitreae tardatur imagine formae. 

Haud aliter toto genetrix baccbatur Olympo 
^Reddite' vociferans. ^Non me vagus edidit amnis; 
Non Dryadum de plebe sumus. Turrita Cybebe 271 
Me quoque Saturno genuit. Quo iura deorum^ 
Quo leges cecidere poli? Quid vivere recte 
Proderit? En audet noti Cytherea pudoris 
Ostentare suos post Lemnia vincula vultus. 275 | 

Hos animos bonus ille sopor castumque cubile i 

Praebuit? amplexus hoc promeruere pudici? 
Nec mirum^ si turpe nihil post talia ducit. 
Quid vos expertes thalami? tantumne relictus 
Virginitatis honos? tantum mutata voluntas? 280 



271 Cybebe] cybele. 



(XXXVI.) DE RAPTV PEOSERPINAE LIBEH TERTIVS. 291 

lam Veneri iunctae^ sociis raptoribus^ itis? 

templis Scythiae atque hominem sitientibus aris 

Vtraque digna coli! Tanti quae causa furoris? 

Quam mea vel tenui dicto Proserpina laesit? 

Scilicet aut caris pepulit te^ Delia^ silvis 285 

Aut tibi commissas rapuit^ Tritonia^ pugnas. 

An gravis eloquio? vestros an forte petebat 

Importuna choros? Atqui Trinacria longe^ 

Esset ne vobis oneri^ deserta colebat. 

Quid latuisse iuvat? Rabiem livoris acerbi 290 

Nulla potest placare quies.' 

His increpat omnes 
Vocibus. Ast illae (probibet sententia patris) 
Aut reticent aut nosse negant responsaque matri 
Dant lacrimas. Quid agat? Rursus se victa remittit 
Inque bumiles devecta preces: 

^lgnoscite^ si quid 295 
Intumuit pietas^ si quid flagrantius actum^ 
Quam miseros decuit. Supplex miserandaque vestris 
Advolvor genibus: liceat cognoscere sortem. 
Hoc tantum liceat: certos habuisse dolores. 
Scire peto^ quae forma mali; quamcumque dedistis 
Fortunam^ sit nota: feram fatumque putabo^ 301 

Non scelus. Adspectum^ precor^ indulgete parenti; 
Non repetam. Quaesita manu securus habeto 
Quisquis es; adfirmo praedam; desiste vereri. 
Quodsi nos aliquo praevenit foedere raptor^ 305 

Tu certe, Latona^ refer: confessa Diana 
Porte tibi. Nosti quid sit Lucina^ quis borror 
Pro genitis et quantus amor^ partusque tulisti 
Tu geminos: haec una mihi. Sic crine fruaris 
Semper ApoUineo, sic me felicior aevum 310 

Mater agas.' 

Largis tunc imbribus ora madescunt. 
^Quid? tantum dignum fleri dignumque taceri? 
Hei mihi^ discedunt omnes. Quid vana moraris 
Vlterius? non bella palam caelestia sentis? 
\ 19* 



292 CLAVDII CLAVDIANl 

Quin potius natam pelago terrisque requiris? 315 

Accingar lustrare diem^ per devia rerum 

Indefessa ferar. NuUa cessabitur hora^ 

Non requies^ non somnus erit^ dum pignus ademptum 

Inyeniam, gremio quamvis mergatur Hiberae 

Tethyos et Rubro iaceat vallata profundo. 320 

Non Rheni glacies^ non me Riphaea tenebunt 

Frigora-, non dubio Syrtis cunctabitur aestu. 

Stat finem penetrare Noti Boreaeque nivalem 

Vestigare domum; primo calcabitur Atlas 

Occasu facibusque meis lucebit Hydaspes. 325 

Impius errantem videat per rura^ per urbes 

luppiter; extincta satietur paelice luno. 

Insultate mihi^ caelo regnate superbi^ 

Ducite praeclarum Cereris de stirpe triumphum!' 

Haec fatur notaeque iugis inlabitur Aetnae 330 
Noctivago taedas informatura labori. 
^^ Lucus erat prope flumen Acin^ quod candida praefert 

. ,^^.^^^ Saepe mari pulchroque secat Galatea natatu^ 
'Densus et innexis Aetnaea cacumina ramis 
Qua licet usque tegens. IUic posuisse cruentam 335 
Aegida captivamque pater post proelia praedam 
Advexisse datur. Phlegraeis silva superbit 
Exuviis totumque nemus victoria. vestit. 
Hic patuli rictus et prodigiosa Gigantum 
Tergora dependent^ et adhuc crudele minantur 340 
Adfixae truncis facies^ inmaniaque ossa 
Serpentum passim cumulis exanguibus albent^ 
Et rigidae multo suspirant fulmine pelles; 
NuUaque non magni iactat se nominis arbor: 
Haec centumgemini strictos Aegaeonis enses 345 

Curvata vix fronde levat; liventibus illa 
Exultat Coei spoliis; haec arma Mimantis 
Sustinet; hos onerat ramos exutus Ophion. 
Altior at cunctis abies umbrosaque late 
Ipsius Enceladi fumantia gestat opima^ 350 

Summi terrigenum regis^ caderetque gravata 



(XXXVI.) DE RAPTV PROSERPINAE LIBER TERTIVS. 293 

Pondere^ ni lassam fulciret proxima quercus. 
Inde timor numenque loco^ nemorisque senectae 
Parcitur^ aetheriisque nefas nocuisse tropaeis. 
Pascere nuUus oyes nec robora laedere Cyclops 355 
Audet et ipse fugit sacra Polypliemus ab umbra. 

Non tamen lioc tardata Ceres. Accenditur ultro 
Relligione loci vibratque infesta securim '"" -^* ' 

Ipsum etiam feritura lovem: succidere pinus 
Aut magis enodes dubitat prosternere cedros 360 

Exploratque babiles truncos rectique tenorem 
Stipitis et certo pertemptat bracbia nisu. 
Sic, 'qui vecturus longinqua per aequora merces 
Molitur tellure ratem vitamque procellis 
Obiectare parat, fagos metitur et alnos 365 

Et varium rudibus silvis accommodat usum: 
Quae longa est^ tumidis praebebit cornua velis; 
Quae fortis^ clavo potior; quae lenta^ favebit 
Remiffio; stami patiens aptanda carinae. 

ToUebant gemmae capita mviolata cupressus 370 
Caespite vicino: quales non rupibus Idae 
Miratur Simois^ quales non divite ripa 
Lambit ApoUinei nemoris nutritor Orontes. 
Germanas adeo credas; sic frontibus aequis 
Adstant et socio despectant vertice lucum. 375 

Hae placuere faces. Pernix invadit utramque 
Cincta sinus^ exerta manus^ armata bipenni 
Alternasque ferit totisque obnixa trementes 
Viribus impeUit. Pariter traxere ruinam 
Et pariter posuere comas campoque recumbunt, 380 
Paunorum Dryadumque dolor. Complectitur ambas^ 
Sicut erant^ alteque levat retroque solutis 
Crinibus ascendit fastigia montis anheU 
Exuperatque aestus et nuUi pervia saxa 
Atque indignantes vestigia calcat harenas: 385 

QuaUs pestiferas animare ad crimina taxos 
Torva Megaera ruit^ Cadmi seu moenia poscat 
Sive Thyesteis properet saevire Mycenis: 



294 CLAVDII CLAVDIANI 

Dant tenebrae manesque locum plantisque resultant 
Tartara ferratis^ donec Phlegetliontis ad undam 390 
Constitit et plenos excepit lampade fluctus, 

Postquam perventum scopuli flagrantis in ora, 
Protinus arsuras aversa fronte cupressus 
Faucibus iniecit mediis lateque cayernas 
Texit et undantem flammarum obstruxit hiatum. 395 
Compresso mons igne tonat claususque laborat 
Mulciber: obducti nequeunt exire vapores. 
Coniferi micuere apices crevitque favillis 
Aetna novis stridentque admisso sulphure rami. 
Tum^ ne deficerent tantis erroribus^ ignes 400 

Semper inocciduos insopitosque manere 
lussit et arcano perfudit robora suco^ 
Quo Phaethon inrorat equos^ quo Luna iuvencos. 

lamque^sbporiferas nocturna silentia terris 
Explicuere vices: laniato pectore longas 405 

Inchoat illa vias et sic ingressa profatur: 

"^Non tales gestare tibi^ Proserpina^ taedas 
Sperabam; sed vota mihi communia matrum 
Et thalami festaeque faces caeloque canendus 
Ante oculos hymenaeus erat. Sic numina fatis 410 
Volvimur et nuUo Lachesis discrimine saevit? 
Quam nuper sublimis eram quantisque procorum 
Cingebar studiis! Quae non mihi pignus ob unum 
Cedebat numerosa parens! Tu prima voluptas, 
Tu postrema mihi; per te fecunda ferebar. 415 

decus^ o requies^ o grata superbia matris, 
Qua gessi florente deam^ qua sospite numquam 
Inferior lunone fui: nunc squalida^ vilis. 
Hoc placitum patri. Cur autem adscribimus illum 
His lacrimis? Ego te^ fateor^ crudelis ademi^ 420 
Quae te deserui solamque instantibus ultro 
Hostibus exposui. Raucis secura fruebar 
Nimirum thiasis et laeta sonantibus armis 



399 stridentquej Birtius; strident. 



(XXXVI.) DE RAPTY PROSERPINAE LIBER TERTIVS. 295 

Ituigebam Phrygios^ cum tu raperere^ leones. 
A ccipe quas merui poenas. En ora fatiscunt 425 

Vulneribus grandesque rubent in pectore sulci. 
Inmemor en uterus crebro contunditur ictu. 

^Qua te parte poli^ quo te sub cardine quaeram? 
Quis monstrator erit? quae me yestigia ducent? 
Qui currus? ferus ipse quis est? terraene^ marisne 430 
Incola? Quae volucrum deprendam signa rotarum? 
Ibo^ ibo quocumque pedes^ quocumque iubebit 
Casus; sic Venerem quaerat deserta Dione. 

^Efficietne labor? Rursus te^ nata^ licebit 
Amplecti? Manet ille decor^ manet ille genarum 435 
Eulgor? an infelix talem fortasse videbo, 
Qualis nocte venis^ qualem per somnia vidi?' 

Sic ait et prima gressus molitur ab Aetna 
Exitiique reos flores ipsumque rapinae 
Detestata locum sequitur dispersa viarum 440 

Indicia et pleno rimatur lumine campos 
Inclinatque faces. Omnis madet orbita fletu; 
Omnibus admugit. Quocumque it in aequore^ fulvis 
Adnatat umbra fretis extremaque lucis imago 
Italiam Libyamque ferit: clarescit Etruscum 445 

Litus et accenso resplendent aequore Syrtes. 
Antra procul Scyllaea petit canibusque reductis 
Pars stupefacta silet^ pars nondum exterrita latrat. 



FRAGMENTVM INCERTVM INCERTAE 

SEDIS. 

Rus istud pretio constat vili. 



CARMINVM MINORVM APPENDIX 
VEL SPVRIA VEL SVSPECTA CONTINENS, 

I. iC.) 
m SIRENAS. 

Dulce malum pelago Sirenae yolucresque puellae 
Scyllaeos inter fremitus avidamque Cliarybdin 
Musica saxa fretis habitabant: dulcia monstra^ 
Blanda pericla maris^ terror quoque gratus in undis. 
Delatis licet huc incumberet aura carinis 5 

Implessentque sinus yenti de puppe ferentes^ 
Pigebat vox una ratem. Nec tendere certum 
Delectabat iter reditus^ otiumque iuvabat^ 
Nec dolor uUus erat: mortem dabat ipsa voluptas. 

II. (CI.) 
LAYS HERCVLTS. 

Pieridum columen^ cuius Parnasia magno 
Numine templa sonant^ Pboebe, precor^ huc age laeto 
Tecum cuncta cboro. Penetralia sancta sororum 
Et nova Castalios latices per rura petentem 
Hippocrenaeon victorem siste refotum 5 

Mente faveque. Tuam non nunc novus advena turbam 
Ingredior^ laurusque gerens et florea sertis 
Tempora vincta tuis^ doctorum munera vatum^ 
Testor adhuc veteres quamvis desuetus honores. 

"AIcides^^lE^^cafmeii erit7Eomana TonanELs" la 



II 5 siste refotum] Birtius; sistere fontem. 6 Mente 
faveque] idem; Me fameque. 



298 CLAVDII CLAVDIAM 

Progenies^ dignus credi post viscera numen 

Cui super inmensos invicti roboris aestus 

Nec nasci potuisse vacat: nam lucis in ipsis, 

Inclite^ primitiis tardo vix editus ortu 

Fecisti de patre fidem. Sed cur mihi lentis 15 

Ludis adhuCj Cirrhaee^ modis tenerumque resultans 

Luxuriante leves impellis poUice chordas? 

Pone habitum^ quo moUe canis, et frondis amatae 

Linque nemus moUique exutus tempora lauro 

Populea mecum carmen luctare sub umbra. 20 

lam grave plus etiam^ quam ventris tempora vellent^ 
Alcmenam tendebat onus. Sed regia luno 
Impedit et partus probibet nascique vetabat, 
Vt metus ipse deum monstret; nec vivida caeli 
Semina mortales norunt sentire latebras 25 

Nec possunt sufferre moras. Datur inde novercae 
Materies; gravibusque odiis augmenta ministrat, 
Quod vinci coepisse pudet. 

Mox improba binos 
In tua membra iubet^ dum nasceris^ ire dracones. 
Incumbunt celeres illi, squamosaque iussus 30 

Armat coUa furor^ nec, quamvis maxima tractu, 
Tardata spiris sequitur pars cetera pectus; 
Tristis Tartarea vibratur sibilus aura; 
Morte rubent ocuU^ trifidisque horrentia Unguis 
Ora sonant^ nigrumque fremens levat ira venenum. 35 

Quid nunc invictis fraudes innectere fatis, 
CaeUcolum regina^ iuvat? cur obicis angues^ 
Cur parvo geminos? Anne unum posse necari 
lam strato Pythone times? Licet omnia mundi 
Monstra voces ipsamque armes serpentibus hydram^ 
Defendet natura deum patremque probabit, 41 

Quod non vis constare^ lovem. 

lamque inrita taetri 



12 Cui superj Livineius; cui semper. 32 Tardata] Eiese; 
tardatam. 



CARMINVM MINORYM APPENDIX, c. 11. 299 

lussa parant implere angues miseroque fuiore 

In sua fata tument. Cernit tua membra petentes 

Horrescitque parens; numen quae ignara creasset^ 45 

Mortali pietate timet. Nil, sancta^ superbae 

Paelicis insidias caelo modo freta tremescas^ 

Neve haec monstra tibi faciant^ Alcmena, pavorem. 

Sic mater potes esse dei. lam toUe serenum 

Laeta animum tantoque libens haec adspice vultu^ 50 

Vt deceat genuisse lovem. Depone pavorem 

Indignum partu. Natum quae exemplar habebat? 

Cui metuis^ nihil ipse timet. Nam numine recto 

Ridebas tu, dive^ truces animosque superbos 

De genitore tenes^ votisque aptissimus orbis 55 

Gaudebas tantum iam tum meruisse novercam: 

Corripis exiguis mox grandia guttura palmis 

Et quamvis teneri cogens in brachia pondus 

Corripis impressos relevans tellure dracones. 

Efferat aetherium^ quantum volit^ orbis in axem 
Latoidas verosque probet sua fabula divos^ 61 

Quod Delo iam stare licet. Non aequa laborum 
Gloria^ nec parili serpentes sorte necarunt: 
IUi unum ferro; geminos inermis et unus! 

His coeptis non uUa parat cunabula partus, 65 
Dive^ tibi; sed cum totis iam bruma rigeret 
Imbribus et solidis haererent flumina lymphis, 
Nudum praegelidis durando firmat in undis. 
Vtque rudes primo temptasti robore gressus^ 
Frondosae deserta vagus penetralia silvae 70 

Secura iam matre petis telisque tremendis 
Ludis et aerias adducto deicis arcu 
Aut funda violentus aves noctemque sub astris 
Exigis et puram fractis bibis amnibus undam. 

Inmanem interea Nemeae per lustra leonem 75 
Ipsa Chimaeraea cretum de gente noverca 



_ 45 numen quae] scripsi; numenque, nomenqu^. 59 rele- 
vans] Birtius; liaens. 



300 CLAVDII CLAVDIANl 

In tna depastis armabat vota iuvencis, 

Augebatque fero vires rabiemque iuvabat 

Naturam minus esse putans. Quantaque virorum 

Funera, quam multos stravit cum dentibus apros! 80 

Non illum magnae viduatis moenibus urbes 

Armorum fregere minis^ Martique domando 

Adsuetas morsu fudit graviore catervas. 

Hunc gravis Eurystheus (nam te^ quo cuncta levares^ J 

Imperium duri voluit sufferre tyranni 85 

Sic mundo Fortuna favens), hunc sternere leto 

Imperat. Tum (nullum virtus reticenda per aevum 

Dignaque sidereos post membra intrare recessus!) 

Posse mori quam vile putas! Namque impiger ultra 

Vadis inmensae scrutatus invia silvae; 90 

In nova sanguineos armantem vulnera rictus 

(Admonita feritate iubas visuque cruentus 

Excussis movet arma toris dubiumque residens 

Infremit) invadis trepidum solisque lacertis 

Grandia corripiens eluso guttura morsu 95 

Imbellem fractis prosternis faucibus bostem; 

Quin et flavicomis radiantia tergora villis 

Ceu spolium fuso victor rapis. Emicat omnis 

In laudes mox turba tuas longoque relicta 

Currit in arva metu. luvat ire et libera rura 100 

Defensosque videre locos silvamque iuvencis 

lam facilem et nuUi resonantes fletibus agros. 

Maenalium petis inde nemus fletamque colonis 
Arcadiam et raro steriles iam robore silvas. 
Namque hic inmensa membrorum mole cruentus lOS 
Indomitus regnabat aper soloque tremendus 
Corpore lunatis fundebat dentibus ornos 
Sternebatque suis lugentia rura colonis. 
Horrebant rigidis nigrantia corpora saetis 
Duratosque armos scopulis totosque per artus liO" 
Difficilis potuisse mori. Non spicula in illum 
Nodosumve rapis gravato pondere robur. 
Armati viduatur bonos; nec vulnera virtus 



CARMINVM MINORVM APPENDIX, c. II— 111 b. 301 

Exemplo tibi facta timet. lamque adripis ultro 
Spumantem cogisque diem sufferre tuendo 115 

Atque supinando mirantem lumina vinci 
Argolici victor portas sub tecta tyranni. 

Fama celer toto victorem sparserat orbe, 
Auxiliumque dei poscebat Creta crudeli 
Victa malo. Taurus medio nam sidere lunae 120 

Progenitus Dictaea lovis possederat arva. 
Pulmen ab ore venit^ flammisque furentibus ardet 
Spiritus^ et terram non caeli flamma perurit, 
Sed flatus monstri: dextro iam Siria cessent 
Sidere solque^ licet glaciali frigore victor^ 125 

Abstrusum mundo claudat iubar^ aurea condens 
Lumina^ et ignifluo stupefactus in orbe tepescat. 
Aestus babet Cretam. Pereunt silvaque lacusque 
Graminaque et fontes sacri^ montesque perurit 
Plamma ferox. Idam superis spectantibus ignis 130 
Dissipat, et magno cunabula grata Tonanti 
Igne suo monstrum^ si fas est dicere^ vincit. 

Tandem fama celer Dictaea ad litora magnum 
Duxerat Alciden: cum taurum dira minantem 
Accipit et saevum cornu flammasque vomentem 135 
Corripit atque artus constringens fortibus ulnis 
Ignifluos flatus animamque in pectore clausit. 

III a. 
DE DVLCIO. 
Nectareo muro dulces cinguntur harenae. 

III b. 

DE DVLCIO. 

Suave tibi nomen; sed si te talia tangunt^ 
Moribus atque animo postea dulcis eris. 



302 CLAYDII CLAVDIANI 

IV. (LXXI.) 
DE ZONA MISSA AB EADEM AECADIO AYGYSTO.. 

Stamine resplendens et mira textilis arte 

Balteus alipedis regia terga ligat 
Quem decus Eoo fratri pignusque propinqui 

Sanguinis Hesperio misit ab orbe soror. 
Hoc latus adstringi velox optaret Arion^ 5^ 

Hoc proprium vellet cingere Castor equum. 



EPITHALAMIYM LAYKENTII. 

In primis te^ sponse, precor: patiare canentem; 
Teque^ puella^ magis: tacito milii carmine parcas. 
Scimus enim^ scimus vobis nunc carmina nostra 
Doctiloquique etiam linguam solidare Maronis. 
Sed breviter strictimque duos dicemus amantes, 5 

Ma[te]ria [at]qu[e li]cet plus quaerat^ pauca loquemur. 

Principio generis simili vos stirpe creatos 
Florenti Florique patrum sat nomina produnt. 
Matribus et pariter respondet fetus uterque: 
Nam decuit Mariam sapientem fundere [natam la 

Calliopenque simul iuvenem proferre to[gatum. 
similes multumque pares! Te prima iuventus 
Insignem vegetumque tenet; nam nuper [opertus 
Plore genas plenaque decens lanugine malas 
MoUia votifero dempsisti vellera ferro. 15 

Egregio fulges cultu totusque decorus^ 
Ex facie mores patriamque ex nomine pandens: 
Nam quae primates quondam genuere Latinos 
Antiquaeque urbi proprium tribuere vocamen^ 
Dant tibi^ Laurenti^ Laurentes nomina Nymphae. 20 



I 



8 patrum] Hauptius; patris, produnt] Biesius; prodet. 
14 Flore genas] Jeepius; Florigenas. 17 Ex] Birtius; Et. 



CARMINVM MINOEVM APPENDIX, c. IV— V. 30a 

Quid memorem mores inyenin in corde seniles" 
Atque Ithacum ingenium Romana feryere lingua? 
Tu fora^ tu leges celebras sanctumque tribunal 
Promptaque impayidus tu suetus dicere dextra. 
Te insontes palmam semper tenuere patrono^ 25 

Te contra adstantem semper timuere nocentes. 
Prorsus habes iuvenis totum quod TuUius auctor 
Causidicos retinere iubet: nam^ fultus utroque, 
Vir bonus es nimium^ fandi pariterque peritus. 

Ad te nunc breviter (nam sic te velle putamus) 
Verba^ puella^ feram^ pulcliro formosa colore. 31 

Lilia ceu niteant rutilis commixta rosetis^ 
Sic rubor et candor pingunt tibi florida vultus. 
Denique miramur quod coUa monilia gestant; 
Ex umeris frustra pbaleras imponis eburnis. 35 

Non tibi nam gemmae^ sed tu das lumina gemmis, 
Atque alias comit^ per te componitur aurum. 
Ips]a loqui^ scriptique tenax veloxque legendi^ 
Scis] tamquam talis fueris praesaga mariti 
Et] Musea tuis insedit cura meduUis. 40 

Nec minus in propriis studium: nam vellera lanae 
Textilibus calatliis semper tractare perita 
Inque globos teretes coeuntia volvere pensa 
Compositas tenui suspendis stamine telas^ 
Quas cum multiplici frenarint licia gressu 45 

Traxeris et digitis cum moUia fila gemeUis^ 
Serica Araclmeo densentur pectine texta 
SubtiUsque seges radio stridente resultat. 

Sed iam sufficiat de magnis pauca locutum^ 
Nec sinit boc tempus^ totas nunc pandere laudes. 50 
Quin magis^ o pueri^ vosque exaudite^ pueUae^ 
Quas optare pares tbalamos taedasque iugales 



22 Ithacum] Birtius; Ithalum, Italum. 29 pariterque] 
Heinsius; patq^. 30 Ad] At. 43 volvere] Buechelerus; 
vellera. 45 frenarint] Muellerus; frenarunt. 47 Arachneo] 
araneo. 



304 CLAVDIl CLAVDIANI 

Sensibus ex imis suspiria ducta fatentur. 
Consertas prensate manus magnumque per orbem 
Dextra liget laevam. Festos celebrate hymenaeos 55 
Ac^ modulante melos pariter caesoque payinto, 
Cum pede vox resonet: persultent atria larga^ 
Quae virides cingunt hederae laurique coronant 
Votigerique ignes^ stellantia lumina^ complent. 
Tympana^ cborda simul sympboniaj tibia^ buxus^ 60 
Cymbala^ bombylium cornus et fistula^ sistrum, 
Quaeque per aeratas inspirant carmina voces, 
Vmida folligenis exclament organa ventis. 

Surge age iam iuvenis: dextram complectere sponsae. 
Tuque puella caput niveo velamine tecta 65 

Non cunctante gradu gressum comitare mariti. 
Teque etiam paucis moneamus^ pronuba^ verbis. 

Cum fuerit ventum ad tbalamos primumque cubile, 
Sit tibi cura vigens innoxia reddere membra 
Virginis, ut totum^ quod possit laedere^ demas. 70 
NuUum sit capiti quo crinis comitur aurum 
Nec coUo maneant^ nisi quae sunt levia^ fila 
Anulus et digitis toUatur moUibus asper 
Ac niveos auro propera spoliare lacertos^ 
Ne, dum par ludunt atque oscula dulcia iactant ' 75 
Exercentque toris Veneris luctamen anhelum, 
Cuncta per amplexus foedentur membra mariti 
Atque invita viri maculet quae diligit ora. 

Ite pares tandemque toro recubate potito. 
Mellea tunc roseis haerescant basia labris 80 

Et compressa suis sudet per pectora membris 
Per] niveosque umeros coUumque per os[que marita: 
Dextera cervicem roseam subiecta retentet 
Turgentesque simul constringat laeva papillas. 



61 bombylium] Birtius; bambilium. 63 folligenis] Bur- 
rnannus; folligeris. exclament] Wernsdorfius ; exclamant. 
ventis] Muellerus; vocis. 75 Ne] Nec. par ludunt] Birtius; 
faro ludii. 81 sudet per] Birtius; insudent. 



CARMINVM MINORVM APPENDIX, c. V-VIII. 305 

Vivite felices quam longaque carpite saecla. 85 
Vivite concordes, donec premat una senectus 
Ambo et] vestra habeant natorum vota nepotes. 

YI. 
DE LIBEEALIBVS. 

Lenaee vitisator Bromie Semeleie Bacclie 
Tbyrsitenens bimater trieterice Nysie Liber, 
Flos Ariadnaee^ Corybantice laete Thyoneu, 
Da reditum nobis: sic totis dulcia rivis 
Musta fluant spumetque cavis vindemia labris. 5 

VII. 
LAVS MARTIS. 

Mars, pater armorum^ fortissime belligerator, 
Esto volens mitis facilis deus, esto benignus: 
Sic tibi post pugnas et pastos sanguine campos 
Amplexus tribuat vincli secura Cythere. 

Tu crista galeaque rubes, tu pulcher in aere; 5 
Incutis e vultu radiantia lumina ferro. 
Te thorax galeaque tegunt^ non quo tibi terror 
Hostilis subeat, sed quod decor exit ab armis. 
Tu cum pulsatum clipei concusseris orbem, 
Inmugit mundus^ tellus tremit^ aequora cedunt. 10 

Da nobis reditum. Patriam repetamus ovantes: 
Sic tibi lascivae celebrentur in urbe kalendae. 

VIII. 
DE IVNONALIBVS. 

luno] poli domina^ cui vincla iugalia curae^ 
Supremi caeli regis coniunxque sororque^ 
Da reditum nobis: sic regnum transeat orbis 



VI 3 Corybantice] Buechelerus; coriatice. 5 musta] 

Biesius; musa. VIII 3 Da] L, Muellerus; det. 
Clavdiani Opp., ed. Kooli. 20 



306 CLAVDII CLAVDIANI 

IX, (XCIII.) 

DE HIPPOPOTAMO ET CROCODILO. 

Vtraque fecundo nutritur belua Nilo, 

Quaeque vorat morsu quaeque sub ore fremit. 

X. (XCIV.) 

DE AQVILA QVAE IN MENSA DE SAEDONYCHE 
LAPIDE ERAT. 

Mensa coloratis aquilae sinuatur in alis^ 
Quam floris distinguit honos, similisque figura 
Texitur: implumem mentitur gemma yolatum. 

XI. 
DE ISIDIS NAVIGIO. 

Isi^ fruge nova quae nunc dignata videri 
Plena nec ad Cereris munera poscis opem 

(Nam tu nostra dea es nec te deus ipse tacendi 
Abnegat expertus^ quis tua vela ferat; 

Namque tibi Zepbyrus favet ac Cyllenius ales): 
Ne nostra referas de regione pedem. 

XII. 
DE LAVACEO. 

Qui splendere cupis claro tenuique lavacro^ 
Pontica succedas in balnea nobilis undae^ 
Quam nec Alexandri mater sub sole cadenti 
Emeruit (non si varia se aspergine Gai 
Effundat per aperta latex e sedibus imis i 

Cum Syrio unguento)^ semper cui roscidus umor. 
Hic femora et suras et bracbia moUiter ambit 
Et rigat in pluviam sensimque ad coUa resultans 



XII 4 Gai] Caii. 



CARMINVM MINORVM APPENDIX, c. ]X~XIV. 307 

Tangit odore levi et grato spiramine nares 

Lenis et externas admittere nescius artes. 10 

Huc ades o Florens et festa luce relaxa 
Mentis onus nebulasque fuga^ quae frontis lionorem 

XIII. 
DE VINALIBVS. 

Non tibi vina placent^ o insanabilis bospes? 
Nec mens est Tbebana tibi, licet aggere celso 
Dircaeae rupis dicas fluxisse parentes? 

Vertice de Nysae per rura et nostra Lyaeus 
Transiit implevitque vias nigrantibus uvis. 5 

Musta siti posuit pater^ et non tempore ab illo 
Desierant baec sacra coli vatumque sonoro 
Carmine Mincius et strepuit circumsita ripa 
Fluminis Etrusci quem non aequabit Orontes. 

XIV. 
DE CYTHERA. 

Forte erat Aurorae tempus Solisque quadriga 
Fecerat et ventum et sonitum per nobile marmor 
Adstantis pueri, cum te, mea bella Cythere, 
Adspicio venientem et tu mea limina grato 
Introitu dignata rosas et lenis amomi 5 

Delicias miras tecum adlicis, unde secutae 
Palladis et frondes nuUiusque inscia laurus. 
Atria nostra virent^ et agunt in limine primo 
Radicem platani; ad portam venit arbutus ipsam. 
Felix multa arbos^ imitans miracula Pindi 10 

Quae non delebit livor nec sera vetustas. 

iucunda nimiSj tenui quae visa poetae, 
Dum credis vitium non auscultare Camenis. 



XIII 6 siti] Birtius; sibi. 

20* 



308 CLAVDII CLAVDIANI 

XV. 
DE CEREO. 

Flora venit. Quae Plora? dea. An de gente Latina? 

Non reor; at Cliloris dicta per arva fuit. 
Huius in adventum radiant de nocte lucernae; 

Nam nitet atque hilarat lumine cuncta suo. 
Cerea materies apibus debetur amicis. 5 

Floribus atque hortis sit, precor, aequa meis 
Non, ut mel rapiam^ cuius non tangor amore, 

Sed cera in talem fiat ut alba diem. 



XVI. 


XVIL 


DE IRYNDmE. 


- DE MERGO. 


periit 


periit 


XVIII. 


XIX a. 


DE ViTVLIS MARINIS. DE PAVPERE SINGVLARI 


periit 


2Jeriit 
XIX b. 




DE APE. 




periit 




XX. (XCVIIL) • 


MEROBAVDIS LAVS CHRISTL 



Proles vera dei cunctisque antiquior annis, 
Nunc genitus, qui semper eras, lucisque repertor 
Ante tuae matrisque parens; quem misit ab astris 
Aequaevus genitor verbumque in semina fusum 



XIX a hic titulus hoc loco inter XVIII et XIX b scriptus 
est in M catalogo; Birtius omisit; cf. eius praef, p. CLXIX. 
XX 4 verbumque] Birtius; verbique. 



CARMINVM MmORVM APPENDIX, c. XV— XXI. 309 

Virgineos habitare sinus et corporis arti .5 

lussit inire vias parvaque in sede morari, 

Quem sedes non uUa capit; qui lumine primo 

Vidisti^ quidquid mundo nascente crearas; 

Ipse opifex^ opus ipse tui, dignatus iniquas 

Aetatis sentire vices et corporis huius 10 

Dissimiles perferre modos hominemque subire, 

Vt possis monstrare deum^ ne lubricus error 

Et decepta diu varii soUertia mundi 

Pectora tam multis sineret mortalia saeclis 

Auctorem nescire suum: 

Te conscia partus 15 

Mater et attoniti pecudum sensere timores. 
Te nova soUicito lustrantes sidera visu 
In caelo videre prius, lumenque secuti 
Invenere magi. Tu noxia pectora solvis 
Elapsasque animas in corpora functa reducis 20 

Et vitam remeare iubes. Tu lege recepti 
Muneris ad Manes penetras mortisque latebras 
Inmortalis adis. Nasci tibi non fuit uni 
Principium finisque mori^ sed nocte refusa 
In caelum patremque redis rursusque perenni 25 

Ordine purgatis adimis contagia terris. 
Tu solus patrisque comes, tu spiritus insons 
Et toties unus triplicique in nomine simplex. 

Quid, nisi pro cunctis^ aliud quis credere possit 
Te potuisse mori, poteras qui reddere vitam? 30 

XXI. (XCIX.) 
MIRACVLA CHRISTI. 

Angelus adloquitur Mariam, quo praescia verbo 

Concipiat salva virginitate deum. 
Dant tibi Chaldaei praenuntia munera reges: 

Myrrham homo^ rex aurum^ suscipe tura deus. 



XX 9 tui] Scaliger; sui. 23 non] Gesnems; nam, 



310 CLAVDIANI CARM. MIN. APPENDIX, c. XXI-^XXII. 

Permutat lymplias in vina liquentia Christus, 5 

Quo primum facto se probat esse deum. 
Quinque explent panes, pisces duo milia quinque 

Et deus ex parvo plus superesse iubet. 
Editus ex utero caecus nova lumina sentit 

Et stupet ignotum se meruisse diem. lo 

Lazarus e tumulo Christo inclamante resurgit 

Et durae mortis lex resoluta perit. 
Nutantem quatit unda Petrum, cui Cbristus in alto 

Et dextra gressus firmat et ore fidem. 
Exanguis Cbristi contingit femina vestem: 15 

Stat cruor in venis, fit medicina fides. 
lussus post multos graditur paralyticus annos 

(Mirandum) lectus portitor ipse sui. 

XXII. 

Marcus amans puerum natum mentitur amare 

Vultque pat§r dici nescius esse pater 
Et pietate nefas et amorem velat amore. 

Se pietas umbram criminis esse dolet. 
^Nate' dies audit^ nox et torus audit ^amice', 5 

Et pro temporibus nomina mutat ei. 
Stulte^ quid ignaro non dicit Cynthia fratri? 

Ne credas nocti digna latere diem! 



Qui pater est^ huic filius est. A lumine primo 

Filius a thalamis incipit esse puer. 10 



XXI 9 sentit] Birtius; sensit. XXI [ 5 torus] Binetus; 
totus. 9 lumine] Fatissonius; limine. 



CARMINA GRAECA. 

riyavtoiiay^ia. 

Fr. I 

Ei Ttots ^oi KvavG)7tLV BTtiTtlcbovxi ^cclccij^av 
%al (pQ86l ^a^^ri^avti Kvxcoiisva ^avd^sa Ttovtov 
ev^a^d^ai iia%dQ£66iv i^TJXvd^sv sivaXCoi^i^ 
<pcov7jg ds Ttra^svrjg avs^oxQScpsg s6^sro Kv^a^ 
X(bg)rj0sv d' dvs^oio /Joij, yrjd^rj^s ds vavtrjg 5 

6666(isvog ^sydXoiO ^sov 7taQS0v6av aQCjyTJv 
wg Kal vvv drj ^ol^s (pv yaQ d^sbg sitXsv doidTjg) 
ev^o^ai avdijsvta KatdjtXoov svsitidcov, 
Hlad^L %ai ^sv dxov^ov^ snsl (jsd^sv svfisvsovtog 

TtaVQOtSQOV dsog S6tlv SJt^ sXTtC^L ^,G}itSQ7]6iV. 10 

(bg yaQ drj TtsXayog ^sv ^AXs^dvS^oio TtoXr^og 
Ttdvtod^sv sKtstatai^ td 8s ^vQia ;ii;|Ltc^ra laG)v 
OQVVt S7t dXX7]Xoi6iv^ syco 8s ts dsivbg doidbg 
liov607t6Xog vavtrjg 'EXiKcovCdi vrjl Ttid^TJ^ag 
id^vvcj 7tQbg dsxtla^ cpsQco 8' STti cp6Qtov doL^TJv. 15 
SL 8s d^scjv ^ovlfl^Lv vcp^ v^sCcov S^sX6vtG)V 

'fj^StSQOLg V^V0L6LV S7tL7tVSV(3SLaV S7taLV0V 

Fr. II. 

svQvv sg aid^SQa 7ts^7ts d^srjfid^ov^ rj 8s QL(psL<ja 

xscpQri yCvstaL al^a 0vvavt7]6a6a KSQavv(p' 

aXXog 8^ ^HsXColo KataytCov 'C^tat^ d^tSLkcbv 20 

5 Xcocpri6Bv\ lwcp7\6B. 7 dr] ^ol^s] Birtius; drj (is. 6v 
yccQ] idem; 6v yaQ drj. 13 ds ts] Koechly; ds roi. 15 Id^vvco] 
ideni; id^vvcov. 18 Qicpsl^a'] Qicp^sl6a. 19 yivstai alipa\ 

SchenJcl; yivsrai. 



312 CLAVDII CLAVDIANI 

^aQ^lJSfisvaL^ Xo^fj6L (pdog yXt^vrj^L SedoLX^g^ 
r(p d' £cp8r]K axQLV^ ylavxag 8' ixdkvil^sv OTtcoTtdg' 
vri(pQ0V8g^ ovd\ ^oxtov tilog 7]Ss6av^ dlXd Ttsaovreg 
avxatg alg (poQ8s6xov srv^^svovto ^oXfj(jL, 

zlLipri^ag Ss yiyag {tilsslv d^sXs vijxvrov vScoq) 25 
rfjks iid?J sg Ttorafibv rdvv6sv 7toXv%avSsa Sslqtjv^ 
sXks Ss %sv^ara itdvra kvXlvSo^svolo qoolo^ 
a%QL Ss Ttrjydcov vTtsSs^aro ^vqlov vScjq 
s67t6^svog TtQoxofl^Lv aTtoXkvfisvov TtorafiOLO, 
dllog S^ av TtQrjVTJg rs 7ts(jQov sitl Kv^ara Ttovrov 30 
Ttlvsv VTto (jro^drs66L Ttorov KsXdQv^s Ss XaL^bg 
NrjQSog ak^vQOV olS^a Sl^ dvd^SQSibvog oSsvov, 
TtLvo^svov Ss ^vd^OLO Kal vSarog oXXv^svolo 
yviivcbd^rj ^sya ^svQ^og^ sxsQ6d)d^rj Ss b^dXa^j^a. 

KovQrjg d' dvra Svco yXavxcoTtLSog drQvrd)vrjg 35 
yrjysvssg fidQvavro' cpSQSv S^ 6 ^sv ovQSog aKQrjv^ 
avr aQ o y' ri^L ^arov TtsrQrjv dvdsLQS ^SfiaQ7tG)g, 
rovg Ss d^sd ^ar STtscpvs SoQv666og ov% svl 7t6rfic:)' 
rov ^sv yaQ 6rsQV0L0 SLijXa6s yLsCXLvov sy^og^ 
r(p S' aQa IdLvov sQyov S7t^ d^^tCSog 6(i(paXos66rjg 40 
FoQyovg Sst^s xdQrjvov 6 S^ cjg ISs yvla ^tsSrjd^slg 
fi cpSQSV sv 7tald^rj6LV b^ouog X(5raro TtsrQj], 

Kv7tQLg S^ ovrs ^sXog cpsQSv ovd''' o7tlov^ dXX^ sk6^l%sv 
dyXatriv' d^Sfisvrj yaQ S7t 6^^a6Lv dyysXov avyr]v 
TtQcbra ^sv d^tXsKsag 7tSQ6vrj SLSXQLvaro xairag 45 

Ka\ 7tXsKrdg s(5cpLyi,s 7tvKV(p 7tSQL7tXsy^arL (jSLQdg^ 
(SriX^SL S^ ocpd^aX^cbv SQarovg VTCsyQd^aro Kavd^ovg^ 
Xs7trdg S^ svavsfiOLO Qa(pdg %aXd6a6a %Lrcbvog 
TtOQcpvQScov ov KQV7trsv vcp^ SL^a6LV dvd^sa ^at,cbv 
o^fiarog stg dyQr]v G)7tXL6fi8vrj' sl%s yaQ avrrj 50 

21 Xo^jjgl] M. Schmidt; d6lr\g. 22 iq)iri%'] Ludwich; 

icpfjyi'. dnQiv^ Birtius; dnttvcc. 26 tdvvGSv^ rdvvGS. 

28 vjtsds^ato] Koechly; vTtsdsxsto. 29 icnofisvog] M. Schnei- 
der; sgtcoiisvov. 32 NriQsog] NsiSQog. odsvov] Koechly; 
odsvcov. 40 in'] idem; V7c\ 43 ovd''] Heinsius; ov%. 

45 diSv.Qivato] Gesnerus; diS%Qivsto. 46 }c6cpiy^s] sccpi^s. 



48 XsTttccg d 
50 G)7tXi6iisvri 



ISTttag. ;|rtTc6i/og] xit&vag. 49 ov] d' ov. 

Heinsius; aTtXieiisvriv. 



CARMINA GRAECA. 313 

TtXayiia tcoqvv^ Soqv iiat^ov^ ocpQvv ^eXog^ a6iti8a KaXXog^ 
OTtla ^ielri^ d^slyrjtQOv iv aXys6tv* sl de rtg avvfj 
o^^a ^dXoL^ deS^rjto^ ^slog 8' aito %6iQbg id6ag 
cjg ''AQSG)g ai%^ri tfj KvTtQidog olXvto ^OQcpfi, 

Kal tbv ^isv ^avdtov vscpog svvvsv* dXXd Tvcpcosvg 
coQto no6siSd(ovog ivavtCa* tov Ss tQiaivrj 56 

(jtSQva IIo6siSd(ov^ Zsvg S^ ifika^s KQata KSQavvcj, 

'EyKskaSog S^ ov Ifiys ^dxrjg^ dvd S^ rJQTta^s v7j6ov 

TtQOQQi^OV 7toXss66iV iQSiSo^SVTjV OQSS^^i^ 

Ssivd S^ aTtSiXri^ag Zrjvbg Tcatsvavti ^s^TJKSi^ 60 

6tsvto Ss yalav oXrjv ^sv dvaQQrj^ai ksvscovcjv^ 
d6tQa Ss (5vy%svai^ Zrjvbg Ss iisXa^^QOv iQv66ai' 
tola S^ aTtrjTtSiZsi. t(p Ss ^d^svog coqoqs ^r^trjQ 
rjfisv dva6%0(isvr] cpoviov ^sXog^ rjsliov ts 
vrj^og dvsQ%o^ivri 6Kia6sv (pdog^ iv Ss ts vr]6(p 65 
SivSQsa Tcal Ttota^ol d^fJQig t s6av OQVid^ig ts, 
Kal rdr' dvaxta d-smv %6?iOg d6%stog i6tv(piki^s' 
Qrji^sv ydQ tstv(pcog vs(piXag 6vv totg ts KSQavvolg 
d6^i6tovg TtvQOSvtag iit ^KyKsXdSco %isv o^^QOvg 
{^^'sX^ d^alSvvsiv)' 6 Ss ^s^^oO^sv svd^oQs Ttovtov 70 
aid^o^svog,, ra5 d' d^(pi 7tSQi^si0v6a ^dXa66a 
Ssivbv 7ta(pXdt,s6KS TcvKCo^ivrj Sg TtSQi &r]Qag' 
ovSs KqovCcov krjys^ AvKaovCr^g S^ ditb yaCrjg 
TtitQOv ditOQQTJ^ag 6Aog5 iitid^rjKS yCyavti 
d6%sta ^rjviocov iitl d' c^ww vfj6og oqov6sv,, 75 

rjv avtbg TtQoirjKSv ig ovQavdv [^d^cpotSQOv Ss 
;ca6 TtvQi Kal vov6(p 6tvysQovg tsCQov6i yCyavtag\ 

55 svvvsv] Ludwich; evrvsv. 57 Zsvg d'] Koeclily ; 

Zsvg. yiQccta] idem; yidqta. 62 d6tqa\ Koechly ; dctv. 

63 tolci ^' a7tr]7tSiXsC] idem; toid ds snrinsiXsi. 64 cpoviov] 
SchenM; cpoiviov. 65 cniaGsv] oniaes. 68 tstvcpcog] Birtius; 
ts TtvQog. 69 TtvQOSvtag] Koechly ; nvQOSvtog. 70 ^vd^OQs] 
idcm; ^yiO^OQS. 72 cbg nsQl SriQag] Buechelerus; nsQi d^fjQag. 
73 d' dnb] Koechly ; anb. 74 nstQOv] nstQav. 75 vfjaog] 
Koechly; vovcog. 76 ig] Iriarte; sig tbv. 



314 CLAVDII CLAVDIANI 



EPIGRAMMATA. 

L (LXV.) 

^'IXad^C ^oi (pike 001^8' 6v yccQ ^ooc t6i,a tixaCvcov 
i^lTJd^rjg Ttot "EQcatog vit' d>KV7t6^0i6iv oi^totg, 

IL (LXVIL) 

Eig dovX6v tiva tv(p^evta TtaQ^ avtov 8ia tb 
^Tj eitiSovvai 6elXiov ev azQod^ei, 

"ESQiqv xalxe^Tte^ov eTtl TtQod^vQOig ^EXiKGivog 
ei6t7]Kei d^eQaTtmv tig VTteQ vcotoio ^e^aQTtcjg 
ovS' e^^eXev ^oyeovti TtOQelv ejtC^ad^QOV aoiSrjg* 
tovveKcc ^iev d^coQr^^ev ibv 7to2.v^rjtig dvdyKrj, 

III. (LXVL) 

Eig ^i^dSa yrjQd6a<jav Kal Kaklco7tit,o^evriv 
rjyovv dXeicpo^evrjv td tG)v yvvaiKcbv ^ayyavev- 

^ata. 

Ma%Xdg evKQOtdloi6iv dvevd^ov6a %0QeCaig 
SC^vya 7taXXo^evoi6i tivdy^a6i %aXKbv dQd6(jei^ 
tfig ^ev V7toKle7tt(ov ^toXirjv tQC^a yeCtova MoCQrjg 
rjle^dtoig dKti6i %aQd66etai o^iiiatog avQrj^ 
^evS6iievov S^ eQvd^rj^a KateyQacpev d%QOog aCScog 5 
dykairi 6te^a6a v^d^r] KeKaXv^^eva ^rj?M, 

IV. (LXIIL) 

Eig KQv6taXlov evSov vSg)q e%ov6av. 

Xiover] KQv6taXXog iTt^ dveQog d^Krjd^et^a 
Set^ev aKrjQa^Coio 7tavaCoXov eiK6va k66^ov^ 
ovQavbv dyKag e%ovta ^aQVKtvTtov evSo^i 7t6vtov. 



I 2 Ttov'] Birtiics; vn\ II 1 %ciHB6ns^ov\ BruncJdus; 
XccXyisoTCS^av. 



CARMINA GRAECA. 315 

V. (LXIV.) 
Eig ro ccvtd, 

Eiit^ aye ^ol^ ZQv^taXlB^ kCd^G) 7t87tvKa6^8vov vScjq 
tig TtTj^sv BoQSYjg; ri tCg sXv6s Notog; 

VI. (XCVI.) 
Eig tbv 0cotrJQa, 

'£1 TtVQog asvdoio ^ocpriv ooStva cpvld^^cov 
s^^s^acog 7c66fioio TtaXivSivrjtov dvdyKrjv 
XQidts d^soQQTJtoio ^iov (pv6i^os Ttrjyij 

TtatQOg d^TJlldvtOiO d^SOV TtQCOtO^TtOQS (fcovri^ 

og ^std ^rjtQcicjv tOKStcbv syKv^ova cpOQtov 5 

%al yovov avtotsls6tov dvv^ipsvtcjv v^svaCcov 
6t7]6ag ^A0(3VQirig ysvsrjg stSQOcpQOva Xv6(5av 
OQyia d^ siS(x)kc3V ksvscov il^svScbvv^a Xv6ag 
al^sQog d^^pi^s^rjxag S(p^ STttd^covov o%r\a 
dyysXiKalg 7ttSQvys60iv sv dQQ7]toi6i d^ad^^cov 10 

Had^i Ttayysvstao d^sov 7tQS6^7]iov oft/Ltc^, 
g)QOVQS ^iov^ 6G)tSQ ^SQO^tcov^ aicjvog dvd66(ov, 

VII. (XCVII.) 
Eig tbv oivroi/. 

'AQti(pav\g 7toliov%s 7taXaiysvsg vis vsoyvs 
aisv S(ov 7tQ0S(bv ts V7tSQtats v0tats XQi6ts 
d^avdtoio 7tatQ6g ts 6^6xqovs^ 7td(i7tav o^ots. 



VI 5 iistcc] lacobsius; fisycc. 



SERIES CARMINUM HUIUS EDITIOMS 
NUMERIS GESNERIANIS ADPOSITIS. 



Panegyricus Probini et Olybrii I 

In Rufinum I praef. II 

In Rufinum I III 

In Rufinum II praef. IV 

In Rufinum II V 

Bellum Gildonicum I XV 

In Eutropium I XVIII 

In Eutropium II praef. XIX 

In Eutropiam II XX 

Fescennina de nuptiis Honorii I XI 

Fescennina II XII 

Fescennina III .. XIII 

Fescennina IV , , . XIV 

Epithalamii de nuptiis HonOTii praef. IX 

Epithalamium de nuptiis Honorii X 

De tertio consulatu Honorii praef. VI 

De tertio consulatu Honorii VII 

De quarto consulatu Houorii VIII 

Panegyrici Manlii Theodori praef. XVI 

Panegyricus Manlii Theodori XVII 

De consulatu Stilichonis I '. XXI 

De consulatu Stilichonis II XXIt 

De consulatu Stilichonis III praef. XXIII 

De consulatu Stilichonis III XXIV 

De sexto consulatu Honorii praef XXVII 

De sexto consulatu Honorii XXVIII 

De bello Gothico praef. XXV 

De bello Gothico XXVI 

c. m. I: Ad Stilichonem XIII 

c. m. II: Descriptio portus Smyrnensis LXXXV 

c. m. III: Ad Aeternalem LXXXI 

c. m. IV: Descriptio armenti LIV 

c. m. V: Est in conspectu 1. 1 LXXXVI 



SERTES CARMINUM HUIUS EDITIONIS. 



317 



c. m. VI: Rimanti telum ira facit LXXVIII 

c. m. VII: De quadriga marmorea LXXXVII 

c. m. VIII: De Poljcaste et Perdicca LXIX 

c. m. IX: De hystrice XLV 

c. m. X: De birro castoreo XCII 

c. m. XI: In sepulchrum speciosae XCI 

c. m. XII: De balneis Quintianis LXXXIV 

c. m. XIII: In podagrum LXXIX 

c. m. XIV: Ad Maximum LXXXII 

c. m. XV: De paupere amante . LXXXIX 

c. m. XVI: De eodem XC 

c. m. XVII: De piis fratribus L 

c. m. XVIII: De mulabus Gallicis LI 

c. m. XIX: Ad Gennadium XLIII 

c. m. XX: De sene Veronensi LII 

c. m. XXI: De Theodoro et Hadriano LXXX 

c. m. XXII: Deprecatio ad Hadrianum .... XXXIX 

c. m. XXIII; Deprecatio in Alethium LXXIV 

c. m. XXIV: De locusta LXXXIH 

c. m. XXV: Epithalamium Palladii XXX. XXXI 

c. m. XXVI: Aponus XLIX 

c. m. XXVH: Phoenix XLIV 

c. m. XXVni: Nilus XLVII 

c. m. XXIX: Magnes XLVIH 

c. m. XXX: Laus Serenae XXIX 

c. m. XXXI: Epistula ad Serenam XL 

c. m. XXXII: De Salvatore XCV 

c. m. XXXIII — XXXIX: De crystallo LVI-LXH 

c. m. XL: Epistula ad Olybrium XLI 

c. m. XLI: Ad Probinum XLII 

c. m. XLII: De apro et leone LIII 

c. m. XLIII: In Curetium LXXV 

c. m. XLIV: In eundem Curetium LXXVI 

c. m. XLV: De concha LV 

c. m. XLVI: De chlamyde et frenis LXXII 

c. m. XLVIl: De equo dono dato LXXIII 

c. m. XLVIII: De zona equi regii LXX 

c. m. XLIX: De torpedine XLVI 

c. m. L: In lacobum . . .^ LXXVII 

c. m. LI: In sphaeram Archimedis LXVIII 

c. m. LII: De lanario LXXXVHI 

c. m. LIII: Gigantomachia XXXVII 

De raptu Proserpinae I praef. XXXII 

De raptu Proserpinae I XXXIII 

De raptu Proserpinae II praef. XXXIV 

De raptu Proserpinae II XXXV 



318 SERIES CARMINUM HUIUS EDITIONIS. 

De raptu Proserpinae III XXXVI 

Fragmentum incertum 

App. I: In Sirenas C 

II: Laus Herculis CI 

Illa : De dulcio 

Illb: De dulcio 

IV: De zona missa ab eadem LXXI 

V: Epithalamium Laurentii 

VI: De Liberalibus 

VII: Laus Martis 

VIII: De lunonalibns 

IX: De hippopotamo et crocodilo XCIU 

X: De aquila quae in mensa erat XCIV 

XI: De Isidis navigio 

XII: De lavacro 

XIII: De vinalibus 

XIV: De Cythera 

XV: De cereo 

XVI: De irundine 

XVII: De mergo 

XVUI: De vitulis marinis 

XlXa: De paupere singulari 

XlXb: De ape 

XX: Laus Christi XCVHI 

XXI: Miracula Christi XCIX 

XXII: Marcus amans puerum 

carm. gr. riyavto^ccxLcc 

epigr. li^IXad-i fiot (pils ^ot^s . ^ LXV 

II: Elg dovXov tivcc rvcpd^svta LXVII 

III: Elg lii^dda yriQCCcaGav LXVI 

IV: Elg %QV6talXov LXIII 

V: Eig t6 aito LXIV 

VI: Elg tbv ccotfJQa ..*... XCVI 

VII: Elg tbv avtov XCVII 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 

(Numeri Gesneriani sunt praeterquam in carminibus 

minoribus^ Graecis et in appendice; in bis cf. conspec- 

tum praecedentem.) 



Abundantius] XVIII 154. 
Academia] XVU 94. 
Achaemenius] X 224; XXXVI 

264. 
Acheloides] SirenesXXXYl26i. 
Acheloius] c. m. 30, 174. 
Acheron] XXXIII 87, 227. 
Acheronteus] XXXV 351. 
Achilles] V 180; XI 7; IX 19 

X 16; VII 60; VIII 367, 557 

XXI 99, 268; c. m. 22, 13 

46, 2. 
Achilleus] adi. c. m. 22, 46. 
Achivus] adi. XX 214; XXVIII 

440; XXVI 564; c. m. 46, 7. 

subst. V 425; X 179. 
Acis] flumen XXXVI 332. 
Actaeon] V 419. 
Actaeus] -a iuga XXXVI 54. 
Actius] XXVI 185. 
Addua] XXVIII 195, 458, 488. 
Adherbal] XV 409. 
Adonis] XI 16. 
Adriacus] V 39. 
Aeacides] Pyrrhus XXVI 125. 
Aeacus] V 456. 
Aeetes] XXVI 3. 
Aegaeus] adi. XX 246; X 133; 

XXI 287; suhst. pro mari 



-4e^aeo;I190;XX333;Xl62 

c. m. 28, 38; 53, 117. 
Aegaeon] gigas XXXII 46 

XXXVI 345. 
Aegyptius] semper adi. XV 61 

XVIII 312; XX 252; VIII 575 
Aegyptus] III 148; XXVI 57 

c. m. 27, 89; 28, 5. 
Aelius] -a series XXVIII 420 

proles c. m. 30, 56; cf. Tra- 

ianus, Ulpius. 
Aemilius Paullus] XXVIII 439 ; 

Paullus XXIV 33; XXVI 126. 
Aeneas] XXI 98; c. m. 17, 38. 
Aeolius] XXVI 224. 
Aeolus] V 23; VII 97; c. m. 

22, 35; XXXIII 74. 
Aeternalis] c. m. 3 inscr. 
Aether] c. m. 53, 61. 
Aethiops] XV 192; XVIII 179; 

VIII 35; XVII 196; XXI 180, 
253, 351; XXIV 337; c. m. 

23, 1; 25, 62; 28, 16. 
Aethon] equusYlll 661 '.XXXlll 

284(?). unus Amorum c. m. 
25, 140. 
Aetna] VII 161; XXVII 18; c. 
m. 17, 4, 33; XXXIII 153, 



320 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



154, 190; XXXV 8; XXXVI 

186, 330, 399, 438. 
Aetnaeus] XVII 72; XXXIII 

160; XXXVI 334. 
Afer] XV 84, 510. 
Africa] I 60; XV 136, 205, 207, 

283, 324, 374, 453; VIII 25; 

XXI 19, 275; XXII 257, 392; 

XXIV 105; XXVIII 367. 
Agamemnonius] III82 ; XV 484. 
Aganippe] XVII 272; c. m. 31, 

61. 
Aganippeus] c. m. 30, 8. 
Agaue] pantomimus XX 364. 
Aia,x] XX 386. 

Alamannia] VIII 449 ; XXI 234. 
Alamanni] XXIV 17. 
Alanus] adi. XXVI 583 ; suhst. 

III 312; V 271; VIII 487; 

XXI 109; XXVIII 224; XXVI 

581. 
Alaricus] XXVIII 105, 154, 180, 

223 ; XXVI 431, 492, 546, 623. 
Alastor] equus XXXIII 286. 
Albis] X 278; VIII 452; XXI 

226. 
Alcides] XV 418; VIII 533; 

XVn 288; c.m. 22, 15; 30, 

174; XXXIV 9 ;app. II 10, 134. 
Alcinous] c. m. 30, 142. 
Alcmena] VIII 536; app. II 

22, 48. 
Alcyoneus] gigas XXXVI 185. 
Alethius] c. m. 23 inscr. 
Alexander Magnus] XXI 268; 

cf. s. V. Pellaeus et Porus. 
Alexander Severus] app. XII 3. 
Allecto] Furia III 26, 41; 

XXXIII 280. 
Allia] XV 124. 
Almon] rivus XV 119. 
Aloeus] gigas XXVI 68. 
Aloidae] XXVI 74. 
Alpheus] flumen IV 9 ; XXI 186 ; 

XXXV 61; adi. XV 483; 

XXVI 575. 



Alpinus] I 255; V 304; XV 295; 
XII 9; VII 99; VIII 106, 637; 

XVII 308; XXI 317; XXIV 
241; XXVI 363, 563; c. m. 
35, 1; XXXV 176. 

Alpis] sgl. et pl. I 74, 105; V 
1,124,389; XV 82, 230, 376; 

XVIII 432; XX 505; X 185; 
VII 89; VIII 93, 357, 390, 
442; XXII 411; XXIV 285, 
307; XXVIII 266, 442; XXVI 
194, 198, 261, 283, 471, 532, 
547, 641; c. m. 22,37; 50, 3. 

Amazon] XVIII 240; XI 32; 

XXXV 62. 
Amazonius]XVIIl4aa;XX 264; 

XXXIV 37. 
Ambitio] XXII 114. 
AmbitusJ VII 186. 
Amniadae] I 9. 
Amnis] deus XXXV 70; XXXVI 

16. 
Amor] sgl. et pl. XIX 63; X 7, 

47, 73, 97, 140, 153; XXII 

356; c. m. 8,1; 25,30,110; 

XXXIII 27. 
Amphinomus] c. m. 17, 41. 
Amphion] XXII 170. 
Amphionius] VIII 532. 
Amphitrite] X 175; XXVI 337 

{pro mari)\ XXXIII 104. 
Amsanctus] XXXV 350. 
Amyclaej XXVI 193; XXXIII 

135; XXXV 133. 
Anapis] c. m. 17, 41. 
Ancus Marcius~\ XV 109. 
AncyraJ XX 98. 
AncyranusJ XX 416. 
Anguis] sidus XXII 458. 
Annus] aureus XXII 474. 
AntaeusJ gigas III 288; XXXIV 

41. 
Antenoreus] -a urbs Padua 

c. m. 26, 1. 
Antiochus] XVIII 216; XX 570; 

XXI 371. 



INDEX NOMINUM ET EERUM. 



321 



Antiphates] rex Laestrygonum 

c. m. 30, 22. 
Aonius] IV 3; V418; XX 522; 

XVII 271; XXII 171. 
Apis] VIII 576. 
Apollineus] XX 257; VIII 133; 

XXXVI 310, 373. 
Apollo] XI 8; VIII 537; XXIV 

60; XXVIII 25; c. m. 3, 4; 

cf. etiam Phoebus et Delius. 
A-ponus] fons c. m. 26 inscr.^ 90. 
Appenninigena] XXVIII 505. 
Appenninus] VIII 106; XXII 

273; XXIV 307; XXVIII 286. 
Aquarius] sidus XXII 462. 
Aquilo] III 242; XV 515; X 

185; VII 93; XXII 396; XXVI 

60; c. m. 2, 3. 
Aquilonius] XII 41. 
Arabs] XVIII 226; VII 71; 

VIII 258; XXI 156. 
Arachneus] app. V 47. 
Arar vel Araris] V 111; XVIII 

405; XX 269; XVII 53; XXVI 

298. 
Araxes] 1160; III 376; XV 31; 

XX 569; VIII 387. 
Arcadia] III 286; V 189; XXVI 

514; app. II 104. 
Arcadius] Imperator Y 14:3 ; XV 

226; VII 179; Vin 653; XXII 

79; app. IV inscr, 
Arcas] VII 165; VIII 471; c. 

m. 44, 4. 
Archimedes] c. m. 51 inscr. 
Arctos] sidus I 26; XV 501; 

VIII 190(?); XXVI 66, 246; 

XXXV 189. pro zona septen- 

trionali vel gentihus eius 

regionis: III 325; XV 511 

Vill 51; XXI 246; XXIV 93 

XXVIII 336, 455; XXVI 329 

c. m. 53, 11; XXXV 63. 
Arctous] V 501; XVIII 403; 

XX 158, 262; VII 26, 170; 

VIII 24, 629; XXVI 299. 
CliAVdiani Opp., ed. Koch. 



Arcturus] I 25. 
Arethusa] IV 11. 
Arethusaeus] XXXV 60. 
Argaeus] mons V 31; XVIII 

248; XX 114; adi. c. m. 30, 

191; 47, 5; 48, 6. 
Argi]XXVI576,611;XXXIV9. 
Argiva] femina XX 200. 
Argo] XXVI 2. 
Argolicus] XXVI 629; c. m. 

17, 39. 
Argous] XXVI 16. 
Argus] XXI 312. 
Ariadnaeus] Bacchus app. VI 3. 
Aries] sidus XXII 463. 
Arinthaeus] XVIII 63, 478. 
Arion] VIII 555; XVII 284; 

app. IV 5. 
Armenius] suhst. Vl74; XVIII 

47; XIX 55; X 222; VII 72; 

VIII 531; XXI 157; adi. V 

29, 108; XV 243; XX 307; 

VIII 307; c. m. 48, 5. 
Arsacius] XVIII 415; VIII 216. 
Ascanius] VIII 193. 
Asia] III 175; V 36; XVIII 199: 

XX 578; XXI 88. 
Assyrius] suhst. XVIII 340; 

XXIV 164; XXVIII 86; adi. 
XVIII 58; VII 36; VIII 308 ; 

XXI 52; c.m. 27, 87; XXXIV 
96. 

Astur] c. m. 30, 75. 
Athamanteus] -a dextralll81. 
Athenae] XV 405; XVII 94, 

152; XXIV 162. 
Athesis] XII 11; XXVIII 196, 

209; c. m. 25, 106. 
Athos] III 336; XX 162; VIII 

475; XXI 127; XXVI 177; 

c. m. 53, 68. 
Atlanteus] I 35; X 280. 
Atlas] XV 158, 316; VII 108; 

VIII 35 ; XXI 147, 249 ; XXIV 

336; XXVIII 104, 380; c. m. 
21 



322 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



63, 23; XXXIII 89; XXXV 

191; XXXVl 324. 
Atreus] XV 400. 
Atropos] XV 203; XXXII 218. 
Attalus] XVIII 215. 
Attis] XX 362. 
Avaritia] materCurarum III37; 

scelerum mater XXII 113. 
Avarities] VII 185. 
Auchenius] I 8, 21. 
Audacia] III 34; X 81. 
Aventinus] XXII 405. 
Avernus] V 502; XV 383; XVIII 

450; XXXIII 20, 116; XXXV 

348. 
Augustaj legio XV 422. 
Augustus Octavianus] XVIII 

218; VIII642; XXVIII 117; 

cf. s. V. Caesar. 
Augustus] de Theodosio Ho- 
' norio Arcadio imjperatorihus : 

I 74, 108; II 17; III 245; V 

167,366; 382; XV 504; XIII 

8, 9; IX inscr.', X 2; VI 

inscr., 18; VII 109; VIII 

mscr.,4; XVII 256; XXI 78; 

XXII 166, 233, 289, 557 (&ts); 

XXIV 122, 178; XXVII mscr.; 

XXVIIl 17, 362, 393, 617, 

658; XXVI 259, 318, 524; 

c. m. 1, 8, 9; 30, 64, 179; 

32, 20; 48 inscr.", app. IV 

inscr. 
Augustus] adi. XX 63; VIII 96, 

189; XXI 113; XXVIII 10, 

553. 
Aulis] XV 486. 
Auriga] sidus XXVIII 172. 
Aurora] V 100; XV 61; XVIII 

427; XX 527; X 270; VII 69; 

VIII 130, 561 ; XXI 155 ; XXII 

473; XXVIII 84; c. m. 30, 

116; 53,34; XXXV 46; app. 

XIV 1. 
Ausonia] XXVI 291. 
Ausonisl -ides XXVI 627. 



Ausonius] I 130; V 82; VIII 

566 ; XXIV 186 ; XXVIII 203, 

273; XXVI 386. 
Auster] III 90, 364; V 348; 

XV 1, 487, 515; XX 261; 

XII 43; VIII 29, 339, 428; 

XVII 119; XXI 269; XXII 

285, 395; XXIV 71, 103, 345; 

XXVIII 329, 541: XXVI .^9; 

c. m. 26, 91; 28, 8; 30. 203; 

XXXV 200, 308. 
Australis] XVII1403; XX 242; 

VII171;XXI248;XXIV17; 

c. m. 30, 45. 
Autololes] Gaetulorum pars 

XXI 356. 
Autumnus] III 364; XVII 119. 

BabylonJ XVin335; XX 476; 

VII 201; VIII 653; XXI 54. 
Babylonius] subst. VIII 146; 

adi. XXVIII 18. 
Baccha] X 217; XXIV 365. 
Bacchus] X271; VII 208; VlII 

604; XXII 457; XXIV 227; 

XXXV 67; app. VI 1 cf. Bro- 

mius, Euhius, lacchus, Li- 

ber, Lyaeus. 
Bactra] VII 202; VIII 656. 
Baetis] XII 31 ; XVII 286; XXII 

238. 
Balearis] VII 50. 
Balius] equus c. m. 46, 9. 
Barce] XV 159. 
Bartholomaeusj Sanctus Ec- 

clesiae c. m. 50, 6. 
BastarnaeJ VIII 450; XXI 96. 
Belga] pecus XXI 226. 
Bellerophonteus] VIII 560. 
Bellona] I 121 (bis); III 342; 

V 263; XVIII 314; XX 110, 

145; VIII 12; XXII 371; 

XXVI 34, 466. 
Belus?] XXI 62. 
BenacusJ lacus c. m. 20, 18; 

25, 107. 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



323 



Berecjnthius] -a iugaXX 300. 
Bessus] XVIi 41; XXVI 179. 
Bisaltae] XXI 134. 
Bistonius] suhst, XX 665 ; adi. 

VII 111; VIII 54; XXVIII 

441; XXXI V 8. 
Bithynia] XX 247. 
Bithyni] XVIII 201 ; XX 239, 

467. 
Blemyes] c. m. 28, 19. 
Bocchus] XV 94, 342; VIII 40; 

XXVIII 383. 
Bootes] XV 501; X 274; VII 

170; VIII 186; XXI 123; 

XXXV 190; XXXVI 225. 
Boreas] VIII29, 181; XXI 217; 

XXII 285; XXVI 339; c m. 

22,36; 30,6; 36, 3; XXXIII 

70; XXXVI 323. 
Bosphorus] III 174; XV 225 

XX 28, 340; VIII 129, 177 

XXI 87; XXVIII 81. 
Brennus] XV 126; XXVI 432 
Briareius] -aturba XXXVI 188 
Briareus] XXI 304. 
Britannia] III 131; XVIII 393 

VIII 73; XVII 51; XXII 247; 

XXVI 568. 
Britannus] suhst V 149; XV 

19; XXIV 149; XXVI 416; 

adi. VIII 28; XXIV 301; 

XXVI 202; c. m. 30, 40. 
Britomartis] Nympha XXIV 

251 303. 
Bromius] suhst VII 132; VIII 

132; app. VI 1; adi. XXIV 

365. 
Brontes] Cyclops VII 193. 
Bructerus] VIII 451. 
Brutus] VIII 440, 460; XX 141; 

VIII 401; XVII 163; XXII 

322, 323, 325, 383 ; XXIV 1 92 ; 

XXVIII 642. 
Busiris] III 254; XVIII 161; 

XXIV 43. 
Byzantinus] XX 136. 



Byzantiua]ad[^.XIX57; XX 415. 
Byzas] XX 83. 

Cacus] Vulcani filius XXXV 43. 

Cadmeius] X 155. 

Cadmus] XVIII 293; XXI 318; 

XXXVI 387. 
Caesar] C. lulius: XV 49; VHI 

311; XXVIII 400; Augustus: 

c. m. 40, 23. pro Imperatore: 

VIII 169. 
Caesareus] XVIII 458; XII 29; 

VIII 313. 
Calchedon] X 27, 451; VIII 

177. 
Calchedonius] V 55. 
Caledonius] VIII 26; XXII 247; 

c. m. 30, 45. 
Callaecia] c. m. 30, 71. 
Calliope] XVII 288; c. m. 30, 

1; app V 11. 
Calliopea] c. m. 31, 20. 
Calydon] c. m. 30, 172. - 
Calypso] c. m. 30, 24. 
Camena] c. m. 30, 15; app. 

XIV 13. 
Camerina] XXXV 59. 
Camillus] 1149; XV 274; XVIII 

439, XX 54, 598; VIII 408; 

XXII 390; XXVI 430. 
Campanus] XV 110. 
Cancer] sidus XXII 460; c. m. 

28, 9. 
Canis] sidus c. m. 38, 33. 
Cannae] XXIV 145; XXVI 387. 
Cannensis] XV 79. 
Cantaber] Oceanus c. m. 30, 74. 
Capaneius] -a coniunx c. m. 

30, 151. 
Capitolium] VIII 318; XXIV 32. 
Cappadox] V 31; XVIII 246; 
XX 114; c.m. 30,192; 47,4. 
Capreae] XX 61; VIII 314. 
Caralis] XV 521. 
Carmani] gens orientalis XVIII 
354. 

21* 



324 



INDEX NOMINUN ET RERUM. 



CarpathiusJ X 137. 
CarthagoJXV 77, 87, 190, 518; 

XVIII 334; XXI 343, 383. 
Carthago nova] XXIII 15. 
Carus] luditur in noniine eius 
XXV 74. 
Caspius] V 28; VII 7; VIII 607 

XXXVI 105. 
Castalius] IV 7; XXVIII 27 

c. m. 3, 1; app. II 4. 
Castor] I 244; III 108; XI 6 

VIII 556; c. m. 10, 2; app. 

IV 6; cf. Lacones. 
Catina] c. m. 17 inscr. 
Cato] XVIII 459; VIII 411; 

XVII 165; XXII 382. 
Caucasius] XVIII 247; XX 152; 

Vm 108; XXVI 59; c. m. 

27 32* 31 7 
Caucasus] ifl 152; XX 574; 

XI 31; VII 20. 
Caucus] VIII 379; XXI 225. 
Caurus] I 132 ; V 222 ; XV 495 ; 

XX 5; XII 42; c. m. 28, 3. 
Cecropius] V 191; XVII 67; 

xxxin 11. 

Celaenae] urbsPhrygiaeXX26S. 

Celaenaeus] XXVIII 278. 

Celaeno] Harpyia XX 378. 

Celerina] c. m. 25 inscr., 23. 

Celerinus] ib. 72. 

Centaurus] IX 13. 

Cepheus] sidus XXVI 245. 

Cephisus] II 10; XXXV 136. 

Ceraunia] V 221; XXI 174. 

Cerberus] V 457 et cf. XXXIII 
85 et XXXIV 34 

Ceres] III 327; XVIII 325; XX 
270; XXII 394; XXVI 350, 
466; c. m. 31, 41; XXXIII 
107, 122, 138, 209,221, 237; 
XXXV 36, 372; XXXVI 48, 
55, 67, 105, 173, 179, 260, 
329, 357; app. XI 2. 

Chalcedon et Chalcedonius] vide 
Calchedon et Calchedonius. 



Chaldaeus] III 148; VIII 147; 

XXI 61; XXVIII 348; app. 

XXI 3. 
Chaones] gens Epiri XXVI 135. 
Chaonius] VII 118; XXXVI 47. 
Chaos] V 525; XV 383; XXII 

9; XXXIII21; XXXV 13,196. 
Charybdis] c. m. 30, 20; app. 

I 2. 
Chatti] XXVI 420. 
Chelae] sidus XVII 120. 
Cheruscus]VIIl452; XXVI 420. 
ChimaeraJ III 296. 
Chimaeraeus] app. II 76. 
ChironJ Centaurus IX 5. 
Chloris] app. XV 2. 
ChristusJ c. m. 32, 1; app. 

XX inscr.\ XXI mscr., 5, 11, 

13, 15. 
Chrysippus] Stoicus XVII 89. 
ChrysogonusJ -is potestas datur 

XVIII 440. 
Chunus] XX 338; XXHlO; cf 

Hunus. 
CiceroJ c. m. 40, 4. 
Cilix] V 33; XVIII 220; XX 

468. 
Cimber] VII 452; XXVI 293, 

645. 
CimbricusJ XXVI 335, 641. 
CimmeriusJ XVIII 249 ; XXI129. 
Cinna] III 255. 
Cinyphius] XV 9; XVIII 405. 
Cinyps] fluvius XXI 251. 
Circaeus | XXII 134; XXVI 441. 
CirceJ III 153; c. m. 30, 21. 
Cirrhaeus] II 2; c. m. 53, 35; 

XXXIV 23; app. II 16. 
ClariusJ -os Lares XXXIII 136. 
ClaudiaJ virgo c. m. 30, 18, 28. 
Claudius] -a gens XVIII 456. 
Cleantheus]-ae turbaeXVII88. 
ClementiaJ dea XVII 166; XXII 

6, 9. 
Cleonaeus] -um leonem III 285. 
Clio] XVII 291. 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



325 



Clitumnus] XXVIII 506; c. m. 

4, 3. 
Cloelia] XVIII 447; c. m. 30,17. 
Cocles] XVIII 445; VIII 406; 

XXVIII 487. 
Cocytius] V 471. 
Cocytus] V 467; XXXIII 87, 

281; XXXV 353. 
Coeus] Titanum unus XXXVI 

347. 
Colchus] XXI 155; XXVI 3. 
Collinus] -a pro turre de porta 

Collina XV 86. 
Concordia] dea III 52; X 203. 
Constantia] dea XXII 108. 
Constantinus] XX 83. 
Corinthus] V 190; VIII 462; 

XXVI 612; cf. Ephyre. 
Comelia] Gracchorum mater 

c. m. 30, 42. 
Corona] sidus X 272 ; XXIV 208. 
Corsica] XV 506; cf. Cyrnos. 
Corvinus] XVIII 460. 
Corus] vide Caurus. 
Corybanticus?] app. VI 3. 
Corybas] XX 285; VIII 150; 

XXXIK 210. 
Crassus] XVIII 503. 
Cres] puer de Minotauro c. m. 

4, 11. 
Cressus] -B.esc.canes XXIV 300. 
Creta] 111 289; XVIII 218; VIII 

134; XXVI 442; app. II 119, 

128. 
Cretaeus] XXIV 251 ; c. m. 4, 7. 
Crinisus] fluvius XXXV 57. 
Croesus] III 198; XVIII 213. 
Cumanus] XVIII 11; VIII 147. 
Cupidineus] X 71. 
Cupido] c. m. 8, 5; 15, 1. 
Curae] Avaritiae filiae II i 38. 
Curetes] XX 281; XXXV 270. 
Curetius] c. m. 43 inscr., 4; 44, 1. 
Curius] III 203; XV 111 ; XVIII 

457; VIII 413; XXII 379; 

XXVI 124, 132; cf. Dentatus. 



Cyane] Nympha XXXV 61; 

XXXVI 190, 246. 
Cybebe] XV 120; XVIII 277; 

XX 280; XVII 301; c. m. 

30, 18; XXXIII 212; XXXVI 

113, 271; cf Cybele. 
Cybele] XV 130; XVIII 325; 

C. m. 42, 3; 53, 18; XXXIII 

181; XXXVI 134. 
Cybeleius] VIII 149; XXVIII 

259. 
Cyclopius] XX 377; XXXIII 97. 
Cyclops] VII 192; XXII 27; 

c. m. 30, 24 (de Polyphemo); 

XXXIII 239 ; XXXV 175, 250 ; 

XXXVI 117, 355. 
Cydon] VIII 530; c. m. 9, 46. 
Cygnus] sidus XXVIII 173. 
Cyllarus] equus VIII 557. 
Cyllenius] Mercurius XXII 440 ; 

XXXIIl 77; app. XI 5. 
Cymothoe] Nereis X 138, 143, 

166; c. m. 30, 127. 
Cynthia] Biana XV 228; XI 

17; VIII 427; c. m. 27, 38; 

51, 10; app. XXII 7. 
Cynthos] VIII 137; XXIV 259; 

c. m. 53, 120; XXXV 245. 
Cypros] XIX 52, 72, 76; XX 

21; X 49, 254. 
Cyrnaeus] XXIV 314. 
Cymos] Corsica XVII 203; 

XXVI 218. 
Cyrus] III 198; XVIII 213, 
Cythere] app. VII 4; app. XIV 

inscr., 3. 
Cytherea] XV 128; XIX 62; 

X 122, 251; XXII 439; c. m. 

25, 31, 124; 29, 31; XXXIII 

216; XXXV 119; XXXVI 

208, 274. 
Cythereius] c, m. 30, 119. 

Dacicus] XXVIII 335. 
Dacus] III 310; VII 28; VIII 
318. 



326 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



Dalmatia] Y38; YII 120; XXIY 

302. 
Damastor] gigas c. m. 53, 101. 
Danae] XYIII 82. 
Danaus] -i fugere XYIII 333. 
Danuvius] Y 27; XX 583; VIII 

52, 623 ; XYII 235 ; XXI 126 ; 

XXYIII228; XXYI331,523; 

c. m. 25, 70; cf. Hister. 
Dardanius] c. m. 26, 68. 
Darius] c. m. 22, 17. 
Dea] Minerva c. m. 53, 106. 
Decius] I 47; XYIII 451; YIII 

404; XXVI 130. 
Deianira] c. m. 30, 173. 
Delia]DmnaXXIY261; XXXY 

206; XXXYI 285. 
Delius] Apollo IV 6; XXXY 

136; adi. XXIY 59. 
Delos] I 185; XI 8; YIII 133, 

135; XXIY 256; c. m. 53, 

115, 125 ; XXXIII 136 ; XXXY 

34; app. II 62. 
Delphi] IV 5; XYIII 328; YIII 

144; XXVIII 26, 36. 
Delphicus] c. m. 53, 34; XXXY 

246. 
Democritus] XYII 90. 
Dentatus] XYIII 437 cf. Curius. 
Diana] X 270; YIII 160; XXIV 

258; C. m. 53, 40; XXXYI 

216, 306; cf Cynthia, Delia, 

Latonia , Luna , Phoebe , 

Trivia. 
Dictaeus] YIII 135; XXIY 208; 

XXXIY33; app. II 121, 133. 
Dictynna] Lycaste XXIY 276. 
DindymaJ XX 173, 262; XXXY 

269. 
Diomedes] III 254 cf Tydides. 
Diomedeus] XXYIII 479 ; 

XXXIY 12. 
Dionaeus] c. m. 25 , 102 ; 

XXXY 5. 
Dione] XXXYI 433. 
Dirae] deae infernae XXX Y 218. 



Dircaeus] Thehanus YIII 533; 

XXI 320; app. XIII 3. 
Dis] III 69; Y522; XXXIII 26, 

227, 266, 286; XXXY 13, 

160, 365; cf Pluto. 
Discordia] nutrix belli III 30. 
Dodonaeus] XXYI 136. 
Dodone] Yll 117. 
Dodonius] XXXIII 31. 
Dolon] XXYIII 471. 
Doris] XYII 45. 
Doto] Nereis X 169. 
Drusus] YIII 455; XXI 193. 
Dryas] XI 22; XXVIII 200; c. 

m. 25, 17 ; XXXVI 78, 271,381. 
Dryopes] XXYI 185. 
Duria] vide Turia. 

Echion] gigas c. m. 53, 104. 
Echo] XXYIII 33, 617; c. m. 

25," 49. 
Edonus] -as hiemes XXI 123. 
EgestasJ cojnes Luxus III 36. 
Electra] nutrix Proserpinae 

XXXYI 171. 
Eleus] -0 Tonanti XYII 290. 
Eleusis] XXXIII 11. 
Elissa] Dido c. m. 30, 148. 
Elusa] Bufini patria III 137. 
Elysius] XYIII 454; X 301; 

XXII 378; XXYI 590; XXXY 
284, 323. 

Emathius] Y44 ; XXYI 388, 497. 

EnceladusJ gigas YII 161; 
XXYII 17; c. m. 17, .32; 31, 
28;53,33;XXXIII155;XXXY 
158; XXXYI 123, 187, 350. 

Enipeus] YII 116; XXYI 183; 
c. m. 53, 71, 

Ennius] XXIE 12. 

Enyo] XYIIl 238. 

Eous] III 172; Y 105, 161, 217; 
XY 226, 430; XYIII 105, 154, 
289, 371, 400; XIX 36; XX 
1, 113, 350, YII 8; YIII 215, 
374; XYI 14; XYII 151; 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



327 



XXI 8, 270, 296; XXII 292, 
306; XXIV 35; XXVIII 90, 
517; c. m. 25, 68; 29, 14; 
30, 114; app. IV 3. 

Ephialtes] gigas XXVI 75. 
Ephyre] VIII 471 ; cf. Corinthus. 
Ephyreias] -adas puellas XXVI 

629. 
Ephyreius] XXVIII 90. 
Epidaurius] hospes sc. anguis 

Aesculapii XXIV 171. 
Epimetheus] XX 497. 
Epirus] XX 215; XXVI 136. 
Erato] comes Uraniae XVII 283. 
Erebus] III 29; V523; XXVIII 

184; XXIII 32, 281; XXXV 

259, 330. 
Erechtheus] XVIII 292. 
Eridanus] Padus et fluvius et 

6^61/8 1259; VII 123; VIII 17; 

XXII 274; XXVIII 148, 175; 
XXVI 195; c. m. 25, 109. 
cf. Padus. 

Erinys] XXVI 173; XXXIII 226. 
Erymantheus] VIII 468 ; XXXIV 

36. 
Erymanthus] XXVi 192. 
Erythraeus] VIII 606; XXVIII 

563; cf. Rubrum mare. 
Etruria] XV505;XVIII12, 443 
Etruscus] semper adi. XV 110 

417; VIII 145; XXI 241 

XXVIII 489; XXVI 504 

XXXVI 445; app. XIII 9. 
Euandrius] mons XXVIII 11. 
Eucherius] Stilichonis filius X 

338 ; XXI 120 ; XXII 352, 358 ; 

XXIV 177; XXVIII 552. 
Euhius] Bacchus XXIV 62. 
Eumenides] XX 484; XXXV 

216, 344. 
Euphrates] VII 70; VIII 388; 

XXI 54; XXVIII 415. 
Euripus] III 91. 
Europa] V 36; XV 4; XXI 88; 

XXIV 281; XXVIII 104. 



Eurotas] 1237; VIII 211; XXI 

181. 
Eurus] 1100; XVIII 504; VIII 

649; XXII 417; XXVI 58; 

c.m. 27,2; 31, 15,59. 
Eurystheus] XXVI 378; app. 

11 84. 
Eutropius! XVIII 23. 33, 70, 

98, 167,^ 219, 228, 285, 360, 

373, 414, 440, 448, 459, 472; 

XX 21, 178, 304, 346, 365, 

386, 481. 
Excubiae] vino madentes X 80. 

Fabius Cunctator] XV89 ; XVIII 

437; VIII 407; XXI 382; 

XXVI 139. 
Fabricius] III 201; XV 272; 

XVIII 453; VIII 414; XVII 

165; XXII 380; XXIV 32; 

XXVI 131. 
Fama] dea XVII 270; XXII 

408; XXVI 201. 
Fames] inter pestes Erehi III 

31; XXVIII 322. 
Fanum Fortunae] recipit Au- 

gustum XXVIII 500. 
Faunus] IX 13; XXVIII 200; 

c.m."25, 20; XXXVI 17, 381. 
Favonius] I 272. 
Felix] cohortis cogno7nenXY 4:2 1 . 
FidesJ dea III 53; XVII 171; 

XXII 30. 
Firmus] frater Gildonis XV 333, 

343, 347. 
Flaccilla] Theodosii Magni 

uxor X43; c. m. 30, 69, 137. 
Flaminia vm] XXII 397; c. m. 

40, 8. 
Flora] app. XV 1 (bis). 
Florens] app. XII 11. 
Florentinus] XXXIV 50. 
Florentius] app. V 8. 
Florus] app. V 8. 
Fluvius] deus I 254; c. m. 30, 

171; XXXVI 5, 14. 



328 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



Formido] C077ies Martis III 343 ; 
XXII 376. 

Fortuna] dea I 11; III 143; V 
194,421; XV 504; XVIII 24, 
121; XIX 5; XX 551; X 328; 

VII 13; VIII 214; XVII 2; 
XXI 363; XXVIII 1,88,341, 
500, 578; XXVI 513; c. ni. 
25, 80 ; XXXIII 95 ; app. II 86, 

Francia] XXI 237. 

Francus] XVIII 394; VIII 447; 

XXI 189, 227; XXII 243. 
Frigidus] amnis VII 99. 
Furia] sgl III 172; pl I 138; 

ni 60, 359 ; XX 39 ; XVII 170 ; 

XXII 84; XXVIII 105; c.m. 
22, 14; 23, 5; XXXIlI 39; 
XXXV 219; XXXVI 79. 

Gabinus] VII 3; VIII 6; XXII 

307; XXIV 83; XXVIII 594. 

Gades] XV 159; XVIII 353; 

VIII 43; XXVI 202. 
Gaetulia] XVII 306. 
Gaetulus] suhst. III 226; adi. 

XV 57, 357; VII 81; VIII 
438; XXI 258; XXVI 60; c. 
m. 30, 41; XXXIH 150. 

Gaius] ignotus app. XII 4. 

Galaesus] fluvius 1 260. 

Galata] XVIII 59, 203; XX 240, 
467. 

Galatea] Nereis X 166; c. m. 
30, 126; XXXVI 333. 

Gallia] III 123; V 147; VIII 
392, 582; XVI 8; XXI 20, 
317; XXII 241; XXIV 53; 
c. m. 30, 61. 

Gallicus] V 105; XVII 308; 
XXI 227; XXII 394; XXIV 
91, 303; XXVIII 399; XXVI 
296; c. m. 18 inscr., 20. 

Gallus] adi. VIII 459; suhst 
1 149; V 110, 155, 174; XV 
431; XX 248, 539; X 119, 
182; VIII 408; XXI 350; 



XXII 186 ; XXIV 143 ; XXVIII 

232; XXVI 200. 
GalJus] fluvius XX 263. 
Gallus] Cyhebes sacerdosXXXY 

269. 
Ganges] 1163; III 293 ; VII 203 ; 

VIII610;XVII236;XXI266. 
Garamas] gens Afrorum XXI 

255, 355; c. m. 28, 20. 
Garganus] VIII 106; XXIV 308. 
Gargara] XXVIII 389; XXXIII 

208. 
Garunna] V 113. 
Gela] urbs XXXV 58. 
Gelonus] I 119; III 313, XV 

245; XX 103; XI 3; X 221; 

VII 27; VIII 486; XXI 110; 
c. m. 53, 76. 

Gennadius] c. m, 19 inscr. 

Germania] XV 372; VII 18; 
XXI 192; XXII 286; XXIV 
25; XXVI 423. 

Germanicus] adi. VIII 455. 
suhst.? XVIII 395. 

Germanus] XVIII 379; VIII 74; 
XVII 50; XXI 209; XXII 
243; XXIV 304. 

Geryon] III 294; c. m. 4, 2. 

Geta] III 308, 319; V 83, 235; 
XV 37, 245; XVIII 242; XXI 
111; XXVIII 123, 179, 236, 
274,304, 532; XXV 6; XXVI 
99, 195, 215, 279, 470, 481, 
645; c. m. 25, 89; 30, 235; 
53, 77; XXXV 65. 

Geticus] I 120; III 316; IV 12; 
V36; XX 176, 274; VII 147; 

VIII 53; XXI 186; XXVJII 
201, 384, 490, 647; XXVI 
30, 247, 380, 528; c. m. 40, 
15; 50, 9; XXXIII 71. 

Gigantomachia] c. m. 53 inscr. 
Giganteus] XXVJII 185; c. m. 

53, 71; XXXIII 154. 
Gigas] VIII 534; XXVIII 45; 

XXXV 159 ; XXXVI 196, 339. 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



329 



Gildo] XV 10, 66, 86, 90, 93 
113, 144, 145, 153, 238, 279 
335, 343, 383, 410, 427, 489 

XVIII 399, 505; XIX 70 
XXI 4, 249, 269; XXII 258 
XXVIII 105; cf. Maurus. 

Gildonicus] XV inscr, 

Gir] notissimus amnis XXI 252. 

Glaucus] deus X 158; XXXVI 

12. 
Gnosos] c. m. 4, 8. 
Gorgo] III 280; XXIV 168; 

XXVI 342; c. m. 53, 92; 

XXXV 26, 205. 
Gorgoneus] VIII 37; c. m. 53, 

112; XXXV 225. 
Gortynius] VIII 527; XXVIII 

634; c.m. 9,36; XXXV 33. 
Gothicus] XXVi inscr. 
GraHivus] Mars 1120; III 350 

XIX 61; XX 103; X 190 
VII 167; VIII 14; XXII 368 
XXVI 599 ; c/'. Mars ^mavors. 

Graecia] V 187; XV 484; XX 

246; VIII 473; XXI 184. 
Graecus] suhst. et adi. desunt.; 

cf. I 198 et Graius. 
Graius] suhst. XX 497; XVII 

84; c. m. 19, 3; 30, 15; adi. 

1198; XV 268; XX 136, 250; 

X 233 ; VIII 398, 460 ; XXVIII 

474; XXVI 515; c. m. 41,14. 
Gratia] X 202; c. m. 25, 9; 

30, 88. 
Gruthungus] XX 153, 196, 399, 

576; Vm 623, 635. 
Gyrrhaeus] gens Afrorum c. 

m. 28, 21. 

Hadrianus] c. m. 21 inscr.-, c. 

m. 22 inscr. 
Haedi] s^c?t*sXV497; c.m.23,3. 
Haemonius] adi. V 278; c m. 

53, 66; suhst. XXVl 165. 
Haemus] III 334, 340; V 290, 

336; XVIII 196; XX 106, 



162, 565; X 309; VIII 107; 

XXI 131; XXVI 166, 574; 

XXXIV 21. 
Haliacmon] XXVI 179. 
Halys] V 32; XVIII 434; XX 

251; VII 70; c. m. 48, 6. 
Hammon] XVIII 180 ; VIII 143 ; 

XXI 255. 
Hannibal] XV 83; XVIII 463; 

XXIII 22 ; XXVI 149, 154, 

386; cf Poenus. 
Harpyiae] XXVI 22, 28,; cf. 

Celaeno. 
Hasta] urhs XXVIII 203. 
Hebrus] I 123; III 332; XX 

165, 414; VII 147; XXI 22; 

XXVmi08; XXVI 177, 524; 

c. m. 53, 69; XXXIV 18. 
Hecaerge] Nympha XXIV 253, 

308. 
Hecate] III 155, XXXIII 15. 
Hector] XXI 98. 
Hectoreus] c. m. 22, 13. 
Helena] c. m. 30, 148 
Heliades] -um rami XXVIII 164. 
Helice] sidus XVII 299. 
Helicon] IV 1; XVn272; c. m. 

23, 13; 31, 19; XXXV 134. 
Heliconiusl c. m. 30, 10; 45, 1. 
Hellespontiacus] XVIII 256. 
Henna] XXXV 72,289; XXXVI 

85(?). 
Hennaeus] XXXIH 122 ; XXXVI 

220(?). 
Hercules] HI 79; XVIH 332; 

XI 38; Vm 132; XXI 143; 

XXXIV 30; app. II inscr. cf, 

Alcides, Herculeus et reliqua 

nomina. 
Herculeus] HI 284; V292; XV 

418 ; VII 115, 208 ; XVII 302 ; 

XXVI 377, 438; c. m. 9, 5; 

26,25; 30, 171; 42, 4; XXXIV 

47. 
Hercynia silva] VIII 451; XXI 

228; XXVI 330. 



330 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



Hermus] I 53; III 103; XVIII 
214; XX 172; XXIV 228, 232; 

XXXV 68. 

Hesperia] I 168; V 2; XV 326; 

XX 537; XXVIII 91, 341; 

XXVI 317. 
Hesperides] VIII 38; XXI 252; 

XXIV 335; c. m. 30, 177. 
Hesperius] V 265; XIX 36; 

XX 124; Vn 66; VIH 129; 

XXVI 340, 501.; app. IV 4. 
Hesperus] XIV2;TX16; XXXV 

361. 
Hiberia] XXI 19 ; c. m. 30, 63; 

cf. Hispania. 
Hibernia] vide Hiverne. 
Hiberus] flumen X 40 ; XVII 53. 
Hiberus] adi. I 48; XVIII 407; 

VIII 20, 587; XX11236; XXIV 

309; c. m. 30, 114; 47, 3 

XXXVI 319; subst. III 293 
XII 21; VIII 393; XXI 155 
XXIV 147; c. m. 20, 21; cf. 
Hispanus. 

Hippocrenaeus] app. II 5. 
Hippolyte] Amazonum reqina 

XVI J 1333; XI 35; XXXV 64. 
Hippomenes] Schoeneida flexit 

c. m. 30, 169. 
Hispania] VII 177; VIII 127; 

XXII 230; XXIV 53; c. m. 

30, 50; cf. Hiberia. 
Hispanus] suhst. V 155; adi. 

XV 81; XX 353; XVII 50; 

XXni8; XXIV 142; cf Hi- 

berus. 
Hister] I 135; III 184, 308; 

XV312; XX 165,203; X277; 

VII 25, 150; VIII 636; XXI 

215; XXn 199, 367; XXIV 

13; XXVIII 220, 413, 648; 

XXVI 81, 170, 337, 489, 569, 

603; c. m. 25, 127; 50, 7. 
Hiverne] VIH 33; XXII 251. 
Homerus] c. m. 23, 13, 15; 

30, 141. 



Honor] ambitVirtutem XVII 8. 
Honoriades] nom. sgl. X 341. 
Honoriades] sorores c. m. 30, 

131. 
Honorius] III 372; XV 205, 

327, 381, 499; XIV 37; X 

118, 258; VII 180; VIII 448; 

XXII 62; XXVin 648; c. m. 

30, 95; 48 inscr. c/*. Augustus, 

Caesar et religua nomina. 
Horae] te scribent I 278. 
Hosius] satelles Eutropii XX 

346, 446, 559. 
Hunus] III 321; V 270; cf 

Chunus. 
Hyacinthus] XXXV 131. 
Hyas] sidus XV 398; XXVIII 

173. 
Hybla] XXXV 79. 
Hyblaeus] XIV 8; XXVIH 260; 

XXXV 125. 
Hydaspes] I 80; V 243; VIII 

601; XVII 29; c. m. 40, 13; 

XXXV 82; XXXVl 325. 
HydaspeusJ VII 4. 
Hymen] X 312; c. m. 31, 2. 
Hymenaeus] cantus IX 21 ; VIII 

649; deus X 202; c. m. 25, 

30, 99; 30, 120. 
Hypanis] fluvius XXVIII 337. 
Hyperboreus] V 240; VII 56; 

XXIV 256; XXV1II26; c. m. 

31, 8. 

Hyperionius] -o de semine 

XXXV 44. 

Hyrcanus] adi. 111227; VII 35; 

XXXVI 263. 

lacchus] XXXIII 16. 
lacobusj magister equitum c. 

m. 50 inscr.; 2, 14. 
laniculus] XVIII 443. 
lanus] XVni 319; XXH 287; 

XXVni 638. 
lapetionides] XX 491 cf Pro- 

metheus et Epimetheus. 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



331 



Icarius] -m pelagus XX 265. 
Ida et Ide] Fhrygia: XV 118; 

XX 279; X 18; XXI 264; 

XXXIII 201,207; XXXV 267; 
XXXVI 140, 371 ; app. II 130. 
Cretensis : XXIV251 ; c. m. 4, 8. 

Idaeus] VIII 197; XXXVI 49. 
Idalius] XIV 1; X 101; c. m. 

25, 8; XXXV 16. 
Ilia] I 225. 
Illyricum] XX 216; XXI 172; 

XXVI 535. 
Illyricusl semper adi. I 60; V 

161, 201; XV 453; XX 111; 

VII119; XVII 202; XXII 207; 

XXVIII 92; c. m. 30, 62. 
Impetus] famulus Martis I 78. 
Inachides] Thehanae feminae 

XV 407. 
Inachius] I 196; III 278 

XXXIV 9. 

Inarime] insula XXVII 18 
XXXVI 184. 

India] XV 456; XVIIl 225, 357 
c. m. 22, 19; 30, 52. 

Indus] flumen XX 102. 

Indus] adi. VIII 585; XXIV 
349; c. m. 27,98. sulst.lllO-, 
III 374; V 242; XV 205; XX 
331; X 217; VII 211; VIII 
257,609 ; XXI158, 266 ; XXIV 
62; XXVIII 415; XXVI 58; 
c. m. 20, 17; 27, 2; 29, 15. 

Insani montes] in Sardinia 
XV 413. 

Invicti] cohortis Bomanae co- 
gnomen XV 423. 

locasta] XVIII 290. 

lones] XX 239. 

lonium] sc. mare VIII 461; 

XXI 174; XXVI 222; c. m. 
28, 39; XXXII 12. 

lonius] X 49; VII 197; XVII 
205 ; XXVIII 209 ; c. m. 23, 4 ; 
XXXIII 149; XXXV 1. 

lovius] -a cohors XV 418. 



Irae] in regia Veneris X 79. 
Iris] c. m. 37, 5; 53, 42; cf. 

Thaumantis. 
Isauri] XVIII 217. 
Isis] app. XI inscr.y 1. 
Isthmiacus] III 252; VIII 464. 
Isthmos] XXVI 190. 
Italia] I 59; V 103, 154, 307 

XV 88; XVIII 430; XX 527 
X 120; VII 121; VIII 360 
XVII 201 ; XXII 304; XXVlII 
142, 289, 319; XXVI 79, 111, 
156, 403, 477, 547, 561; c. 
m. 19,1; 25, 24; XXXIII 143; 
XXXVI 445; cf. Oenotria. 

Italus] suhst. XV 509. adi. I 
254; V 221; XV 224; XXIII 
1; XXVIII 24, 181; XXVI 
125, 147, 589, 646 ; c. m. 21, 3. 

Ithacus] XXVIII 471; app. V 
22(?); cf. Ulixes. 

luba] XV 332; VIII 39. 

ludaea] XVIII 220. 

ludaicus] XVIII 357. 

lugurtha] XV 92; XXI 371; 
XXVI 128. 

lugurthinus] XXVIII 381. 

luleus] -os manes XXVIII 116. 

luno] I 196; XV 130; XVIII 
325; XX 330; c. m. 31, 33; 
XXXIII 3, 106, 136; XXXV 
367; XXXVI 327, 418; app. 
II 22; VIII 1(?^;; cf. Lucina. 

lunonalia] app. VIII inscr. 

lunonius] XXVIII 575; XXX 97. 

luppiter] I 37; III 50; XV 29, 
140,201,217; XVIII 5; 1X5; 
X 196; VII 167; VIII 197; 

XVI 11; XVII 282; XXII 7; 
XXIV 41, 168, 210, 227; 
XXVII, 14, 19; XXVIII 149, 
328, 375, 504; XXVI 18, 63, 
101, 379; c. m. 4, 4; 23, 2; 
30, 123; 43, 3; 51, 1; 53, 
30, 52; XXXIII 67, 93, 215; 
XXXV 108, 228; XXXVI 1, 



332 



INDEX NOMINUM ET REIiUM. 



36, 174, 327, 359; app. II 

42, 51, 121; cf. Tonans et 

reliqua nomina. 
lustitia] dea III 56, 356; XVII 

117, 190; XXII 103. 
luventas] petulans alta cervice 

X 84. 
Ixion] XXXV 335, 337. 

Lacaena] femina XX 201 ; XXVI 

630; canis XXV 300. 
Lacedaemon] V 189; VIII 508; 

XVJI 156. 
Lachesis] XV 203; XX 288; 

XXII 335; XXVI 55; c. m. 

26, 93; XXXIII 54; XXXV 

354; XXXVI 411. 
Lacones] Castor et Follux XV 

222; VIII 206; c. m. 17, 37; 

30, 108. 
Lacrimae] inregia Veneris X 80. 
Ladon] fluvius XXI 185; XXIV 

260. 
Laertius] c. m, 30, 32. 
Laevinus] M. Valerius XXVI 

395. 
Lais] Ephyreia XVIII 90. 
Laodamia] c. m. 30, 150; cf. 

Phylacides. 
Lares] XXI 118 ; XXXIII 140 (?) ; 

reliquis locis lar sive lares 

praetuli. 
Larius] lacus XXVI 320; c. m. 

25, 106. 
Latiniis] app. V 18; XV 1. 
Latium] 1137; V84; XV 335; 

XVIII 432; XX 130, 599; 

VIII 578; XVII 94; XXI 18 

(bis), 295; XXIV 92, 212, 

264; XXVIII 89, 94, 130, 

351; XXVI 30, 198, 297, 364, 

374, 583. 
Latius] 1198; III 292; XV 44, 

454; XVIII 151, 465; XX 

237; X 232; VII 6; VlII 15, 

400, 487; XVII 267; XXI 



353; XXII 366; XXIV 34; 

XXVIII 22, 396, 507; XXVI 

141; c. m- 30,15, 63; 41,14; 

XXXV 177. 
Latoides] app. II 61. 
Latona] I 184; XVIII 325; X 

236;C.m.53,123,127;XXXIII 

137; XXXVI 306. 
Latonia] V 420; XVII 293; 

XXIV 238, 346; XXVI 441; 

XXXV 233; cf Diana. 
Latonius] adi. VIII 133; c. m. 

30, 122; XXXIII 106. 
Laurentes] Nymphae app. V 20. 
Laurentius] app. V inscr., 20. 
Lazarus] app. XXI 11. 
Lechaeum] XXVI 190. 
Leda] XI 6. 
Ledaeus] I 239; XV 222; VIII 

207 ; c. m . 30, 108 ; cf Lacones. 
Lemnius] Vulcanus X 87; adi. 

XXVJII 572; c. m. 46, 3; 

XXXVI 275. 

Lemnus] gigas c. m. 53, 85. 

Lenaeus] app. VI 1. 

Leo] satelles Eutropii XX 377, 

379, 432, 440, 453, 559. 
Leo] sidus I 25; III 365; XXII 

460; XXIV 209. 
Leones] cohors BomanaXV 4.2S. 
Leontodame] Nympha XXIV 

249, 304. 
Lernaeus] -am paludem III 290. 
Lethaeus] V 492; XV 213; c. 

m. 53, 46; XXXV 305. 
Lethe] XXXIII 282; XXXV 218. 
Leucates] promunturium XXI 

175; XXVI 186. 
Leucothoe] X156 ; cf. Palaemon. 
Liber] XI 9; VIII 607; app. 

VI 2. cf Bacchus. 
Liberalia] app. VI inscr. 
Libra] sidus III 366. 
Libya] III 288; V41, 154, 241; 

XV 4, 52, 63, 113 146, 282, 

334, 462, 503, 520; XVIII 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



333 



32, 408; XX 310; VII 53, 206; 

VIII 27, 436; XVII 24; XXI 

7, 272, 334, 378; XXII 385; 

XXIII 17; XXIV 13, 82,100, 

280, 333; XXVIII 104, 110, 

373, 429; XXV 5; c.m.28,15; 

XXXVI 445. 
Libycus] I 131; XV 536; XX 

255; X132; XXI 280; XXIII 

10; XXIV 24, 356; XXVIII 

620; c m. 30, 43; 31, 56; 

XXXIV 45. 
Libyes] XVII 201(?). 
Licentia] Veneris comes X 78. 
Ligus, Ligures] XV 505; XII 6 

X 180; VIII 567; XVII 124 

XXVin 193, 288, 363, 443 
^XXVI 554. 
Lilybaeus] -a brachia XXXIII 

150. 
Lingonicus] -o vomere XXIV 94. 
Lipare] VII 196; XXXV 174 
Liris] flumen I 260. 
Livia] Augusti uxor X 13. 
Livor] inter pestes Erehi III 32. 
Lucifer] V 366; VII 131; VIII 

563; XXII 472; XXXV 121. 
Lucina] 1 145; XVIII 74; XXII 

342; c. m. 30. 47; XXXIII 

123; XXXVI 307. 
Lucretia] XVIII 446; c. m. 30, 

153. 
Luctus ] maerens III 33 ; lividus 

XXVIII 323. 
Luna] I 22; XV 223; X 114; 

XXII 438; XXIV 288; c. m. 

27, 61; 44, 6; XXXV 45; 

XXXVI 403. 
Lutatius Catulus] XVIII 455. 
Luxuries] saevior ardet XV 

183. 
Luxus] populator opum III 35. 
Lyaeus] XV 445; XX 294, 435; 

X 216; XXIV 362; XXVIII 

562; XXVI 349; XXXV 353; 

app. XIII 4; cf. Bacclius. 



Lycaeus] adi. XXVIII 199. 

suhst VIII 467; XXI 181; 

XXIV 249; c. m. 25, 48; 

XXXV 18. 
Lycaonius] XVII299 ; XXVI246. 
Lycaste] Nympha XXIV 252, 

276, 292. 
Lycia] XVIII 204, 
Lycurgus] VIII 509; XVII 153. 
Lydia]III197; XVIII 203; XX 

295; XI 9; X215; ^111603; 

XXIV 62 cf. Maeonius. 
Lydius] I 53; XXXIII 275. 
Lydus] XX 241, 578. 

Macedo] XXIV 165; XXVI 180. 
Macetae] V 279; XX 147; 

XVII 28. 
Maeander] XX 266, 268, 292. 
Maeandrius] XXVIII 635. 
Maenades] V 419; XX 523; 

VIII 609; cf Pentheus. 
Maenala] 1 187 ; VIII 470; XVII 

291; XXI 182; XXIV 250; 

XXVI 575; XXXIII 230; 

XXXV 244. 
Maenalius] VIII 161; c. m. 

25, 36; app. II 103. 
Maeon] XX 245. 
Maeones] XX 246. 
Maeonius] III 166; XX 464; 

X 234; VIII 602; c. m. 30, 

20; XXXIII 19; XXXV 68; 

cf Lydia. 
Maeotia?] I 36. 
Maeotis] adi. XV 243 ; suhst. 

III 312; XXVI 57. 
Maeotius] XX 334; VIII 180; 

XXVIII 338. 
Magnes] c. m. 29 inscr. 
Magnus] Fompeius XVTII 502. 
Maia] XXXIII 76. 
Manes] V 165; c. m. 53, 44; 

XXXIII 41, 267; XXXV 14, 

328; app. XX 22. 
Manlius Theodorus^lLYllinscr.., 



334 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



135, 275; c. m. 21, 1, 4;ac?^. 

Manlia proles XVII 340; ef, 

Theodorus. 
Mantua] c. m. 30, 147; c/ 

Vergilius. 
Marcellus] M. Claudius XV 89; 

XVIII 456; XXVI 140. 
Marcomeres] Francorum prin- 

ceps XXI 241; cf. Sunno. 
Marcus Aurelius Imp.'] XXVIII 

340, 350. 
Marcus] ignotus app. XXII 1. 
Maiia] mater Christi c. m. 

XXXII 7(?); app. XXI 1. 
Maria] mater Serenae c. m. 30, 

69 ; filia Stiliconis et Serenae: 

XV 528; XIV 37; X 11, 37, 

119, 173, 251, 275, 340; 

XXII 239, 342. 
Maria] ignota app. V 10. 
MaricaJ NympJia I 259. 
Marius] XV 92 ; VIII 641 ; XXIV 

35; XXVI 126, 646. 
Marmaricus] Hammon XVIII 

180. 
Maro] Vergilius c. m. 23 12; 

40, 23; app. V 4; cf Ver- 

gilius. 
Mars] V56, 188, 351, 501; XV 

85, 273, 415; XVIII 277; 

XIX 20; XX 567; XIII 4; 
VII 73; VIII 18, 90, 321,456, 
526; XVII 163; XXI 190, 
336 ; XXII 15, 276, 437 ; XXIV 
35, 211; XXVIII 10, 91, 210, 
283, 307, 624; XXVI 26, 69, 
258, 280, 339, 468, 507,623; 
c. m. 1, 4; 29, 25; 30, 199; 
42, 3; 44, 3; 53, 38; XXXIII 
134, 135; app. II 82; VII 
inscr.,1', c/lMavorSjGradivus, 
et reliqua nomina. 

Marsya] flu/oius in Maeandrum 

influens XX 2QQ(bisJ. 
Marsyas] cf. Celaenae. 
Martius] XVIII 438, 505; VIII 



539; XXII 349; XXIII 20; 
XXXV 147. 

Mavors] I 96, 99; IH 334; IV 
17; XV 129; XVIII 238; 
XXI 270; XXVI 491; c. m. 
29, 22; 53, 75; cf Mars, 
Gradivus et r, 

Mavortius] X 187; VII 135; 
XXIV 191; XXVI 35; c. m. 
25, 70; 29 33; 46,12; 53,87. 

Mascezel] Gildonis frater XV 
390. 

Massagetes] III 312; VIII 542. 

Massylus] XV 284; XVIII 389; 
VIII 25; XXII 394; XXVIII 
377; XXVI 148; XXXIV 28. 

Maurus] adi. XV 452; XXIV 
344. suhst. XV 95, 189, 288 
330, 351, 433; XVIII 400 
505; X 219; VII 54; VIII 28 
XXI 19,249,357; XXII 261 
XXIV 19; dbsol. de Gildone 
XV 70, 236, 283, 338, 380 
XIX 71; XXI 383; XXII 286 
XXVIII 122. 

Maurusius] XV 344; VIII 39; 
XXIV 278; XXVIII 104. 

Maximus] amicus Claudiani 
ignotus c. m. 14 inscr.^ 1. 

Mazax] Maurus XXI 356. 

Medea] III 353. 

Medus] I 161; III 335, 374 
XVIII 321; XX 102, 478 
X 224; VII 71; VIII 258 
XVII 152; XXI 67, 157 
XXIV 163, 164; XXVIII 415 
XXVI 187. 

Medusa] III 281; cf Gorgo. 

Megaera] III 74, 354; XXXVI 
387. 

Melampus] vates XVIII 315. 

Memnon] XX 530 ; XXI 265, 268. 

Memphis] XV 56; VIII 570;; 
XVII 127. 

Meroe] I 135; XV 454; XVIII 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



335 



178; X 223; VII 21; XXI 261; 
c. m. 25, 73; 28, 19; 40, 15. 
Metaurus] XXVIII 501. 
MetellusJ 1 147; XV 91; XVIII 

218. 
Mettius Fufetius] VIII 402. 
Metus] persona I 78; X 82; 

XXII 373. 
Mida] XX 261; XXIV 230, 232. 
Mimas] gigas c. m. 53, 85; 

XXXVI 347. 
Mincius] XII 13; XXVIII 197; 
c. m. 25, 108; app. XIII 8. 
Minerva] I 84; XVIII 273, 328; 

XX 256,591; VIII 162; XXII 
228, 340; XXIV 226; XXVI 

16; C. m. 22, 41; 53, 41; 

XXXVI 218; cf. Pallas, Tri- 

tonia. 
Minoius] XXXV 332. 
Minos] III 114; V 477. 
Minous] puer XXVI 443. 
Mithras] XXI 63. 
Mnemosyne] X 237. 
Moesia] VII I 53. 
Moesi] V 46; XXVI 165. 
Molossi] XXYI 135; canes: 

V420; XXII 215; XXIV 293. 
Morhus^personaUlS^; XXVIII 

323. 
Mors] persona III 238. 
Mucius Scaevola] XVIIl 445; 

VIII 406. 
Mulciber] I 95; XX 33; X 58; 

VII 191; XVil 327; XXI 104; 

c. m. 17, 33; XXXV 175; 

XXXVI 397; cf. Vulcanus. 
Mulvius] pons XXVIII 544. 
Murcia] vallis XXII 404. 
Musa] II 13; IV 16; VIII 396; 

XVII 66, 138; XXI 181; XXII 

5, 127; XXIII 5, 19; XXVII 

11; XXVIII 125, 475; XXV 

10; XXVI 598; c. m. 3, 3; 

22, 51; 25,31, 46; 26, 7; 30 

162 ; 40, 24 ; 44. 4 ; XXXIV 51. 



Museus] app. V 40. 
Musicus] app. I 3. 
Mycalaeus] -a litora XX 265. 
Mycenae] XV 287, 399 ; XXXVI 

388. 
Mygdonius] Phrygius XX 1, 

408; XVII 300; XXXV 268. 
Myrtilus] c. m. 30, 168. 
Mysi,Mysia]^;ic?eMoesi,Moesia. 
Mytilenaeus] -o pectine X 235. 

Naias] XXVIII 153. 

Nais] I 249 ; XI 24 ; c. m. 45, 1 ; 

XXXV 56; XXXVI 17. 
Napaeae] c. m. 30, 87. 
Nar] flumen I 256; cf XXVIII 

516. 
Narcissus] flos XXXV 132; 

Claudii lihertus XVIII 441. 
Narnia] urhs XXVIII 515. 
Nasamon] gens Afrorum XV 

192; XXI 256, 354. 
Natura] persona VIII 199 ; XXII 

432, 442 ; c. m. 27, 62 ; 29, 38 ; 

53, 62; XXXIII 148, 250; 

XXXV 371; XXXVI 33. 
Nebrophone] Nympha XXIV 

250, 315. 
Nemea] app. II 75. 
Neptunius] c. m. 30, 129. 
Neptunus] III 279; XX 37; X 

155 ; VII 197 ; VIII 463 ; XXIV 

265; c. m.53,38, 119; XXXIII 

104; XXXV 181. 
Nereis] 1202; XIX 68, X 159, 

283; VIII 555; c. m. 30, 80. 
Nereius] VIII 592 ; XXXIII 103. 
Nereus] III 183 ; V 303 ; XX 34 ; 

X 157; XXIV 360; XXVIII 

496; XXVI 320; XXXIII 144; 

XXXVI 11. 

Nereus] -is toris VII 116. 
Nero] XX 61; VIII 313. 
Nerva] XXVIII 420. 
Nervius] ^niles XV 421. 
Niliacus] XV 59; c. m. 25, 123. 



336 



INDEX NOMINUM ET RERUM. 



Niloticus] VIII 674, 

Nilus] I 38, 169; III 185; V 244 
XV 52, 114, 158, 456, 476 
XVIII 14, 316; XIX 39; X 51 
223; VII 207; VIII 44, 388 
XVII 232; XXI 179, 253 
XXII 416; XXVIII 86; XXVI 
57; c. m. 19, 3; 22, 58; 25, 
73; 27, 72,100; 28 inscr., 7, 
28, 29, 31, 36; 31, 13; 

XXXIV 43. 
Niobe] XX 405. 
Niphates] mons XVIII 16; VII 

72; XXXVI 263. 
Noricus] -a rura XXVI 365. 
Notus] I 271; V 244; XV 64, 

459; VII 140; VIII 173; XXI 

179; XXVIII 176; XXVI 205; 

c. m. 25, 144; 34, 6; XXXII 

8; XXXIII 92, 242; XXXV 

248; XXXV[ 323. 
Nox]^ersonaIIl30; XXXV 363. 
Nuba] XXI 254. 
Numa] III 114 ; VIII 493 ; XXIV 

167; XXVI 101. 
Numida] adi. XXI 257; suhst. 

XV 93, 409; XXIV 35. 
Nycteus] equusPlutonisXXXlll 

285. 
Nympha] I 213, 263; X 74; 

XXII 345; XXIV 258; XXVIH 

158; c. m. 26,7; 30, 78, 175; 

53, 120, 121; XXXIV 3; 

XXXV 67, 76, 204; XXXVI 
4, 172, 230; app. V 20; cf. 
Napaeae. 

Nysa] VIII 604; app. XIIi 4. 
Nysaeus] XX 171. 
Nysius] app. VI 2. 

Occidens] XII 37. 

Occiduus] -is plagis XVI 14. 

Oceanus] I 216; III 124, 197; 
V 114; XV 455; XVIII 492; 
XX 23, 2 48; XII 34; X 161, 
281; VII 176; Vill 22, 42; 



XVII 108; XXI 160, 215; 
XXII 249, 409; XXIII 8; 
XXIV 148; XXVIII 499; 

XXVI 203, 640 ; c. m. 25, 91 ; 
27, 1; 30, 41, 74; 53, 11; 
XXXIII 270 ; XXXVI 172, 269. 

Odothaeus] VIII 626, 632. 
Odrysius] adi. III 175; IV 18; 

VII 147; c. m. 53, 76; subst. 

V 425; XXVI 178. 
Oebalia] I 260. 
Oebalius] XVII 158. 
Oedipodes] lE 84; XVIU 289. 
Oenomaus] c. m. 30, 168. 
Oenotria] XXII 262; XXVI 146. 
Oenotrius] -a tellus XXVI 310. 
Oeta] VII 114; XXVI 182; c. 

m. 53, 66. 
Oetaeus] V 181; IX 8; XXII 29. 
Olbia] XV 519. 
Olybrius] I insci?., 30, 243; c. 

m. 40 inscr., 17. 
Olympus] III 50; V 182; XV 

18, 148; XVTII 140; IX 21; 

X 300; VII 33; VIII 230; 

XVII 79, 206; XXIV 135; 

XXVII 23; XXVIII 101, 169, 
351; XXVI 180, 511; c. m. 
31, 21; XXXV 183, 257; 
XXXVI 18, 269. 

Ophion] gigas III 348. 

Opfs] Nympha XXIV 254, 277, 

292. 
Orcades] VIII 32. 
Orcus] III 294. 
Orestes] III 107; XXVIII 113; 

c. m. 22, 14. 
Oresteus] c. m. 40, 18. 
Oriens] V 30; XVIII 17, 396 

XX 131, 566; XII 36; VIII 

70; XXI 8, 277; XXIV 81 

XXVIII 92. 

Orion] sidus I 28; XV 498 
VIM71; XXI 287; XXVIII 
177; XXXV 191. 

Orontes] V35; XVIII 434; XX 



X"' 



..^ 



- c -.■ 






i^ 



J 



s 



.> 



ydl 



^^*r^ 



e/-' 




Claudianus, C. p. 

CClaudii Claudiani carminaD HT 

1893 



PONTIFICAL INSTITUTE 
OF. MED1AF.VAL STUDIEIS 

59 0UE£N"5 V^ARK 

ToRONTO 5, Canada